ଠକି ବସିଲେ ଠକିଯିବ
ଗୋଟିଏ ଗାଆଁରେ ଆଈ ନାତୁଣୀ ହୋଇ ଦି’ଜଣ ଥାଆନ୍ତି । ସେମାନେ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଚଳୁଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଆଗେ ବଡ଼ ଧନୀ ଥିଲେ । ବେପାର ବଣିଜ କରି ବୁଢ଼ୀର ପୁଅମାନେ କୋଟିକୋଟି ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଥିଲେ । ସୁନାଥାଳିରେ ଖାଉଥିଲେ । ଘରେ ଘିଅମହୁ ବୋହି ଯାଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସବୁଦିନ ତ ସମାନ ଯାଏନି । ଦିନ ବଦଳିଗଲା । କିଏ କୁଆଡ଼େ ମରିହଜି ଗଲେ । ସମ୍ପତ୍ତିବାଡ଼ି ସବୁ ବୁଡ଼ିଗଲା । ଏବେ ଘରେ ଲୋକ ବୋଲି ଦି’ଜଣ । ତଥାପି ଦି’ବେଳା ଦି’ମୁଠା ଖାଇବାକୁ ପାଆନ୍ତିନି । ବିକିଭାଙ୍ଗି ଖାଉଖାଉ ଘରର ସବୁ ସରିଯାଇଥାଏ ।
ଦିନକର କଥା । ଆଈ ନାତୁଣୀ ବସି ଗଲାକଥା ଭାବୁଛନ୍ତି, ଏତିକିବେଳେ ସାହିରେ ବାସନବେପାରୀ ଡାକ ପକାଇଲା, -‘କଂସା ପିତଳ ବାସନ ବିକ୍ରି ବଦଳ’ । କଥା କ’ଣ କି, ସେଦିନ ନଈ ସେପାରି ସହରରୁ ଦି’ଜଣ ବାସନବେପାରୀ ସେ’ ଗାଆଁକୁ ଆସିଥିଲେ । ଗାଆଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଓହ୍ଲାଇ ସେମାନେ ଠିକ୍ କରିଥିଲେ ଯେ ଜଣେ ଯେଉଁ ସାହିରେ ବାସନ ବିକୁଥିବ, ଆରଜଣକ ସେ’ ସାହିକୁ ସେତେବେଳେ ଯିବନି । ସେ ଭିତରୁ ଜଣେ ବଡ଼ ଚୋଠା ଲୋକ ଥାଏ । ସେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଆଈ-ନାତୁଣୀଙ୍କ ସାହିକୁ ବାସନ ବିକି ଆସିଥାଏ ।
ବାସନବାଲାର ଡାକ ଶୁଣି ଆଈନାତୁଣୀ ତାକୁ ଘରକୁ ଡାକିଲେ । ତାଙ୍କ ଘରେ କେଉଁ କାଳରୁ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ଫଟା ଥାଳିଥାଏ । କାମରେ ନ ଲାଗି ସେ ଖଣ୍ଡିକ ଇମିତି କଳାକୋତରା ହୋଇ ଯାଇଥାଏ ଯେ କଂସା କି ପିତଳ, କି ଅନ୍ୟ କିଛି ଜମା ବାରି ହେଉ ନ ଥାଏ । ବୁଢ଼ୀ ବାସନବାଲା ହାତକୁ ସେହି ଫଟା ଥାଳିଟି ବଢ଼ାଇ ଦେଲା । କହିଲା,- ‘ବାପ, ଏ ଖଣ୍ଡିକ ତ କାମରେ ଲାଗୁନି, ତମେ ପୁରୁଣା ବାସନ ଦାମ୍ରେ କିଣିନିଅ’ ।
ବାସନବାଲା ପଚାରିଲା, -‘ ଆହେ, ଏଇଟା କଂସା ନା ପିତଳ’ ?
ନାତୁଣୀ କହିଲା, –‘ତମେ ଦେଖୁନା, ଯାହା ହେଇଥବ, ସେହି ଦାମ୍ ଦେବ’ ।
ବାସନବାଲା ତା’ ଛେଣି ମୁନରେ ଥାଳି ପଛଟା ରାଖିଦେଲା । ଥାଳିର ଝଟକ ଦେଖୁଦେଇ ତା’ ଆଖୁ ଝଲସି ଉଠିଲା । ସେ ମନେମନେ କହିଲା, ଏ ଜିନିଷ ୟାଙ୍କ ଘରେ !! ଯଦି ମାରିନେଇଯିବି, ମୋ ଭାଗ୍ୟ ବଦଳିଯିବ । ଏପରି ଭାବି ସେ କହିଲା, -‘ହେ ! ଏଇଟା ଗୋଟେ ନିଜରେ ଚିଜ ! ୟାକୁ ପୁଣି ମୂଲେଇବି ? ଟଙ୍କାଏ ମସାଏ ହେଲେ ବେଶୀ ହୋଇଗଲା’ । ବୁଢ଼ୀ ପଚାରିଲା, -‘ ଜମାରୁ ଟଙ୍କେ’ ?
