ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ
ତୁ ପରା ବୋଲାଉ ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ
ତେବେ କିମ୍ପା ଏତେ ଭୀରୁ !
ତୋହର ଜନନୀ ରୋଦନ କରିଲେ
କହିବାକୁ କିମ୍ପାଡରୁ ।
ତୋ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷେ ଜୟ କରିଥିଲେ
ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ,
ତାଙ୍କରି ଔରସେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ତୁହି
କେଉଁ ଗୁଣେ ତାଙ୍କୁ ସରି ?
ତୁ ମନେ ଭାବୁଚୁ ତୋଷାମଦ କରି
ବଢ଼ାଇବୁ ଜାତି ମାନ
ତୋଷାମଦିଆର କୁକୁର ପ୍ରକୃତି
ଅଇଁଠା ପତରେ ଧାନ ।
ଜାତିର ଉନ୍ନତି ସେ କାହୁଁ କରିବ
ସ୍ଵାର୍ଥେ ଯାର ବ୍ୟସ୍ତ ମନ,
ଶାଗୁଣା ବିଲୁଆ ଚିକିତ୍ସକ ହେଲେ
ଶବ କି ପାଇବ ପ୍ରାଣ ?
ଜାତି ନନ୍ଦିଘୋଷ ଚଳିବ କି ଭାଇ
ସ୍ଵାର୍ଥକୁ ସାରଥ କଲେ,
ଟାଣେ କିରେ ଗାଡ଼ି ଦାନାର ତୋବଡ଼ା
ଘୋଡ଼ା ମୁହେଁ ବନ୍ଧାଥିଲେ ।
ଉଠରେ ଉଠରେ ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ
ଉଠିବୁ ତୁ କେତେ ଦିନେ,
ପୂରୁବ ଗୌରବ ପୂରୁବ ସାହସ
ପଡ଼ିବ କି କେବେ ମନେ ?
ତୋହର ଜନନୀ ବୀରପ୍ରସବିନୀ
ଧୂଳିରେ ପଡିଛି ଦେଖ,
ଜନସମାଜରେ ଏ ମହୀ ମଧ୍ୟରେ
କିପରି ଦେଖାଉ ମୁଖ ?
ତୋ’ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ସ୍ଵର୍ଗଧାମେ ଥାଇ
ଭୋଗୁଛନ୍ତି ମନସ୍ତାପ
ତାଙ୍କରି ଜୀବନ କରି ବିସ୍ମରଣ
କରୁଛୁ ତୁ ମହାପାପ ।
କବି ପରିଚୟ
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ – (୧୮୪୮-୧୯୩୪)
ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସତ୍ୟଭାମାପୁରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧା । ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧୁବାରିଷ୍ଟର ନାମରେ ପରିଚିତ । “ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ”, “ଜାତିଇତିହାସ ” “ଜନନୀର ଉକ୍ତି” ଆଦି ତାଙ୍କର ସାରସ୍ଵତ ସୃଷ୍ଟି ।
ସାରାଂଶ – ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏହି କବିତାରେ ଓଡ଼ିଶାର ତରୁଣ ସମାଜକୁ ସେମାନଙ୍କର ଅତୀତର ବୀରତ୍ୱ ଓ ଗୌରବ ମନେ ପକାଇ ଦେଇ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। କବି କ୍ଷୋଭ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଉତ୍କଳ ମାତାର ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଗର୍ବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ଏତେ ଭୀରୁ ବା ଡରୁଆ କାହିଁକି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ, ସେହି ବୀରମାନଙ୍କ ବଂଶଧର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆଜିର ଓଡ଼ିଆମାନେ ଅନ୍ୟର ତୋଷାମଦ (ଚାଟୁକାରିତା) କରୁଛନ୍ତି। ତୋଷାମଦ କରିବା କୁକୁରର ପ୍ରକୃତି ସହ ସମାନ ବୋଲି କବି ତୀବ୍ର ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି।
କବି ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ୱାର୍ଥପର ଲୋକ କେବେବି ଜାତିର ଉନ୍ନତି କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଶାଗୁଣା କିମ୍ବା ବିଲୁଆ ଯଦି ଡାକ୍ତର ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଶବ କେବେହେଲେ ଜୀବନ ପାଇବ ନାହିଁ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଘୋଡ଼ା ମୁହଁରେ ଦାନା ଥଳି ବାନ୍ଧିଦେଲେ ସେ ଯେପରି ଗାଡ଼ି ଟାଣିପାରେ ନାହିଁ, ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ସାରଥୀ କଲେ ଜାତିର ଉନ୍ନତି ରୂପକ ‘ନନ୍ଦିଘୋଷ’ ରଥ କେବେବି ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ବୀରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ମାଆ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ଆଜି ଧୂଳିରେ ପଡ଼ି ଲୁହ ଗଡ଼ାଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ କିପରି ସମାଜରେ ମୁହଁ ଦେଖାଉଛନ୍ତି ବୋଲି କବି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଅତୀତର ଗୌରବକୁ ଭୁଲି ଆଜିର ଓଡ଼ିଆମାନେ ଯେଉଁ ମହାପାପ କରୁଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଉଛନ୍ତି। ଏସବୁ ଛାଡ଼ି ଦେଶର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଜାଗି ଉଠିବାକୁ କବି ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି।
