ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଓ ବାଲିଯାତ୍ରା – ସାରାଂଶ
ଏହି ପାଠଟିରେ ଅଜା ନିଜ ନାତିନାତୁଣୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍କଳର ଗୌରବମୟ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରା ‘ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଓ ବାଲିଯାତ୍ରା’ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ଅତୀତରେ କଳିଙ୍ଗର ସାଧବପୁଅମାନେ (ବଣିକମାନେ) ବୋଇତରେ ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା, ବାଲି ଆଦି ଦ୍ଵୀପକୁ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଧନରତ୍ନ ଆଣି ରାଜ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପାଗ ଅନୁକୂଳ ରହୁଥିବାରୁ ସେମାନେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସାଧବ ବୋହୂମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ, ଶଙ୍ଖ ଓ ହୁଳହୁଳି ଦେଇ ବନ୍ଦାପନା କରି ବିଦାୟ ଦେଉଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କୁହାଯାଏ। ବାଲି ଦ୍ଵୀପକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାରୁ କିମ୍ବା ମହାନଦୀ କୂଳର ବାଲିଶଯ୍ୟାରୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବାଲିଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ “ଆ-କା-ମା-ବୈ…” ଗାଇ ଡଙ୍ଗା ଭସାଇ ଏହି ହଜିଲା ଐତିହ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
सारांश
इस पाठ में दादाजी अपने पोते-पोतियों को प्राचीन उत्कल (ओड़िशा) की गौरवशाली समुद्री व्यापार परंपरा ‘बोइत बंदाण और बालियात्रा’ के बारे में बताते हैं। प्राचीन काल में कलिंग के साधब (व्यापारी) बोइत (जहाजों) में बैठकर जावा, सुमात्रा, बाली आदि द्वीपों पर व्यापार करने जाते थे और प्रचुर धन-संपत्ति लाकर राज्य को समृद्ध करते थे। कार्तिक पूर्णिमा के दिन मौसम अनुकूल होने के कारण वे अपनी यात्रा शुरू करते थे। घर की महिलाएँ (साधब बहू) शंख बजाकर और दीप जलाकर उनकी आरती उतारती थीं और उन्हें विदा करती थीं, जिसे ‘बोइत बंदाण’ कहा जाता है। बाली द्वीप की यात्रा करने या महानदी के तट की रेत (बाली) से यात्रा शुरू करने के कारण इस उत्सव को ‘बालियात्रा’ कहा जाता है। आज भी लोग कार्तिक पूर्णिमा पर “आ-का-मा-बै…” गाकर छोटी नावें तैराते हैं और इस प्राचीन समुद्री इतिहास को याद करते हैं।
ଶବ୍ଦ (Word) | ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ (Odia Meaning) | हिन्दी अर्थ (Hindi Meaning) | English Meaning |
ସାଂସ୍କୃତିକ | ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ | सांस्कृतिक | Cultural |
ପରମ୍ପରା | ପୁରୁଷାନୁକ୍ରମିକ ରୀତିନୀତି, ପ୍ରଥା | परंपरा, प्रथा | Tradition, Custom |
ପ୍ରସିଦ୍ଧି | ଖ୍ୟାତି, ଯଶ | प्रसिद्धि, ख्याति | Fame, Renown, Popularity |
ତାରକସି | ରୁପା ତାରରେ ତିଆରି ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ | तारकशी (चांदी के तारों की महीन कारीगरी) | Filigree (fine silver wire work) |
ଘରକରଣା | ଘର ଚଳାଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଗୃହସ୍ଥାଳୀ | गृहस्थी, घर-गृहस्थी | Household, Housekeeping |
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ | ଲୋକକଥା, ଜନଶ୍ରୁତି | किंवदंती, लोककथा | Legend, Folktale, Myth |