ବେପାରୀ କହିଲା, –‘ଟଙ୍କାକୁ ବି ମହରଗ’ ।
ବୁଢ଼ୀ କହିଲା, -‘ତା’ହେଲେ ଆମ ଜିନିଷ ଥାଉ, ତୁମେ ଯାଅ । ଟଙ୍କା ମସେରେ ମୁଁ ଥାଳି ପଟେ ବିକି ପାରିବିନି’ ।
ବେପାରୀ ତର ଦେଖାଇ ଚାଲିଗଲା । ଭାବିଲା ଆର ସାହିରୁ ବୁଲିଆସିଲେ ସେ ଆଈ ନାତୁଣୀଙ୍କୁ ପାଲରେ ପକାଇଦେବ । କିନ୍ତୁ ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ପରେ ସେ ସାହିକୁ ଆର ବେପାରୀ ଜଣକ ଚାଲିଆସିଲା । ତା ଡାକ ଶୁଣି ଏ ଆଈନାତୁଣୀ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଥାଳିଟି ଦେଖାଇଲେ । ସେ ଥାଳିଟି ପରୀକ୍ଷା କରି କହିଲା, -‘ମାଉସୀ ଏ ଚିଜ କିଣିବାକୁ ମୋ ପାଖରେ ଧନ କାହିଁ’ ?
ବୁଢ଼ୀ ପଚାରିଲା, –‘କି ବା ଚିଜଟାଏ ଯେ ଏ କଥା କହୁଛ’ ?
ବେପାରୀ କହିଲା, -‘ମାଉସୀ, ତୁମେ ଜାଣିନା ? ଏ ପଟକ ପରା ଖାଣ୍ଟି ସୁନା । ୟା ଦାମ୍ ଲକ୍ଷେ ଟଙ୍କା ହେବ । ମୋ ପାଣ୍ଠିପତ୍ର ସବୁ ମିଶିଲେ ଟଙ୍କା
ନାତୁଣୀ ପଚାରିଲା, – ‘ସତରେ ଖାଣ୍ଟି ସୁନା
ବେପାରୀ କହିଲା, -‘ସତ କହୁଛି, ଖାଣ୍ଟି ସୁନା !
ପାଞ୍ଚହଜାର ହେବନି’ ।
ବୁଢ଼ୀ ଏଥର ତା’ର ଗଲା ଦିନର କଥା ।
ଇଙ୍ଗିତ କରୁନା ତ’ ?
ତୁମେ ଏ ଥାଳି କେଉଁଠୁ ପାଇଲ’ ?
କହିଗଲା । ସବୁ ଶୁଣି ବେପାରୀ ଆଖରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା । ସେ ଯିବାକୁ ଉଠିବାରୁ ବୁଢ଼ୀ ତା’ହାତ ଧରି ପକାଇଲା । କହିଲା, -‘ ବାପ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସତ ପଦକ କହିଲ, ସେ ପଦକ ଲକ୍ଷେ । ଯେତିକି ପାରୁଛ, ସେତିକି ଦେଇ ତୁମେ ଏ ଥାଳି ନେଇଯାଅ’ ।
ବେପାରୀ ତା’ର ଟଙ୍କା ପଇସା, ବାସନକୁସନ ସବୁ ବୁଢ଼ୀକୁ ଦେଇଦେଲା । କହିଲା, -‘ମାଉସୀ, ମୋ ପାଖରେ ତ ଆଉ ନାହିଁ । ଏତିକି ରଖୁଥାଅ, ବାକି ଟଙ୍କା ମୁଁ ପରେ ଆଣି ଦେବି’ ।
ବୁଢ଼ୀ ଭାରି ଖୁସି ହୋଇଗଲା । ବେପାରୀ ଥାଳିଟି ଧରି ନଈକୂଳକୁ ଚାଲିଗଲା । ସେଠାରୁ ଡଙ୍ଗା ଧରି ତା’ର ନିଜ ଜାଗାକୁ ଯିବାକଥା ।
କିଛି ସମୟ ପରେ ଆଗର ଚୋଠାବେପାରୀ ଜଣକ ପୁଣି ଥରେ ସେ ସାହିକୁ ଆସିଲା । ତା’ର ତ ସୁନାଥାଳି ଖଣ୍ଡକ ମାରିନେବାକୁ ମନ । ସେ ଆସି ବୁଢ଼ୀ ଦୁଆରେ ପହଞ୍ଚିଗଲା । ଆଈନାତୁଣୀଙ୍କୁ ଡାକି ସେ କହିଲା, –‘ମୋର ଫେରିବାବେଳ ହୋଇଗଲା । କାହିଁ ସେ ଥାଳିଟି ବିକିବ ପରା ? ଶୀଘ୍ର ଆଣ ସେପଟେ ଡଙ୍ଗା ଛାଡ଼ିଦେବ’ ।
ବୁଢ଼ୀ କହିଲା, – ‘ତୁମେ ତ ମୋଟେ ଟଙ୍କ ମସେ ଦେବାକୁ କହିଲ’ ।
ବେପାରୀ କହିଲା, -‘ଆହେ ଟଙ୍କେ ନ ହେଲେ, ଦି’ଟଙ୍କା ନବ । ଆଣ’ । ନାତୁଣୀ କହିଲା, –‘ମୋଟେ ଦି’ଟଙ୍କା’ ?