सारांश – उत्कल संतान
उत्कल गौरव मधुसूदन दास द्वारा रचित इस कविता में ओड़िशा (उत्कल) के युवाओं को उनके गौरवशाली अतीत और वीरता की याद दिलाते हुए उनमें देशभक्ति की भावना जगाने का प्रयास किया गया है। कवि दुख और क्रोध व्यक्त करते हैं कि जो लोग खुद को उत्कल माता की संतान कहते हैं, वे आज इतने कायर और डरपोक क्यों हो गए हैं। जिनके पूर्वजों ने कभी गंगा नदी से लेकर गोदावरी तक अपना विशाल साम्राज्य स्थापित किया था, उन्हीं के वंशज आज दूसरों की चापलूसी (खुशामद) करने में लगे हैं। कवि चापलूसी करने को कुत्ते की फितरत के समान मानते हुए इसकी कड़ी निंदा करते हैं।
कवि तर्क देते हैं कि स्वार्थी व्यक्ति कभी भी अपने राष्ट्र का विकास नहीं कर सकता। जिस प्रकार गिद्ध और सियार के डॉक्टर बन जाने से मुर्दे में जान नहीं आ सकती, या घोड़े के मुँह पर दाने की थैली (तोबड़ा) बाँध देने से वह गाड़ी नहीं खींच सकता, ठीक उसी प्रकार स्वार्थ को सारथी बना लेने से राष्ट्र के विकास रूपी ‘नंदिघोष’ रथ को आगे नहीं बढ़ाया जा सकता। वीरों को जन्म देने वाली उत्कल माता आज धूल में पड़ी रो रही है, ऐसे में उनकी संतानें इस समाज में कैसे अपना मुँह दिखा रही हैं? अपने अतीत के गौरव को भूलकर आज के युवा जो महापाप कर रहे हैं, उसे देखकर स्वर्ग में बैठे उनके पूर्वज भी मानसिक पीड़ा सह रहे हैं। कवि उत्कल की संतानों से अपनी कायरता और स्वार्थ को त्याग कर अपनी मातृभूमि के उद्धार के लिए जागने का आह्वान करते हैं।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Meaning in Odia | Meaning in Hindi | Meaning in English |
ଭୀରୁ (Bhiru) | ଡରୁଆ / କାପୁରୁଷ | कायर / डरपोक | Cowardly / Timid |
ଔରସେ (Aurase) | ବଂଶରେ / ରକ୍ତରୁ | वंश में / रक्त से | Born of the lineage |
ତୋଷାମଦ (Toshamada) | ଚାଟୁକାରିତା / ମିଛ ପ୍ରଶଂସା | चापलूसी / खुशामद | Flattery / Sycophancy |
ସ୍ୱାର୍ଥେ (Swarthe) | ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ | स्वार्थ में / अपने लाभ के लिए | In selfishness |
ଶାଗୁଣା (Shaguna) | ଏକ ମାଂସାସୀ ପକ୍ଷୀ | गिद्ध | Vulture |
ନନ୍ଦିଘୋଷ (Nandighosha) | ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ (ଏଠାରେ ଜାତିର ପ୍ରଗତି) | भगवान जगन्नाथ का रथ (प्रगति का प्रतीक) | Lord Jagannath’s chariot (metaphor for progress) |
ସାରଥ (Saratha) | ସାରଥୀ / ରଥଚାଳକ | सारथी / रथ चलाने वाला | Charioteer |
ତୋବଡ଼ା (Tobada) | ପଶୁ ମୁହଁରେ ବନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଦାନା ଥଳି | घोड़े के मुँह पर बांधी जाने वाली दाने की थैली | Feed-bag tied to an animal’s mouth |
ବୀରପ୍ରସବିନୀ (Biraprasabini) | ବୀରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ମାଆ | वीरों को जन्म देने वाली माता | Mother who gives birth to heroes |
ମହୀ (Mahi) | ପୃଥିବୀ | पृथ्वी / धरती | Earth |
ମନସ୍ତାପ (Manastapa) | ମନର ଦୁଃଖ ବା କଷ୍ଟ | मानसिक दुख / संताप | Mental agony / Sorrow |
ବିସ୍ମରଣ (Bismarana) | ଭୁଲିଯିବା | भूल जाना / विस्मरण | Forgetting / Oblivion |
ମୋ ବୁଝିବାରେ