ଉତ୍ସବ | ପର୍ବପର୍ବାଣି, ଆନନ୍ଦ ସମାରୋହ | उत्सव, समारोह | Festival, Celebration |
ସାର୍ବଜନୀନ | ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କର | सार्वजनिक, सबके लिए | Public, Universal |
ପ୍ରାଚୀନ | ବହୁତ ପୁରୁଣା, ପୁରାତନ | प्राचीन, पुराना | Ancient, Old |
ଯତ୍ନଶୀଳ | ଯତ୍ନ ନେଉଥିବା, ସାବଧାନ | यत्नशील, ध्यान रखने वाला | Careful, Attentive, Diligent |
ବାହୁଙ୍ଗା | କଦଳୀ ବା ଖଜୁରୀ ଗଛର ପତ୍ର ଡେମ୍ଫ | डंठल (केले या खजूर के पत्ते का) | Frond, Stem (of banana/palm leaf) |
ସ୍ମୃତି | ମନେ ପଡ଼ିବା, ଅତୀତ ଘଟଣାର ସ୍ମରଣ | स्मृति, याद | Memory, Remembrance |
Odia Word (ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ) | Odia Meaning (ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) | English Meaning |
ବୋଇତ | ଜାହାଜ / ଡଙ୍ଗା | जहाज / नौका | Ship / Boat |
ସାଧବ | ବଣିକ / ବ୍ୟବସାୟୀ | व्यापारी / सौदागर | Merchant / Trader |
ଅଥଳ | ଗଭୀର / ଯାହାର ତଳ ନାହିଁ | अथाह / बहुत गहरा | Bottomless / Deep |
ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ | ଖାତିର କରିବା / ଧ୍ୟାନ ଦେବା | परवाह करना / ध्यान देना | Care / Heed |
ସ୍ଵଚ୍ଛଳ | ଧନୀ / ଅଭାବଶୂନ୍ୟ | संपन्न / समृद्ध | Prosperous / Well-off |
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ | ଲୋକକଥା / ଜନଶ୍ରୁତି | किंवदंती / लोककथा | Legend / Folktale |
ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ | ଫେରିବା / ବାହୁଡ଼ିବା | वापसी / लौटना | Return |
ଗରିମାମୟ | ଗୌରବପୂର୍ଣ୍ଣ | गौरवशाली | Glorious |
ପାଛୋଟି | ସ୍ଵାଗତ କରି ଆଣିବା | स्वागत करके लाना | Welcome / Escort back |
ମୁକସାକ୍ଷୀ | ନୀରବ ସାକ୍ଷୀ | मूक साक्षी / खामोश गवाह | Silent witness |
ଆସ କଥା ହେବା (ମୌଖିକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର)
ପ୍ରଶ୍ନ (କ) – ତୁମେ କାହାଠାରୁ ଗପ ଶୁଣ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ମୋର ଅଜା, ଆଈ, ଜେଜେବାପା ଏବଂ ଜେଜେମାଆଙ୍କ ଠାରୁ ଗପ ଶୁଣେ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଖ) – ତୁମକୁ ଗାଁରେ ଯାତ୍ରା ଦେଖିବାକୁ କେମିତି ଲାଗେ?
ଉତ୍ତର – ମୋତେ ଗାଁରେ ଯାତ୍ରା ବା ମେଳା ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗେ। ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଏବଂ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶି ବୁଲିବାକୁ ଭାରି ମଜା ଲାଗେ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଗ) – ତୁମେ କେଉଁଦିନ ଡଙ୍ଗା ଭସାଇବା ପାଇଁ ନଦୀ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ କୂଳକୁ ଯାଅ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ପବିତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସକାଳୁ ଡଙ୍ଗା ଭସାଇବା ପାଇଁ ନଦୀ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ କୂଳକୁ ଯାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଘ) – ସାଧବପୁଅ ଓ ତଅପୋଇ କଥା ତୁମକୁ କିପରି ଲାଗେ?
ଉତ୍ତର – ସାଧବପୁଅ ଓ ତଅପୋଇ କଥା ମୋତେ ବହୁତ ରୋମାଞ୍ଚକର ତଥା ବିଚିତ୍ରପୂର୍ଣ ଲାଗେ। ଏହା ଆମର ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପରିବାରର ସ୍ନେହ-ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଙ) – ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ହେଉଥିବା ଯାତ୍ରାକୁ ବୁଲିଗଲାବେଳେ ତୁମେ କ’ଣ ସବୁ ଦେଖ?