ବେପାରୀ କହିଲା, –‘ନ ହେଲେ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ନବ । ଆଉ କଣ ? ଶୀଘ୍ର ଆଣ’ । ବୁଢ଼ୀ କହିଲା, –‘ ମୋଟେ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା’ ?
ବେପାରୀ କହିଲା, –‘ନ ହେଲେ ଦଶଟଙ୍କା ନବ । ଆଣିଲ, ମୁଁ ଯାଏଁ’ ।
ଏପରି ବଢ଼ିବଢ଼ି ବେପାରୀ ଶହେଟଙ୍କା ଯାଏ ବଢ଼ିଗଲା । ପଡ଼ିଶାଲୋକେ ଏ ଦର ହଙ୍କାହଙ୍କିର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ପଚାରିବାରୁ ବୁଢ଼ୀ ସବୁକଥା ବୁଝାଇଦେଇ ଶୁଣାଇଦେଲା ଯେ ଥାଳିଟି ଆର ବାସନ-ବେପାରୀ କିଣି ନେଇଗଲାଣି । ସେ କଥା ଶୁଣି ଏ ବାସନ-ବେପାରୀ ପାଟି କରି ଉଠିଲା, ଏଁ ! ମୁଁ ମୂଲେଇଥିବା ଥାଳି ସେ କିପରି ନେଇଗଲା ? ଏପରି ପାଟିକରି ସେ ନଈକୂଳକୁ ଧାଇଁଲା ।
କିନ୍ତୁ ସେ ଗଲାବେଳକୁ ଘାଟରୁ ଡଙ୍ଗା ଛାଡ଼ି ଯାଇ ମଝିନଈରେ ହେଲାଣି । ବିଚରା ହା ହତାଶ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଲା । ଅନେକ ସମୟ ପରେ ତା’ ପାଟିରୁ ବାହାରି ପଡ଼ିଲା, –
‘ଯେ ଚାହେଁ ପରକୁ ଠକିବ
ଶେଷରେ ନିଜେ ଠକିଯିବ’ ।
ଲେଖକ ପରିଚୟ
‘ଠକି ବସିଲେ ଠକିଯିବ’ କାହାଣୀଟି ବଂଶୀଧର ଦାଶଙ୍କ ଦ୍ବାରା ସଂଗୃହୀତ । ଏହି ଗଳ୍ପଟି “ଜାତକ କଥା” ଗଳ୍ପ ସଂକଳନରୁ ଆସିଅଛି । ଅନ୍ୟକୁ ଠକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନିଜର କିପରି କ୍ଷତି ହୁଏ, ସେହି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ସାରାଂଶ : ଠକି ବସିଲେ ଠକିଯିବ
ଏହି ଗଳ୍ପଟି ସତୋଟପଣିଆ ଏବଂ ଲୋଭର ପରିଣାମ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଗୋଟିଏ ଗାଆଁରେ ଜଣେ ଆଈ ଓ ନାତୁଣୀ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଚଳୁଥିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ବହୁତ ଧନୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମୟକ୍ରମେ ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦିନେ ସେମାନଙ୍କ ଗାଆଁକୁ ଦୁଇଜଣ ବାସନବେପାରୀ ଆସିଲେ। ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଲୋଭୀ ବା ଚୋଠା (ଠକ) ବେପାରୀ ଆଈ-ନାତୁଣୀଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲା। ବୁଢ଼ୀ ତାକୁ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା, କଳାକୋତରା ଥାଳି ବିକିବାକୁ ଦେଲା। ବେପାରୀଟି ଛେଣି ମାରି ଜାଣିପାରିଲା ଯେ ତାହା ଏକ ସୁନା ଥାଳି। କିନ୍ତୁ ସେ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଥାଳିଟିକୁ ଶସ୍ତାରେ ମାରିନେବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଟଙ୍କାଟିଏ ଦାମ୍ କହିଲା। ବୁଢ଼ୀ ଅମଙ୍ଗ ହେବାରୁ, ସେ ପରେ ଆସି ଶସ୍ତାରେ ନେବ ଭାବି ଚାଲିଗଲା।
ତା’ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବାସନବେପାରୀ ଆସିଲା। ସେ ଥିଲା ଖୁବ୍ ସଚ୍ଚୋଟ। ସେ ଥାଳିଟିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ସତ କଥା କହିଦେଲା ଯେ, ଏହା ଖାଣ୍ଟି ସୁନାର ଥାଳି ଏବଂ ଏହାର ଦାମ୍ ଲକ୍ଷେ ଟଙ୍କା। ଏତେ ଟଙ୍କା ତା’ ପାଖରେ ନାହିଁ। ବୁଢ଼ୀ ତା’ର ସତ୍ୟବାଦୀତାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ତା’ ପାଖରେ ଥିବା ସବୁ ଧନ ଓ ବାସନ ବଦଳରେ ସେହି ଥାଳିଟି ତାକୁ ଦେଇଦେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବେପାରୀ ଥାଳି ଧରି ଡଙ୍ଗାରେ ଚାଲିଗଲା।