୧. ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା (*) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।
(କ) ନିମ୍ନଲିଖତ କେଉଁ ଧାଡ଼ିରେ କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତାଟି ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ?
ଶାଗୁଣା ବିଲୁଆ ଚିକିତ୍ସକ ଅଟନ୍ତି ।
ତୋଷାମଦ କଲେ ଜାତିର ଉନ୍ନତି ହେବ ।
ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଆମ କର୍ମ ଦେଖ୍ ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି ।
ଉତ୍କଳର ପୂର୍ବଗୌରବ ଓ ପୂର୍ବ ମହିମା ଥିଲା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମୟ । (*)
(ଖ) ଉତ୍କଳସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଆମ ମନରେ ଗର୍ବ ଆସେ । କାରଣ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷ….
ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୟ କରିଥିଲେ । (*)
ତୋଷାମଦ କରି ଆମ ଜାତିର ମାନ ବଢ଼ାଉଥିଲେ ।
ଜାତିର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦେଉଥିଲେ।
ନିଜକୁ ଭୀରୁ ବୋଲି ଅନ୍ୟ ଆଗରେ ପରିଚୟ ଦେଉଥିଲେ ।
୨. ତୁମେ ଏହି ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ବାଛିଲ,ତା’ର କାରଣ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲେଚନା କରି ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନରେ କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆମକୁ ଆମର ଅତୀତର ବୀରତ୍ୱ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିମା ମନେ ପକାଇ ଦେବା, ତେଣୁ ଘ’ ଉତ୍ତରଟି ଠିକ୍। ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ସାହସ ବଳରେ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିବାରୁ ଆମକୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ବ ଲାଗେ।
ମିଳିମିଶି ଯୋଡ଼ିବା
କବିତାରୁ ବାଛି କିଛି ଶବ୍ଦ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି । ତା’ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି । ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି ଏହାକୁ ମେଳକର । ମିଳାଇବା ସମୟରେ ତୁମେ ଶବ୍ଦକୋଷ, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ସହାୟତା ନେଇ ପାରିବ ।
ଜନନୀ ➔ ମାଆ । ଯେ ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଶବ ➔ ମନୁଷ୍ୟ ମରିବା ପରର ଅବସ୍ଥା।
ବୀରପ୍ରସବିନୀ ➔ ଯେଉଁ ମାଆ ବୀରପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି ।
ମହୀ ➔ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟନାମ ।
ବିସ୍ମରଣ ➔ ମନେ ନ ପଡ଼ିବା / ଭୁଲି ଯିବା
ପଦ୍ୟାଂଶ ଉପରେ ଆଲୋଚନା
କବିତାରୁ ଗୋଟିଏ ପଦ ତଳେ ଦିଆଯାଇଛି । ସେହି ପଦଟିକୁ ପଢ଼ ଓ ବୁଝ । ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ଉତ୍ତର ଲେଖ ।
“ଉଠରେ ଉଠରେ ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ
ଉଠିବୁ ତୁ କେତେ ଦିନେ
ପୂରୁବ ଗୌରବ ପୂରୁବ ମହିମା
ପଡ଼ିବକି କେବେ ମନେ ? ”
ଉତ୍ତର – ହେ ଉତ୍କଳର ସନ୍ତାନ! ତୁମେ ଆଉ କେତେଦିନ ଏମିତି ହୀନିମାନ ହୋଇ ବା ଶୋଇକି ରହିବ? ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ ଏବଂ ଦେଶପାଇଁ କିଛି କାମ କର। ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସାହସ ଓ ବିରାଟ ଗୌରବ ଥିଲା, ତାହା କ’ଣ ତୁମର କେବେ ମନେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ? ଅତୀତର ଗୌରବକୁ ମନେ ପକାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ କବି ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଚିନ୍ତା କରିବା
(କ) ସ୍ଵାର୍ଥପର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ କାହା ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି?