ଉତ୍ତର – ଯାତ୍ରାକୁ ବୁଲିଗଲାବେଳେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳଣା ଦୋକାନ, ମୀନାବଜାର (ଦୋଳି), ମିଠା ଓ ଖାଇବା ଦୋକାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଲୋକଗହଳି ଆଦି ଦେଖେ।
ଆସ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା (ଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର)
୧. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର –
ପ୍ରଶ୍ନ (କ) – ଉତ୍କଳ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ସଙ୍କେତ ରୂପେ କେଉଁ ଯାତ୍ରା ହେଉଛି?
ଉତ୍ତର – ଉତ୍କଳ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ସଙ୍କେତ ରୂପେ ‘ବାଲିଯାତ୍ରା‘ ବା ‘ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ‘ ଉତ୍ସବ ପାଳିତ ହେଉଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଖ) – “ବାଲିଯାତ୍ରା” ନାମକରଣର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ବୁଝାଇ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ଅତୀତରେ ଆମ ସାଧବମାନେ ବାଲିଦ୍ୱୀପ ସହିତ ନୌବାଣିଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବାଲିଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଏକ ମତ ଅନୁଯାୟୀ, ମହାନଦୀ କୂଳର ବାଲିଶଯ୍ୟାରେ ସାଧବବୋହୂମାନେ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ‘ବାଲିଯାତ୍ରା’ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଗ) – ଝୁଣା, ମହୁ କେଉଁଠାରୁ ପାଉ ଓ ଏହା କେଉଁ ଜାତୀୟ ପଦାର୍ଥ?
ଉତ୍ତର – ଆମେ ଝୁଣା ଓ ମହୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ପାଇଥାଉ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ପଦାର୍ଥ ଅଟେ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଘ) – ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ହେଉଥିବା ଦ୍ଵୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦ୍ଵୀପ ସହିତ ଆମ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିଲା?
ଉତ୍ତର – ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ହେଉଥିବା ଦ୍ଵୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ‘ବାଲି‘ ଦ୍ଵୀପ ସହିତ ଆମର ନିବିଡ଼ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିଲା। ସାଧବମାନେ ସେଠାରେ ବସବାସ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଙ) – “ଆ କା ମା ବୈ” କେଉଁ କେଉଁ ମାସ ସହିତ ସଂପର୍କିତ?
ଉତ୍ତର – “ଆ-କା-ମା-ବୈ” ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଷର ଚାରୋଟି ପବିତ୍ର ମାସ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ; ଯଥା- ଆଷାଢ଼, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାର୍ଗଶିର ଏବଂ ବୈଶାଖ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଚ) – ବିଷୟଟିରୁ ଆମେ କ’ଣ ଶିଖିଲେ?
ଉତ୍ତର – ଏହି ବିଷୟରୁ ଆମେ ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍କଳର ସମୃଦ୍ଧ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରା, ସାଧବମାନଙ୍କର ଅସୀମ ସାହସ, ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବାଲିଯାତ୍ରା ପରମ୍ପରାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଶିଖିଲୁ।
୨. ଓଡ଼ିଶାର ନୌବାଣିଜ୍ୟ ସଂପର୍କରେ ପାଞ୍ଚଟି ଶବ୍ଦ ବାଛିବା ଏବଂ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା –
ଶବ୍ଦ | ବାକ୍ୟ ଗଠନ |
ସାଧବ | ଉତ୍କଳର ସାଧବ ପୁଅମାନେ ବିଦେଶରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରି ଦେଶକୁ ଧନ ରତ୍ନ ବୋହି ଆଣୁଥିଲେ। |
ବୋଇତ | ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସାଧବମାନେ ବୋଇତରେ ବସି ସାତ ଦରିଆ ପାର ହେଉଥିଲେ। |
ବନ୍ଦର | ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ବନ୍ଦରରୁ ସାଧବମାନେ ନିଜର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। |
ପଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ | ବୋଇତ ଭିତରେ ବିକ୍ରି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇ ରଖାଯାଉଥିଲା। |
ସୌଦାଗର | ଓଡ଼ିଶାର ଧନୀ ସୌଦାଗରମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ ବେପାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ ଥିଲେ। |
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ନିମ୍ନରେ ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ତା’ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛ।
ପ୍ରଶ୍ନ – ବାଲିଯାତ୍ରା କେଉଁ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ?