କିଛି ସମୟ ପରେ ପ୍ରଥମ (ଠକ) ବେପାରୀ ଆସି ଦାମ୍ ବଢ଼ାଇ ଶହେ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିଲା। କିନ୍ତୁ ବୁଢ଼ୀ ତାକୁ କହିଲା ଯେ ଥାଳିଟି ବିକ୍ରି ହୋଇସାରିଛି। ଠକ ବେପାରୀ ନଈକୂଳକୁ ଦୌଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ଡଙ୍ଗା ମଝିନଈରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲା। ସେ ନିରାଶ ହୋଇ ବୁଝିପାରିଲା ଯେ- “ଯେ ଚାହେଁ ପରକୁ ଠକିବ, ଶେଷରେ ନିଜେ ଠକିଯିବ।”
सारांश : ठगने बैठोगे तो खुद ठगे जाओगे
यह कहानी ईमानदारी और लालच के परिणाम पर आधारित है। एक गाँव में एक दादी और उसकी पोती बहुत गरीबी में अपना जीवन बिता रही थीं। अतीत में वे बहुत अमीर थे, लेकिन समय के साथ उनका सब कुछ नष्ट हो गया था। एक दिन उनके गाँव में दो बर्तन वाले (व्यापारी) आए। सबसे पहले एक लालची और चालाक बर्तन वाला दादी-पोती के घर आया। दादी ने उसे बेचने के लिए एक पुरानी, काली पड़ी हुई थाली दी। व्यापारी ने उसे खुरच कर देखा तो जान गया कि वह सोने की थाली है। लेकिन लालच में आकर उस कीमती थाली को सस्ते में हड़पने के लिए उसने उसकी कीमत सिर्फ एक रुपया बताई। दादी के मना करने पर वह यह सोचकर चला गया कि थोड़ी देर बाद आकर सस्ते में ले जाएगा।
उसके जाने के बाद दूसरा बर्तन वाला आया। वह बहुत ईमानदार था। उसने थाली की जाँच की और सच बता दिया कि यह शुद्ध सोने की थाली है और इसकी कीमत एक लाख रुपये है। उसने कहा कि उसके पास इतने पैसे नहीं हैं। दादी उसकी ईमानदारी से इतनी खुश हुई कि उसने व्यापारी के पास मौजूद सारे पैसे और बर्तनों के बदले में वह थाली उसे दे दी। दूसरा व्यापारी थाली लेकर नाव से चला गया।
कुछ समय बाद पहला (ठग) व्यापारी वापस आया और कीमत बढ़ाते-बढ़ाते सौ रुपये तक देने को तैयार हो गया। लेकिन दादी ने उसे बताया कि थाली बिक चुकी है। ठग व्यापारी दौड़कर नदी किनारे पहुँचा, लेकिन तब तक नाव नदी के बीच में जा चुकी थी। निराश होकर उसे यह एहसास हुआ कि- “जो दूसरों को ठगना चाहता है, अंत में वह खुद ठगा जाता है।”
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Meaning in Odia | Meaning in Hindi | Meaning in English |
ବେପାର ବଣିଜ (Bepara banija) | ବ୍ୟବସାୟ / ବାଣିଜ୍ୟ | व्यापार / कारोबार | Business / Trade |
ଚୋଠା (Chotha) | ଠକ / ଧୂର୍ତ୍ତ | ठग / चालाक | Cheat / Cunning |
କଳାକୋତରା (Kala-kotara) | ମଇଳା ହୋଇ କଳା ପଡ଼ିଯିବା | मैला होकर काला पड़ जाना | Blackened with dirt |