ଉତ୍ତର – ସ୍ୱାର୍ଥପର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ କବି ‘ଶାଗୁଣା’ ଓ ‘ବିଲୁଆ’ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି।
(ଖ) ଏହି କବିତାଟି ଏକ ଜାତିପ୍ରେମ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ କରିବା – କାହିଁକି?
ଉତ୍ତର – ଏହି କବିତାରେ ଆମ ଉତ୍କଳ ମାତାର ଦୁଃଖ, ଅତୀତର ଗୌରବଶାଳୀ ଇତିହାସ ଏବଂ ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଥିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯାହା ପଢ଼ିଲେ ଆମ ମନରେ ଦେଶଭକ୍ତି ଓ ଜାତିପ୍ରେମ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
(ଗ) ଉତ୍କଳର ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଜାତିର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁସବୁ କାମ କରିବ?
ଉତ୍ତର – ଉତ୍କଳର ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ମୁଁ କାହାର ତୋଷାମଦ ନକରି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହେବି। ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସମାଜର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାମ କରିବି ଏବଂ ଭଲ ପାଠ ପଢ଼ି ଦେଶର ନାଁ ରଖିବି।
କବିତାର ରଚନା ଶୈଳୀ
(କ) ଏହି କବିତାରେ କ’ଣ କ’ଣ ବିଶେଷତା ଅଛି, ତା’ର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
ଉତ୍ତର –
୧. କବିତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଅଟେ, ଯାହାଫଳରେ ଗାଇବାକୁ ସୁବିଧା ହେଉଛି (ଏହାକୁ ଛନ୍ଦ କୁହାଯାଏ)।
୨. ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ସହଜ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
୩. ଏଥିରେ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ (ଶାଗୁଣା, କୁକୁର, ଘୋଡ଼ା) ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇ ବଡ଼ବଡ଼ ନୀତିକଥା କୁହାଯାଇଛି।
ମେଳ କରିବା
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ କିଛି ପଦ୍ୟାଂଶ ଓ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ତା’ର ଭାବାର୍ଥ ଦିଆଯାଇଛି । ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ଯୋଡ଼ ।
ତୋ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷେ ଜୟ କରିଥିଲେ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ । ➔ ତୋ’ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷମାନେ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୟ କରିଥିଲେ ।
ଜାତିର ଉନ୍ନତି ସେ କାହୁଁ କରିବ ସ୍ବାର୍ଥେ ଯା’ର ବ୍ୟସ୍ତ ମନ। ➔ ସ୍ବାର୍ଥପର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଜାତିର ଉନ୍ନତି କିପରି କରିପାରିବେ?
ପୂରୁବ ଗୌରବ ପୂରୁବ ସାହସ ପଡ଼ିବ କି କେବେ ମନେ ? ➔ ତୋ’ର ପୂରୁବ ସାହସ ଓ ପୂରୁବ ଗୌରବ କଥା ମନେ ପଡ଼ିବ ?
ଚିନ୍ତା କରିବା (ସାର୍ଥ ଓ ଦାନା ତୋବଡ଼ା ସମ୍ପର୍କ)
ସ୍ଵାର୍ଥ ଓ ଦାନାର ତୋବଡ଼ା ମଧ୍ଯରେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ଥାଇପାରେ ?