(କ) ସାମାଜିକ
(ଖ) ସାଂସ୍କୃତିକ
(ଗ) ନୈତିକ
(ଘ) ପାରିବାରିକ
ଉତ୍ତର – (ଖ) ସାଂସ୍କୃତିକ
ପ୍ରଶ୍ନ – ପାଟବସ୍ତ୍ର କେଉଁ ଶିଳ୍ପ ଅନ୍ତର୍ଗତ?
(କ) ତାରକସି
(ଖ) ଖଣିଜ ଶିଳ୍ପ
(ଗ) ହସ୍ତଶିଳ୍ପ
(ଘ) ବୟନ ଶିଳ୍ପ
ଉତ୍ତର – (ଘ) ବୟନ ଶିଳ୍ପ
ପ୍ରଶ୍ନ – କେଉଁ ବୀରଯୁବକମାନେ ସାତ ଦରିଆ ପାରିହୋଇ ବିଦେଶକୁ ବଣିଜ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ?
(କ) ସୌଦାଗର
(ଗ) ଜମିଦାର
(ଖ) କାରିଗର
(ଘ) ଜମାଦାର
ଉତ୍ତର – (କ) ସୌଦାଗର
ପ୍ରଶ୍ନ – ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ କେଉଁ ଦିନ ପଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ସାଇତି ରଖିବାର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ?
(କ) ମହାଳୟା
(ଗ) ମାଘସପ୍ତମୀ
(ଖ) କାର୍ତ୍ତିକପୂର୍ଣ୍ଣମୀ
(ଘ) ଦୀପାବଳି
ଉତ୍ତର – (ଘ) ଦୀପାବଳି
ପ୍ରଶ୍ନ – ‘ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ’ ଉତ୍ସବ କେଉଁ ଯାତ୍ରା ନାମରେ ପରିଚିତ?
(କ) ଧନୁଯାତ୍ରା
(ଖ) ମକରଯାତ୍ରା
(ଗ) ବାଲିଯାତ୍ରା
(ଘ) ଛତରଯାତ୍ରା
ଉତ୍ତର – (ଗ) ବାଲିଯାତ୍ରା
ପ୍ରଶ୍ନ – ବାଲିଯାତ୍ରା ଆମକୁ କ’ଣ ମନେପକାଇଦିଏ?
(କ) ରାଜନୈତିକ ପରମ୍ପରା
(ଖ) ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା
(ଗ) ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରା
(ଘ) ନୈତିକ ପରମ୍ପରା
ଉତ୍ତର – (ଖ) ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା
ଭାଷାର କଥା ପଢ଼, ବୁଝ ଓ ଲେଖ
୧. ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବିଷୟ ପଢ଼ି ଉପଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଲେଖ।
(କ) ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅତୀତ କାଳରେ ହୋଇଥିଲା – ଗତବର୍ଷ ମୁଁ ପୁରୀ ବୁଲିବାକୁ ଯାଇଥିଲି।
(ଖ) ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ କରାଯାଉଛି – ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଆ ବହି ପଢ଼ୁଛି।
(ଗ) ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆସନ୍ତାକାଲି କରାଯିବ – ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଯିବି।
୨. ସାଧବ ପୁଅମାନେ ଆମ ଦେଶରୁ କେଉଁ ସବୁ ଜିନିଷ ବିଦେଶରେ ନେଇ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଦେଶରୁ ଆଣୁଥିଲେ ତାହାର ଏକ ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
ବିକ୍ରି ଦ୍ରବ୍ୟ (ଆମ ଦେଶରୁ ଯାଉଥିବା ଜିନିଷ) – ପାଟଲୁଗା, ହାତୀଦାନ୍ତ ତିଆରି ଜିନିଷ, ତାରକସି ଅଳଙ୍କାର, ଝୁଣା, ମହୁ, ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ସାମଗ୍ରୀ।
କ୍ରୟ ଦ୍ରବ୍ୟ (ବିଦେଶରୁ ଆଣୁଥିବା ଜିନିଷ) – ସୁନା, ରୁପା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମୁକ୍ତା ଏବଂ ଅଜସ୍ର ଧନରତ୍ନ।
୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ (ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ) ଲେଖ –
ବୋଇତ – ଜାହାଜ, ନୌକା
ଦରିଆ – ସମୁଦ୍ର, ସାଗର
ନଦୀ – ତଟିନୀ, ସରିତ
୪. ଓଡ଼ିଶାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଯାତ୍ରା କେଉଁ ଓଡ଼ିଆ ମାସରେ ପାଳନ କରାଯାଏ କୋଠରି ମଧ୍ୟରେ ଲେଖ।?
ଯାତ୍ରା | ମାସ |
ରଥଯାତ୍ରା | ଆଷାଢ଼ |
ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା | ଆଶ୍ୱିନ |
ଦୋଳଯାତ୍ରା | ଫାଲ୍ଗୁନ |
ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ | ଜ୍ୟେଷ୍ଠ |
ଧନୁଯାତ୍ରା | ପୌଷ |
କୁମାରୋତ୍ସବ | ଆଶ୍ୱିନ |
ଦଣ୍ଡଯାତ୍ରା | ଚୈତ୍ର |
ଚଡ଼କଯାତ୍ରା | ବୈଶାଖ |
ଝୁଲଣଯାତ୍ରା | ଶ୍ରାବଣ |
ମକରମେଳା | ମକର (ପୌଷ-ମାଘ ସନ୍ଧି) |
ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ (ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା)
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କାର୍ଯ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ଶିକ୍ଷକଦତ୍ତ ରେଖାଚିତ୍ର ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଦେବା ପାଇଁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବେ।
ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ –
ଶିକ୍ଷକ, ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଇବେ ଏବଂ ଏହାର କଥୋପକଥନକୁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ଦଶଧାଡ଼ିରେ ସଂଳାପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇବେ।
(ରାମ ଓ ହରି ମଧ୍ୟରେ ବାଲିଯାତ୍ରା ବୁଲିବା ନେଇ କଥୋପକଥନ)
ରାମ – ହରି, ଆଜି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବାଲିଯାତ୍ରା ପଡ଼ିଆକୁ ଯିବା କି?
ହରି – ହଁ ରାମ, ସେଠାରେ ତ ବହୁତ ବଡ଼ ମୀନାବଜାର ପଡ଼ିଛି!
ରାମ – ମୁଁ ଶୁଣିଛି ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରୁ ବେପାରୀମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।
ହରି – ଆମେ ଯାଇ ମାଟି ତିଆରି ଖେଳଣା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଘରକରଣା ଜିନିଷ ଦେଖିବା।
ରାମ – ଠିକ୍ କହିଛୁ, ଆଉ ଚାଟ୍, ଗୁପ୍ଚୁପ୍ ଆଉ ମିଠା ମଧ୍ୟ ଖାଇବା।
ହରି – ବାଲିଯାତ୍ରା ପରା ଆମ ପ୍ରାଚୀନ ନୌବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରତୀକ! ଏହି ମେଳା ଆମ ଇତିହାସକୁ ମନେ ପକାଏ।
ଗୃହକର୍ମ (ପ୍ରକଳ୍ପ)
ଖୁଦରଙ୍କୁଣୀ କଥାବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ଦଶଧାଡ଼ି ଲେଖିବେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳାକୋଠିର ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।
ଗୃହକର୍ମ (ଖୁଦରୁକୁଣୀ କଥାବସ୍ତୁ ଉପରେ ଦଶଧାଡ଼ି) –
ଖୁଦରୁକୁଣୀ ଓଷା ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବ ଅଟେ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ କୁଆଁରୀ ଝିଅମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଭାଦ୍ରବ ମାସ ରବିବାର ଦିନ ମା’ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କୁ ଏହି ଓଷାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହି ଓଷା ପଛରେ ତଅପୋଇ ନାମକ ଏକ ସାଧବ ଝିଅର ଦୁଃଖଭରା କାହାଣୀ ଜଡ଼ିତ। ତା’ର ସାତ ଭାଇ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ ତା’ର ସାତ ଭାଉଜ ତାକୁ ଅନେକ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଛେଳି ଚରାଉଥିବା ବେଳେ ଏକଦା ସେ ମା’ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପୂଜା କରିଥିଲା। ମାଆଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ତା’ର ଭାଇମାନେ ବୋଇତ ନେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରିଆସିଥିଲେ। ଏହି ଓଷା ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ନେହର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଖୁଦ ଓ ଗୁଡ଼ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଉଥିବା ଭୋଗରୁ ଏହାର ନାମ ‘ଖୁଦରୁକୁଣୀ’ ହୋଇଛି।