ଛେଣି (Cheni) | କାଟିବା ବା ଖୋଳିବା ଯନ୍ତ୍ର | छैनी | Chisel |
ଝଲସି ଉଠିଲା (Jhalasi uthila) | ଚମକି ଉଠିଲା | चमक उठी / चौंधिया गई | Sparkled / Dazzled |
ମହରଗ (Maharaga) | ଦାମିକା / ଅଧିକ ଦାମ୍ | महँगा | Expensive / Costly |
ତର ଦେଖାଇ (Tara dekhai) | ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ବା ଗର୍ବ ଦେଖାଇ | जल्दबाज़ी दिखाकर | Showing haste / Indifference |
ପାଲରେ ପକାଇଦେବ (Palare pakaideba) | ବୁଆଁଇବା / ଠକିଦେବା | जाल में फँसा लेगा / बेवकूफ बनाएगा | Will trap / Fool them |
ଖାଣ୍ଟି (Khanti) | ଶୁଦ୍ଧ / ଅସଲି | शुद्ध / असली | Pure / Genuine |
ଇଙ୍ଗିତ (Ingita) | ଇସାରା / ସୂଚନା | इशारा / संकेत | Hint / Sign |
ଦର ହଙ୍କାହଙ୍କି (Dara hankahanki) | ମୂଲ୍ୟ କଷାକଷି କରିବା | मोल-भाव करना | Bargaining / Haggling |
ହା ହତାଶ ହୋଇ (Ha hatasha hoi) | ନିରାଶ ହୋଇ / ଦୁଃଖରେ | हताश होकर / निराश होकर | Disappointed / In despair |
ପାଠ ଅନ୍ତର୍ଗତ
ମୋ ବୁଝିବାରେ
(କ) ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା ଚିହ୍ନ (*) ଦିଅ ।
୧. “ଘରେ ଘିଅମହୁ ବୋହି ଯାଉଥୁଲା, ”-ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
ଘରେ ଅଧିକ ଘିଅମହୁ ଥିଲା ।
ଘରେ ଧନସଂପଦ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । (*)
ଘର ଲୋକମାନଙ୍କର ଘିଅମହୁ ବ୍ୟବସାୟ ଥିଲା ।
ଘର ଲୋକମାନେ ନିର୍ଜନ ଥିଲେ ।
(୨) “ଏଁ ! ମୁଁ ମୂଲେଇଥିବା ଥାଳିଟି ସେ କିପରି ନେଇଗଲା” –ପ୍ରଥମ ବାସନ ବେପାରୀ ପାଟିକରିଉଠିଲା କାରଣ ସେ ଜାଣିଥିଲା ଯେ –
ଥାଳିର ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ ଅଧ୍ବକ । (*)
ଥାଳିର ମୂଲ୍ୟ କମ୍ ।
ଥାଳିଟି ଲୋଚାକୋଚା ଓ ଫଟା I
ଥାଳିଟି ଆଉ କେହି ନେବେ ନାହିଁ ।
(ଖ) ତୁମେ ଉକ୍ତ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ବାଛିଲ, କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
ଉତ୍ତର – ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ‘ଧନସମ୍ପଦ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା’ ବାଛିଲି, କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଆଈର ପୁଅମାନେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସୁନା ଥାଳିରେ ଖାଉଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ଅଭାବ ନଥିଲା ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏହି ରୂଢ଼ି ବ୍ୟବହାର ହୋଇଛି।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ‘ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ ଅଧିକ’ ବାଛିଲି, କାରଣ ପ୍ରଥମ ବେପାରୀଟି ଜାଣିସାରିଥିଲା ଯେ ସେଇଟି ଏକ ଖାଣ୍ଟି ସୁନାର ଥାଳି ଏବଂ ସେ ତାକୁ ଶସ୍ତାରେ ନେଇ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳାଇବାକୁ ଲୋଭ କରିଥିଲା।
ଶୀର୍ଷକ