ଉତ୍ତର – ଘୋଡ଼ା ମୁହଁରେ ଦାନା ଥଳି ଅର୍ଥାତ ତୋବଡ଼ା ଥିଲେ ସେ ଖାଇବା ଲୋଭରେ ଆଉ ଗାଡ଼ି ଟାଣିପାରେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ମଣିଷ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ରୂପକ ତୋବଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଗଲେ, ସେ ଆଉ ସମାଜ ବା ଜାତି ପାଇଁ କାମ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଦୁଇଟିଯାକ ଲୋଭର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ।
ଜାତି ନନ୍ଦିଘୋଷକୁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଟାଣିବା କଥାରୁ ତୁମେ କଅଣ ଅନୁମାନ କରୁଛ ?
ଉତ୍ତର – ଜାତି ରୂପକ ବିରାଟ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥକୁ କେବଳ ଦେଶର ଯୁବକ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ହିଁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଏକାଠି ହୋଇ ଟାଣି ଆଗକୁ ନେଇପାରିବେ (ପ୍ରଗତି କରିପାରିବେ)।
ଶବ୍ଦର ରୂପ
ତୋଷାମଦିଆର କୁକୁର ପ୍ରକୃତି ।
କୁକୁରକୁ ଶ୍ଵାନ, ବକ୍ରପୁଚ୍ଛ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ସେହିପରି ନିମ୍ନରେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ଶବ୍ଦ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ସମାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।
୧. ଜନନୀ ➔ ମାଆ, ମାତା
୨. ମହୀ ➔ ପୃଥିବୀ, ଧରିତ୍ରୀ
୩. ସ୍ବର୍ଗ ➔ ଦେବଲୋକ, ଅମରାବତୀ
୪. ଜୀବନ ➔ ପ୍ରାଣ, ପରାଣ
୫. ଭାଇ ➔ ଭ୍ରାତା, ସହୋଦର
ଅର୍ଥର କଥା
(କ) ଜାତି ନନ୍ଦିଘୋଷ ଚଳିବ କି ଭାଇ ସ୍ବାର୍ଥକୁ ସାରଥ କଲେ ।
ଏହି ପଦ୍ୟାଶରେ ‘ଚଳିବ’ ଶବ୍ଦ ବଦଳରେ ‘ରହିବ’ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରି ପଢ଼ । ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ବଦଳାଇ ଦେବା ଫଳରେ ପଦ୍ୟାଂଶଟିର କିଛି ଅର୍ଥ ବଦଳୁଛି କି ? ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି କୁହ ।
ଉତ୍ତର – ‘ରହିବ’ ଲଗାଇଲେ ଅର୍ଥ ପୂରା ଓଲଟି ଯାଉଛି। ଚଳିବ ମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ କିନ୍ତୁ ରହିବ ମାନେ ଅଟକିଯିବ। କବିତାଟିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।
(ଖ) ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
୧. ତୁ ମନେ ଭାବୁଛୁ ତୋଷାମଦ କରି ବଢ଼ାଇବୁ ଜାତିମାନ,
ତୋଷାମଦିଆର କୁକୁର ପ୍ରକୃତି ଅଇଁଠା ପତରେ ଧ୍ୟାନ ।
୨. ତୋହର ଜନନୀ ବୀରପ୍ରସବିନୀ ଧୂଳିରେ ପଡ଼ିଛି ଦେଖ,
ଜନସମାଜରେ ଏ ମହୀ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଦେଖାଉ ମୁଖ ?
୩. ତୁ ପରା ବୋଲାଉ ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ ତେବେ କିମ୍ପା ଏତେ ଭୀରୁ !
ତୋହର ଜନନୀ ରୋଦନ କରିଲେ କହିବାକୁ କିମ୍ପା ଡରୁ ?
ପ୍ରତୀକ
(କ) କବିତାରେ ଉକ୍ତ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ କେଉଁ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି?