(କ) ତୁମେ ଯେଉଁ କାହାଣୀଟି ପଢ଼ିଲ ତାହାର ନାମ ‘ଠକି ବସିଲେ ଠକି ଯିବ’ ବୋଲି ଦିଆଯାଇଛି । କାହାଣୀଟିର ନାମ ଏପରି କାହିଁକି ଦିଆଗଲା ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି ତାହାର କାରଣ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର – ପ୍ରଥମ ବାସନ ବେପାରୀ ଥାଳିଟି ସୁନା ବୋଲି ଜାଣି ମଧ୍ୟ ବୁଢ଼ୀକୁ ଠକିବା ପାଇଁ ଶସ୍ତା ଦାମ୍ କହିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେହି ସୁନାଥାଳିଟିକୁ ସେ ପାଇଲା ନାହିଁ। ବୁଢ଼ୀକୁ ଠକିବାକୁ ଯାଇ ସେ ନିଜେ ସୁନା ଥାଳିରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା ବା ଠକିଗଲା। ତେଣୁ ଏହାର ନାମ ଏପରି ଦିଆଯାଇଛି।
(ଖ) ଯଦି ତୁମେ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ନାମ ଦେବାକୁ ଚାହିଁବ, ତେବେ ତାହା କ’ଣ ହେବ ବୋଲି ଭାବୁଛ? ଏପରି ଶୀର୍ଷକ ବାଛିବାର କାରଣ କ’ଣ କୁହ।
ଉତ୍ତର – ଏହାର ଅନ୍ୟ ନାମ “ଲୋଭର ଫଳ” କିମ୍ବା “ସଚ୍ଚୋଟତାର ପୁରସ୍କାର” ଦିଆଯାଇପାରିବ। କାରଣ ପ୍ରଥମ ବେପାରୀ ଲୋଭ କରି ଥାଳିଟି ହରାଇଲା କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବେପାରୀ ସତ କହିବାରୁ ସୁନା ଥାଳିଟି ପାଇଲା।
(ଗ) ବାସନବେପାରୀଟି ପ୍ରଥମଥର ଆସି ଥାଳିଟିକୁ କମ୍ ଦରରେ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ସେ ପୁଣିଥରେ ଥାଳିଟି ନେବାକୁ ଆସିଲା ତା’ର ଦର କାହିଁକି ବଢ଼ାଇ ଚାଲିଲା ?
ଉତ୍ତର – ସେ ଜାଣିଥିଲା ଯେ ଥାଳିଟି ସୁନାର। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେଖିଲା ବୁଢ଼ୀ ଥାଳି ଦେବାକୁ ରାଜି ହେଉନାହିଁ, ସେ ଭାବିଲା ବୋଧହୁଏ ଦାମ୍ କମ୍ ହେବାରୁ ବୁଢ଼ୀ ଦେଉନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେମିତି ହେଲେ ସେହି ସୁନା ଥାଳିଟିକୁ ହାତେଇବା ଲୋଭରେ ସେ ଦାମ୍ ବଢ଼ାଇ ଶହେ ଟଙ୍କା ଯାଏଁ ପଳାଇଲା।
ଗଦ୍ୟାଂଶ ଉପରେ ଆଲୋଚନା (ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ ବୁଝି ଲେଖ)
ସେମାନେ ସୁନାଥାଳିରେ ଖାଉଥିଲେ – ଆଈ ନାତୁଣୀ ଆଗରୁ ବହୁତ ଧନୀ ଥିଲେ ବୋଲି ଏଥିରୁ ଜଣାପଡୁଛି।
ହେ ! ଏଇଟା ଗୋଟେ ନିଜରେ ଚିଜ ! ୟାକୁ ପୁଣି ମୂଲେଇବି ? – ଠକ ବେପାରୀ ବୁଢ଼ୀକୁ ଭୁଆଁ ବୁଲାଇବା ପାଇଁ ସୁନା ଥାଳିକୁ ଏକ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଖରାପ ଜିନିଷ ବୋଲି କହୁଛି।
ବାପ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସତ ପଦକ କହିଲ, ସେ ପଦକ ଲକ୍ଷେ – ବୁଢ଼ୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ବେପାରୀର ସତ କହିବା ଗୁଣରେ ଖୁସି ହୋଇ ସଚ୍ଚୋଟତାର ମୂଲ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷେ ଟଙ୍କା ସହ ତୁଳନା କରୁଛି।
ବୁଢ଼ୀର କଥା ଶୁଣି ବେପାରୀ ଆଖରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା – ବୁଢ଼ୀର ଗଲା ଦିନର ଦୁଃଖ କାହାଣୀ ଶୁଣି ଦ୍ୱିତୀୟ ବେପାରୀକୁ କଷ୍ଟ ଲାଗିଲା ଏବଂ ସେ ଦୟାରେ କାନ୍ଦିପକାଇଲା।
ପଡ଼ିଶାଲୋକ ଏ ଦର ହଙ୍କାହଙ୍କିର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ – ପୁରୁଣା ଥାଳି ପାଇଁ ଠକ ବେପାରୀ ଯେତେବେଳେ ହଠାତ୍ ଏତେ ଦାମ୍ ବଢ଼ାଇଲା, ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ଥାଳିଟି ସୁନାର ଥିଲା।
ଚିନ୍ତା କରିବା
ତୁମେ କୁହ, ଆଈନାତୁଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ଏବଂ ବାସନ ବେପାରୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର – ଆଈନାତୁଣୀ ନିଜର ବର୍ତ୍ତମାନର ଗରିବ ଅବସ୍ଥା ଓ ଖାଇବାକୁ ନପାଇବା ଅଭାବ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ (ଏହା ହେଉଛି ଅଭାବଜନିତ ଦୁଃଖ)। କିନ୍ତୁ ବାସନ ବେପାରୀର ଦୁଃଖ ଥିଲା ‘ସହାନୁଭୂତିର ଦୁଃଖ’। ଆଈନାତୁଣୀଙ୍କ କଷ୍ଟ ଓ ସଂଘର୍ଷ ଶୁଣି ତା’ ମନରେ ଦୟା ଆସିଥିଲା, ସେ ନିଜେ କୌଣସି ଅଭାବରେ ନଥିଲା।
ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା
(ଖ) ତୁମେ ସକାଳୁ ଉଠି ଶୋଇବା ଯାଏ କିପରି ଦିନ ବିତାଅ, ତାହା ଖାତାରେ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ସକାଳ ୬ଟାରେ ଉଠି ଦାନ୍ତ ଘଷେ ଏବଂ ଗାଧୋଇ ସାରି ଜଳଖିଆ ଖାଏ। ତା’ପରେ ଘଣ୍ଟାଏ ପାଠ ପଢ଼ି ୯ଟା ବେଳକୁ ସ୍କୁଲ୍ ଯାଏ। ସ୍କୁଲ୍ରୁ ୪ଟାରେ ଫେରି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳେ। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ହାତଗୋଡ଼ ଧୋଇ ପଢ଼ିବାକୁ ବସେ। ରାତି ୯ଟାରେ ରାତିଭୋଜନ ସାରି ୧୦ଟାରେ ଶୋଇବାକୁ ଯାଏ।
ରୂଢ଼ି
(ଖ) ରୁଢ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜ ମନରୁ ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।
ପାଲରେ ପକାଇବା (ଠକିବା ବା ପ୍ରଭାବିତ କରିବା) – ଚୋରଟି ମିଠା କଥା କହି ଲୋକଙ୍କୁ ସହଜରେ ପାଲରେ ପକାଇଦିଏ।
ଖାଣ୍ଟି ସୁନା (ଅସଲି ବା ବହୁତ ଭଲ ମଣିଷ) – ଆମ ଗାଁର ମାଷ୍ଟ୍ରେ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଣ୍ଟି ସୁନା ପରି।
ଆଖ୍ ଝଲସିବା (ଚକମକ୍ କରିବା ବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା) – ଦୋକାନରେ ଥିବା ହୀରା ହାରଟିକୁ ଦେଖି ରାଣୀଙ୍କ ଆଖି ଝଲସି ଉଠିଲା।
ଦର ହାଙ୍କିବା (ବେଶି ଦାମ୍ ମାଗିବା) – ପରିବା ବେପାରୀ ଆଳୁ ପାଇଁ ବହୁତ ଦର ହାଙ୍କୁଛି।
କଥା ପଦକ ଲକ୍ଷେ (ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ କଥା ବା ସତ୍ୟ) – ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କଥା ପଦକ ଲକ୍ଷେ।
କାହାଣୀର ଚରିତ୍ର
‘ଠକି ବସିଲେ ଠକି ଯିବ’ କାହାଣୀରେ ଚାରୋଟି ଚରିତ୍ର ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ବର୍ଣନା କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଚିନ୍ତାକର ଓ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା କୋଠରିରେ ଲେଖ ।
ଆଈ – ବିଶ୍ୱାସୀ, ସରଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଉଦାର।
ପ୍ରଥମ ବାସନ ବେପାରୀ – ଚୋଠା, ଲୋଭୀ, ଠକ, ଚାଲାକ୍।
ନାତୁଣୀ – ନିରୀହ, ସାହାଯ୍ୟକାରିଣୀ, ଦୁଃଖୀ, ସରଳ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ବାସନ ବେପାରୀ – ଦୟାଳୁ, ସଚ୍ଚୋଟ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ।
ପାଠ ବାହାରୁ
ବାସନବେପାରୀର କାହାଣୀ – କଳ୍ପନା କର
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଉଚିତ ମୂଲ୍ୟ ଜଣାଇ ସୁନା ଥାଳିଟି କିଣିଲି। ତାକୁ ନେଇ ସହର ବଜାରକୁ ଗଲି ଏବଂ ଜଣେ ବଡ଼ ବଣିଆକୁ ତାହା ବିକ୍ରି କରିଦେଲି। ସେଥିରୁ ମୋତେ ଲକ୍ଷେ ଟଙ୍କା ମିଳିଲା। ମୁଁ ନିଜେ ରଖିଥିବା କଥା ରକ୍ଷା କରି ସେଥିରୁ ନବେ ହଜାର ଟଙ୍କା ନେଇ ଗାଁକୁ ଫେରିଲି ଏବଂ ଆଈ ନାତୁଣୀଙ୍କୁ ଦେଲି। ସେମାନେ ଟଙ୍କା ପାଇ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ବଳକା ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କାରେ ମୁଁ ମୋର ବ୍ୟବସାୟ ବଢ଼ାଇଲି।
ମନର ଭାବ
(କ) କିଏ, କେତେବେଳେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ କୁହ ।
ଦୁଃଖ – ଆଈ ଓ ନାତୁଣୀ ଖାଇବାକୁ ନପାଇ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣି ଦ୍ୱିତୀୟ ବେପାରୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲା।
ଲୁହ ଝରିବା – ଆଈର ଗଲାଦିନର କଥା ଶୁଣି ଦ୍ୱିତୀୟ ବେପାରୀର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା।
ଖୁସି – ସଚ୍ଚୋଟ ବେପାରୀ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ସବୁ ପଇସା ଦେଇ ଥାଳି ନେଲା, ବୁଢ଼ୀ ଖୁସି ହୋଇଗଲା।
ହତାଶ – ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ (ଠକ) ବେପାରୀ ଜାଣିଲା ଯେ ଥାଳି ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି ଓ ଡଙ୍ଗା ମଝିନଈରେ, ସେ ହା-ହତାଶ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଲା।
(ଖ) ତୁମେ ଉପରୋକ୍ତ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ କେବେ ଅନୁଭବ କରିଛ ? ସେ ବିଷୟରେ ଲେଖ । ଯେପରି କି; ସାହି କୁକୁରକୁ ଦେଖ୍ ତୁମେ ଡରି ଯାଇଥିଲ ।
ଦୁଃଖ – ଦିନେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଖେଳଣା କଣ୍ଢେଇଟି ତଳେ ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ ମୋତେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଲାଗିଥିଲା।
ଲୁହ ଝରିବା – ସାଇକେଲ୍ ଚଲାଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଭାରସାମ୍ୟ ହରାଇ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲି। ମୋ ଆଣ୍ଠୁ ଖଣ୍ଡିଆ ହୋଇଗଲା ଏବଂ କଷ୍ଟରେ ମୋ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ଖୁସି – ବାର୍ଷିକ ପରୀକ୍ଷାରେ ଶ୍ରେଣୀରେ ଭଲ ନମ୍ବର ରଖି ପାସ୍ କରିବାରୁ ବାପା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ପୋଷାକ ଆଣିଦେଲେ। ସେଦିନ ମୁଁ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇଥିଲି।
ହତାଶ – ରବିବାର ଉପରବେଳା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ପଡ଼ିଆରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିବାକୁ ଯିବାର ଥିଲା। ମାତ୍ର ହଠାତ୍ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଆସିଯିବାରୁ ମୁଁ ଆଉ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରିଲି ନାହିଁ ଆଉ ଭାରି ହତାଶ ହୋଇ ଘରେ ବସିଲି।