ଉତ୍ତର – କବିତାରେ ‘ଶାଗୁଣା’ ଶବ୍ଦଟିକୁ ସ୍ୱାର୍ଥପର ଏବଂ ଲୋଭୀ ଲୋକଙ୍କ ଅର୍ଥରେ (ଯିଏ ମଲା ଶବ ଖୋଜେ) ଏବଂ ‘ନନ୍ଦିଘୋଷ’ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଆମ ଜାତିର ପ୍ରଗତି ବା ବିରାଟ ବିକାଶ ଯାତ୍ରା ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି।
(ଖ) ଜାତିର ଉନ୍ନତି ଓ ଜାତିର ଅବନତି ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦ –
ଜାତିର ଉନ୍ନତି – ପୁଣ୍ୟ, ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ, ସୁସନ୍ତାନ, ବୀର ।
ଜାତିର ଅବନତି – ତୋଷାମଦିଆ, କୁକୁରପ୍ରକୃତି, ଭୀରୁ, ବିଲୁଆଚିକିତ୍ସକ ।
କବିତାର କଥା (ଗଦ୍ୟରେ ଲେଖ)
କ. “ଉଠରେ ଉଠରେ ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ, ଉଠିବୁ ତୁ କେତେ ଦିନେ” ➔ ହେ ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ! ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ, ଆଉ କେତେ ଦିନ ପରେ ଉଠିବ?
ଖ. “ଟାଣେ କିରେ ଗାଡ଼ି ଦାନାର ତୋବଡ଼ା ଘୋଡା ମୁହେଁ ବନ୍ଧା ଥିଲେ।” ➔ ଯଦି ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁରେ ଦାନା ଥଳି ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବ, ତେବେ ସେ କ‘ଣ ଗାଡ଼ି ଟାଣିପାରିବ କି?
ଗ. “ପୂରୁବ ଗୌରବ ପୂରୁବ ସାହସ ପଡ଼ିଯିବ କି କେବେ ମନେ ?” ➔ ଆମର ଅତୀତର ଗୌରବ ଓ ଅତୀତର ସାହସ କଥା କ‘ଣ ତୁମର କେବେ ମନେ ପଡ଼ିବ?
ଘ. “ଜାତି ନନ୍ଦିଘୋଷ ଚଳିବ କି ଭାଇ ସ୍ଵାର୍ଥକୁ ସାରଥ୍ କଲେ ?” ➔ ଭାଇ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଯଦି ସାରଥୀ କରିବ, ତେବେ ଜାତିର ପ୍ରଗତି ରଥ (ନନ୍ଦିଘୋଷ) କ‘ଣ ଆଗକୁ ଚାଲିବ?
‘ଇଆ’ର ପ୍ରୟୋଗ
ବେପାର + ଇଆ = ବେପାରିଆ
ଦୁଃଖ + ଇଆ = ଦୁଃଖିଆ
ସ୍ୱାର୍ଥ + ଇଆ = ସ୍ୱାର୍ଥିଆ
କପଟ + ଇଆ = କପଟିଆ
ପାଠ ବାହାରୁ
ତୁମ କଥା
(କ) ଯଦି ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ନିଜର ସ୍ବାର୍ଥକୁ ତ୍ୟାଗକରି କାମ କରିବେ, ତେବେ ଜାତିର ଉନ୍ନତି ହୋଇପାରିବ । ତୁମେ ମଧ୍ଯ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ନିଃସ୍ବାର୍ଥପର ଭାବରେ କିଛି ଭଲକାମ କରୁଥିବ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କୁହ ।
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ରାସ୍ତା ପାର ହେଉଥିବା ବୃଦ୍ଧବୃଦ୍ଧାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ରାସ୍ତା ପାର କରାଇଦିଏ। ଗରିବ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମୋର ପୁରୁଣା ବହି ଏବଂ ଖେଳଣା ଦିଏ ଏବଂ ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଭୋକିଲା କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ବିସ୍କୁଟ ଖାଇବାକୁ ଦିଏ।
(ଖ) ତୁମେ ତୁମ ସାଙ୍ଗକୁ ନିଃସ୍ବାର୍ଥପର ହୋଇ କାମ କରିବାକୁ କିପରି ପ୍ରେରିତ କରିବ ? କ’ଣ କହିବ ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ମୋ ସାଙ୍ଗକୁ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ଓ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଭଳି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଦେଶସେବା ଓ ତ୍ୟାଗର କାହାଣୀ ଶୁଣାଇବି। ତାକୁ କହିବି ଯେ, “ଭାଇ, ନିଜ ପାଇଁ ତ ସମସ୍ତେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ଯେଉଁ ଖୁସି ମିଳେ, ତାହା ଆଉ କେଉଁଥିରେ ନାହିଁ। ଆସ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବରେ ସମାଜର ଭଲ କାମ କରିବା।”
(ଗ) ତୁମକୁ କେହି କେବେ ନିଃସ୍ବାର୍ଥପର ଭାବରେ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି ? କେବେ ? କିପରି ?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ମୋ ଜେଜେବାପା ମୋତେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବରେ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି। ଗତ ଶୀତଦିନେ ସେ ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଥରୁଥିବା ଜଣେ ଅସହାୟ ଗରିବ ଲୋକକୁ ନିଜର ନୂଆ କମ୍ବଳଟି ଦେଇଦେଲେ। ସେ ମୋତେ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, “ଅଭାବୀ ଲୋକଙ୍କୁ ବିନା ସ୍ୱାର୍ଥରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ ହିଁ ଭଗବାନ ଆମ ଉପରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।” ତାଙ୍କର ଏହି କାମ ଦେଖି ମୁଁ ସବୁଠୁ ବେଶି ପ୍ରେରଣା ପାଇଥିଲି।
ତିଥିବାର
ତୁମେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦେଖୁଥୁବ । ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ମାସର ତାରିଖ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଏଥରେ ଦିଆ ଯାଇଛି । ନିମ୍ନରେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଏକ ମାସର ପୃଷ୍ଠା ଅଛି । ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ି । ଦେଖୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
୧. ଏହି ମାସଟି ମୋଟ କେତେ ଦିନ ?
ଉତ୍ତର – ଏହି ମାସଟି (ଜାନୁଆରୀ) ମୋଟ ୩୧ ଦିନ ଅଟେ।
୨. ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା କେଉଁ ତାରିଖ ଓ ବାରରେ ପଡ଼ିଛି ?
ଉତ୍ତର – ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ୧୩ ତାରିଖ ସୋମବାର ଦିନ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ୨୯ ତାରିଖ ବୁଧବାର ଦିନ ପଡ଼ିଛି।
୩. କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀଠାରୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ଦିନ ?
ଉତ୍ତର – ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀଠାରୁ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଟ ୧୫ ଦିନ ହୋଇଥାଏ (ଏହି ମାସରେ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ୬ ତାରିଖରେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସପ୍ତମୀ ୨୦ ତାରିଖରେ ପଡ଼ିଛି, ଯାହାକୁ ଗଣିଲେ ୧୫ ଦିନ ହେବ)।
୪. ଏହି ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ କେତେ ଦିନ ?
ଉତ୍ତର – ଏହି ମାସରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୪ ତାରିଖରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅମାବାସ୍ୟା ଅର୍ଥାତ୍ ୨୯ ତାରିଖରେ ଶେଷ ହେଉଛି। ତେଣୁ ୧୪ ତାରିଖରୁ ୨୯ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣିଲେ ଏହା ମୋଟ ୧୬ ଦିନ ଅଟେ।
୫. ମକରପର୍ବ କେଉଁ ତିଥିରେ ପଡ଼ିଛି ?
ଉତ୍ତର – ମକରପର୍ବ (ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି) ୧୪ ତାରିଖରେ ପଡ଼ିଛି ଏବଂ ସେଦିନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ‘ପ୍ରତିପଦ’ ତିଥି ଅଟେ।
ଶବ୍ଦଧନ୍ଦା
ତୋହର ଜନନୀ ରୋଦନ କରିଲେ
କହିବାକୁ କିମ୍ପା ଡ଼ରୁ ?
ଏଠାରେ ‘ଜନନୀ’ର ଅର୍ଥ ‘ମାଆ’ । ‘ମାଆ’ର ଅର୍ଥକୁ ବୁଝାଉଥବା ଅଲଗାଅଲଗା ଶବ୍ଦ ଅକ୍ଷର ସାରଣୀରେ ଲୁଚି ରହିଛି, ଖୋଜି ବାହାର କର ।
- ଜନନୀ (ପ୍ରଥମ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)
- ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ (ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)
- ଗର୍ଭଧାରିଣୀ (ପଞ୍ଚମ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଉପରୁ ତଳକୁ)
- ମାତା (ଚତୁର୍ଥ ଧାଡ଼ିରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ)
- ମାଆ (ପଞ୍ଚମ ଧାଡ଼ିରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ)