ଉଠିଲୁ ଏଡ଼େ ବେଗି କାହିଁକି ରେ
ଉଠିଲୁ ଏଡ଼େ ବେଗି କାହିଁକି ରେ
ଦୁଃଖୀଧନ !
ଦଧୂ ମନ୍ଥାଇ ଦେବୁ ନାହିଁକି ରେ ! ପଦ ।
ଦେହ ପାସୋରି ଦଣ୍ଡେ ନିଦ ନ ଗଲୁ, ଏଡ଼େ
ବିଟୋଳ ହେଲୁ ମୋର ପାଇଁକି ରେ !
ଖେଳିବୁ ରାମ ତୁଲେ ପଛେ, ରାତି ପାହିଲେ,
ଶୁଆଇ ଦେବି ଗୀତ ଗାଇକି ରେ !
ମନ୍ଦିବି ମୁଁ କେମନ୍ତ, ଖୁଆଦଣ୍ଡରୁ ହାତ
ଛାଡ଼, ଦେଉଛି ସର ଖୋଇକି ରେ !
ଆହା ଏ କି ପ୍ରମାଦ ଛନ୍ଦନା ବାବୁ ପାଦ;
ଡାକ ଯା’ ବଳରାମ ଭାଇ କି ରେ
ମଥନଘଟେ ହାତ ! ପୂରାଇ ନବନୀତ
କାଢୁ, ବୋଲନ୍ତି, ହେଲୁ ବାଇକି ରେ !
ତୁଚ୍ଛା ହାତଟା ଖାଇ ନାଚୁଛୁ କାହିଁପାଇଁ,
ଶୁଖୁଚୁ ନ ଚାହାଁ ଛାଇକି ରେ !
ଗୃହକୃତ୍ୟ ପକାଇ ବସିଥୁବି ଏକାଇ
ନିଶିଦିନ ତୋତେ କାଖେଇକି ରେ !
ପଣନ୍ତରେ ବଦନ ପୋଛି, ଦେଲେ ଚୁମ୍ବନ;
ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତେ ଦୁହିଁକି ରେ !
କବି ପରିଚୟ
କବି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ (୧୭୮୫-୧୮୬୨) ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲିଖ ପଦାବଳୀର ଭାଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ଓ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ । ତାଙ୍କ କୃତି ମଧ୍ୟରୁ ‘ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ବୃନ୍ଦାବନପରିକ୍ରମା’, ‘ଶ୍ରୀହରି କୁସୁମ ସ୍ତବକ’, ‘ଚାଟୁ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି’, ‘ପ୍ରେମଭକ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରିକା’, ‘ସ୍ଵପ୍ନ ବିଳାସ’ ଆଦି ପ୍ରଧାନ । ଏଠାରେ ମାଆ ଯଶୋଦାଙ୍କ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ସାରାଂଶ : ଉଠିଲୁ ଏଡ଼େ ବେଗି କାହିଁକି ରେ
ଭକ୍ତକବି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ରଚିତ ଏହି କବିତାରେ ମାତା ଯଶୋଦା ଓ ଶିଶୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅତୁଟ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ପ୍ରେମର ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଖୁବ୍ ଭୋରରୁ ମାତା ଯଶୋଦା ଦହି ମନ୍ଥନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ବାଳକ କୃଷ୍ଣ ଉଠିପଡ଼ିଛନ୍ତି। ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଗେହ୍ଲାରେ ପଚାରୁଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ଉଠିପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦହି ମନ୍ଥିବାକୁ କାହିଁକି ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦହିମନ୍ଥା ଖୁଆଦଣ୍ଡ (କାଠି)କୁ ଧରି ପକାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଖାଲି ହାତକୁ ପାଟିରେ ପୂରାଇ ମିଛରେ ଲହୁଣୀ ଖାଇବାର ଅଭିନୟ କରି ନିଜ ଛାଇ ଦେଖି ନାଚୁଛନ୍ତି। ଯଶୋଦା ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାକୁ ଯିବା ପାଇଁ କହୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବିରକ୍ତ ହେବା ପରି ଛଳନା କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ସେ କ’ଣ ଘରକାମ ଛାଡ଼ି ଦିନରାତି ତାଙ୍କୁ କାଖେଇ ବସିଥିବେ! ଶେଷରେ ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ନିଜ ପଣନ୍ତ କାନିରେ ପୋଛି ସ୍ନେହରେ ଚୁମ୍ବନ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ମାଆ ଓ ପୁଅର ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟକୁ କବି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି।
सारांश : इतनी जल्दी क्यों उठ गए
भक्तकवि गोपालकृष्ण पटनायक द्वारा रचित इस कविता में माता यशोदा और बाल कृष्ण के बीच के वात्सल्य प्रेम (मातृ प्रेम) का बहुत ही स्वाभाविक और मनमोहक वर्णन किया गया है। बहुत सुबह जब माता यशोदा दही मथ रही होती हैं, तब बाल कृष्ण उठ जाते हैं और उन्हें परेशान करते हैं। माता यशोदा प्यार से पूछती हैं कि वह इतनी जल्दी क्यों उठ गए और उन्हें दही क्यों नहीं मथने दे रहे। कान्हा मथानी (दही मथने का डंडा) को पकड़ लेते हैं, मटके में हाथ डालते हैं और खाली हाथ मुँह में डालकर झूठा मक्खन खाने का नाटक करते हुए अपनी परछाई देखकर नाचने लगते हैं। यशोदा उन्हें उनके बड़े भाई बलराम के पास खेलने जाने के लिए कहती हैं और प्यार भरा गुस्सा दिखाते हुए कहती हैं कि क्या वह घर का सारा काम छोड़कर दिन-रात बस उन्हें ही गोद में लिए बैठी रहें? अंत में माता यशोदा अपने पल्लू (आँचल) से कृष्ण का मुँह पोंछकर उन्हें प्यार से चूम लेती हैं। कवि गोपालकृष्ण इसी अद्भुत माँ-बेटे की छवि का ध्यान करते हैं।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Meaning in Odia | Meaning in Hindi | Meaning in English |
ବେଗି (Begi) | ଶୀଘ୍ର / ଜଲଦି | जल्दी | Early / Quickly |
ଦୁଃଖୀଧନ (Dukhidhana) | ଗେହ୍ଲାପୁଅ / ଆଦରର ଧନ | आँखों का तारा / लाडला | Beloved / Precious child |
ଦଧି/ଦଧୂ (Dadhi) | ଦହି | दही | Curd / Yogurt |
ବିଟୋଳ (Bitola) | ଅସ୍ଥିର / ବିରକ୍ତ କରିବା | चंचल / परेशान करने वाला | Restless / Naughty |
ତୁଲେ (Tule) | ସାଙ୍ଗରେ / ସହିତ | साथ में | With / Along with |
ମନ୍ଥିବି (Manthibi) | ଘାଣ୍ଟିବି / ମନ୍ଥନ କରିବି | मथूँगी | Will churn |
ଖୁଆଦଣ୍ଡ (Khuadanda) | ଦହି ମନ୍ଥିବା କାଠି | मथानी | Churning rod |
ପ୍ରମାଦ (Pramada) | ବିପଦ / ଅସୁବିଧା | मुसीबत / संकट | Trouble / Problem |
ଛନ୍ଦନା (Chandana) | ଗୁଡ଼ାଅ ନାହିଁ / ଛନ୍ଦି ହୁଅ ନାହିଁ | मत उलझाओ | Do not entangle |
ମଥନଘଟ (Mathanaghata) | ଦହିମନ୍ଥା ମାଠିଆ | दही मथने का मटका | Churning pot |
ନବନୀତ (Nabanita) | ଲହୁଣୀ | मक्खन | Butter |
ବାଇ (Bai) | ପାଗଳ | पागल | Mad / Crazy |
ତୁଚ୍ଛା (Tuccha) | ଖାଲି (ବିନା କିଛିରେ) | खाली | Empty |
ଗୃହକୃତ୍ୟ (Gruhakrutya) | ଘର କାମ | घर का काम | Household chores |
ବଦନ (Badana) | ମୁହଁ | मुँह / चेहरा | Face |
ପାଠ ଅନ୍ତର୍ଗତ
ମୋ ବୁଝିବାରେ
(କ) ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛ ଏବଂ ଏହା ପାଖରେ ତାରା ଚିହ୍ନ (*) ଦିଅ ।
୧. ମାଆ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଛାଇ ଦେଖିବାକୁ ବାରଣ କରୁଥିଲେ । କାରଣ-
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଛାଇ ଦେଖୁ ଡରିବେ । (*)
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାଇ ତାଙ୍କୁ ଡରାଇବ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରାତିରେ ଶୋଇ ପାରିବେ ନାହିଁ ।
୨. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସକାଳୁ ଉଠି ମାଆଙ୍କୁ କେଉଁ କାମ କରାଇ ଦେଉ ନଥିଲେ ?
ଗାଈ ଦୁହିଁବା କାମ
ଦହିମୁହାଁ କାମ (*) (ଦହି ମନ୍ଥିବା କାମ)
ରାନ୍ଧିବା କାମ
ବଗିଚା କାମ
(ଖ) ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ଯେ କାହିଁକି ଉପର ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବାଛିଲ ?
ଉତ୍ତର – ପ୍ରଥମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ବାଛିଲି କାରଣ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ହଠାତ୍ ନିଜର କଳା ଛାଇ ଦେଖିଲେ ଡରିଯାଆନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାରଣ କରୁଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ବାଛିଲି କାରଣ କବିତାରେ ଲେଖାଅଛି ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଉଠିପଡ଼ି ମାଆଙ୍କ ଖୁଆଦଣ୍ଡକୁ (ମନ୍ଥାକାଠି) ଧରି ପକାଉଛନ୍ତି ଓ ଦହି ମନ୍ଥିବାକୁ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ମିଳିମିଶି ଯୋଡ଼ିବା
ଉକ୍ତ ପାଠରୁ କିଛି ଶବ୍ଦ ଦିଆଯାଇଛି । ତୁମେମାନେ ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦ ସହ ତା’ର ଅର୍ଥ ମିଳାଅ ।
୧. ଦଣ୍ଡେ ➔ ୬. ଅଳ୍ପ ସମୟରେ
୨. ବିଟୋଳ ➔ ୫. ଅଝଟ ହେବା
୩. ପ୍ରମାଦ ➔ ୪. ବିପଦ / ଭ୍ରାନ୍ତି
୪. ନବନୀତ ➔ ୧. ଲହୁଣୀ
୫. ପଣନ୍ତ ➔ ୩. ମାଆ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୁଗାର କାନି
୬. ସର ➔ ୨. କ୍ଷୀର ଫୁଟାଇବା ପରେ ତା’ ଉପର ବସି ଯାଇଥିବା ଏକ ଅଂଶ
ପଦ୍ୟାଂଶ ଉପରେ ଆଲୋଚନା
ନିମ୍ନରେ ଉକ୍ତ ପାଠରୁ କିଛି ପଦ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହାକୁ ମନଦେଇ ପଢ଼, ଯାହା ବୁଝିଲ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କର ଓ ତୁମ ଖାତାରେ ଲେଖ । (କ) “ଦେହ ପାସୋରି ଦଣ୍ଡେ ନିଦ ନ ଗଲୁ ଏଡ଼େ ବିଟୋଳ ହେଲୁ ମୋର ପାଇଁ କି ରେ ?”
ଉତ୍ତର – ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗେହ୍ଲାରେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, “ତୁ କେମିତିକା ପିଲା! ଟିକିଏ ହେଲେ ବି ନିଜ ଦେହକୁ ଖାତିର ନକରି ଆଖିରେ ନିଦ ନାହିଁ। କେବଳ ମୋତେ ହଇରାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏତେ ସକାଳୁ ଉଠି ଏତେ ଅଝଟ ହେଉଛୁ କିରେ?”
(ଖ) “ପଣନ୍ତରେ ବଦନ ପୋଛି, ଦେଲେ ଚୁମ୍ବନ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତେ ଦୁହିଁଙ୍କି ରେ !”
ଉତ୍ତର – ମାଆ ଯଶୋଦା ଅତି ସ୍ନେହରେ ବାଳକ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମୁହଁକୁ ନିଜ ଶାଢ଼ି କାନିରେ ପୋଛିଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଗେହ୍ଲା ଚୁମ୍ବନ ଦେଲେ। କବି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଏହି ମାଆ ଓ ପୁଅଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଭଲପାଇବାକୁ ଦେଖି ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଚିନ୍ତା କରିବା
ପାଠଟିକୁ ଆଉଥରେ ପଢ଼, ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(କ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଉଠିପଡ଼ିବାରୁ ମାଆ ଯଶୋଦା କାହିଁକି ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡୁଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଉଠିପଡ଼ି ଦୁଷ୍ଟାମି କରୁଥିଲେ, ଦହି ମନ୍ଥିବା କାଠିକୁ ଧରି ପକାଉଥିଲେ ଏବଂ ମାଆଙ୍କୁ କୌଣସି ଘର କାମ କରିବାକୁ ଦେଉନଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ମାଆ ଯଶୋଦା ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିଲେ।
(ଖ) ଯଶୋଦା କାହିଁକି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦହି ମନ୍ଦିପାରୁ ନ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର – କାରଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାଆ ଯଶୋଦାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ଅଝଟ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଖୁଆଦଣ୍ଡକୁ (ମନ୍ଥାକାଠିକୁ) ଜୋରରେ ଧରି ପକାଉଥିଲେ।
କବିତାର ରଚନାଶୈଳୀ
(କ) ଏହି କବିତାରେ ଥିବା ସମତାନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
ଉତ୍ତର –
ନାହିଁକିରେ – ପାଇଁକିରେ
ଗାଇକିରେ – ଖୋଇକିରେ
ଭାଇକିରେ – ବାଇକିରେ
ଛାଇକିରେ – କାଖେଇକିରେ – ଦୁହିଁଙ୍କିରେ
ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନା
ତୁମେମାନେ ମିଳିମିଶି ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି ଲେଖ ।
(କ) ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ‘ଦୁଃଖୀଧନ’ ବୋଲି କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର – ଯଶୋଦା ବହୁତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିବାରୁ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଦରର ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିବାରୁ, ସେ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖୀର ଧନ ବା ‘ଦୁଃଖୀଧନ’ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ।
(ଖ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କାହିଁକି ଖାଲି ହାତକୁ ପାଟିରେ ପୂରାଉଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର – ମାଆଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଲହୁଣୀ ଖାଇବାକୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ବୋଲି ଜଣାଇବା ପାଇଁ ସେ ମିଛରେ ଖାଲି ହାତକୁ ପାଟିରେ ପୂରାଇ ଲହୁଣୀ ଖାଇବାର ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ।
ଶବ୍ଦର ରୂପ
(କ) ତଳେ କିଛି ଶବ୍ଦ ଦିଆଯାଇଛି, ସେହି ଶବ୍ଦକୁ ଅନ୍ୟରୂପରେ (ସମାନ ଅର୍ଥରେ) ଲେଖ ।
ବେଗି ➔ ଶୀଘ୍ର / ଜଲଦି
କେମନ୍ତ ➔ କେମିତି / କିପରି
ତୁଲେ ➔ ସାଙ୍ଗରେ / ସହିତ
ବାଇକି ➔ ପାଗଳ କି
ଖୋଇକି ➔ ଖୁଆଇ କି
ଭାଇକି ➔ ଭାଇକୁ
(ଖ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥିବା ସମାନ ଅର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦକୁ ମିଳାଅ ।
୧. ଖୁଆଦଣ୍ଡ ➔ ୬. ଦହିମୁହାଁ ବାଡ଼ି (ମନ୍ଥାକାଠି)
୨. ଦେହ ➔ ୨. ଶରୀର, ତନୁ
୩. ନବନୀତ ➔ ୪. ଲହୁଣୀ, ଦଧ୍ଵଜ
୪. ମଥନଘଟ ➔ ୩. ଦଧୂଭାଣ୍ଡ, ଦହିମୁହାଁ ମାଠିଆ
୫. ରାତି ➔ ୫. ରାତ୍ରି, ନିଶା, ନିଶି
ବର୍ଣ୍ଣ ପରିର୍ତ୍ତନ
‘ଏଡ଼େ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ‘ଏତେ’। ଏହି ଭଳି କିଛି ଶବ୍ଦ ଖାତାରେ ଲେଖ –
ଉତ୍ତର –
କେଡ଼େ ➔ କେତେ
ସେଡ଼େ ➔ ସେତେ
ଯେଡ଼େ ➔ ଯେତେ
ପଦର ଭାବାର୍ଥ (ପଂକ୍ତି ସହିତ ଭାବାର୍ଥକୁ ଯୋଡ଼)
୧. ଖେଳିବୁ ରାମ ତୁଲେ ପଛେ ରାତି ପାହିଲେ । ➔ ୩. ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାତି ପାହିଲେ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଖେଳିବୁ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି ।
୨. ଆହା ଏ କି ପ୍ରମାଦ ଛନ୍ଦନା ବାବୁ ପାଦ ➔ ୧. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାଆଙ୍କ ଗୋଡ଼କୁ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଛନ୍ଦି ଦେଇଛନ୍ତି । ତେଣୁ ମାଆ ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟାମି କରିବାକୁ ବାରଣ କରିଛନ୍ତି। (ପ୍ରଶ୍ନରେ ବାରଣ ଜାଗାରେ ଭୁଲରେ ‘କହିଛନ୍ତି’ ଲେଖାଅଛି)।
୩. ଗୃହକୃତ୍ୟ ପକାଇ ବସିଥ୍ବି ଏକାଇ ➔ ୨. ଘରକାମ ସବୁ ପକାଇ କେବଳ ଦିନ-ରାତି ତୋ’ରି ପାଖରେ ବସିଥ୍ବି ବୋଲି ଯଶୋଦା କହିଛନ୍ତି ।
୪. ମଥନ ଘଟେ ହାତ ପୁରାଇ ନବନୀତ କାଢୁ। ➔ ୪. ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହାତ ପୂରାଇ ଲହୁଣୀ କାଢୁଥୁବା କଥା କହିଛନ୍ତି।
ପାଠ ବାହାରୁ
ତୁମକଥା
“ଆହା ଏ କି ପ୍ରମାଦ, ଛନ୍ଦନା ବାବୁ ପାଦ”
ଏଠାରେ ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ନ ଛନ୍ଦିବା ପାଇଁକହିଛନ୍ତି । କାରଣ ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟାମି କଲେ ମାଆ। ଯଶୋଦା ଦହିମୁହାଁଇ ପାରିବେ ନାହିଁ । ତୁମେ କେବେ ଏଇଭଳି ଦୁଷ୍ଟାମି କରିଛ କି ? ଯଦି କରିଛ କେବେ ?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ଥରେ ମାଆ ରୋଷେଇ ଘରେ ଗରମ ତେଲରେ ପୁରି ଛାଣୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ଶାଢ଼ି କାନିକୁ ଟାଣି ଧରିଥିଲି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଛାଡୁ ନଥିଲି। ମାଆ ବିରକ୍ତ ହୋଇ କହିଥିଲେ, “ଗରମ ତେଲ ପାଖରେ ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟାମି କରନ୍ତିନି, ପୋଡ଼ିଯିବ!”
ସମୟର ମାପ
(କ) (କ) ନିଶିଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ରାତି ଓ ଦିନ ସୂଚାଇବାପାଇଁ ଆମେ ଏହି ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଉ । ଏହିପରି ସମୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମେ ଆଉ କେଉଁ ସବୁ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ କରୁ, ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତକର ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର ।
ଉତ୍ତର – ମିନିଟ୍, ଘଣ୍ଟା, ପ୍ରହର, ସକାଳ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ପକ୍ଷ, ଋତୁ, ବର୍ଷ, ଶତାବ୍ଦୀ ଇତ୍ୟାଦି।
(ଖ) କବିତା ଅନୁସାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେତେବେଳେ ବିଛଣାରୁ ଉଠିଲେ ?
ଉତ୍ତର – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଖୁବ୍ ଭୋରରୁ (ରାତି ନପାହୁଣୁ ବା ବେଗି) ବିଛଣାରୁ ଉଠିଲେ।
(ଗ) ଧରାଯାଉ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସକାଳ ଛଅ ଘଟିକାରେ ଖେଳିବାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ?ତେବେ ସେ କେତେବେଳେ ଘରକୁ ଆସିବେ ?
ଉତ୍ତର – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାଧାରଣତଃ ଦ୍ୱିପ୍ରହର ବେଳକୁ ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ସମୟରେ (ପ୍ରାୟ ଦିନ ୧୨ଟାରୁ ୧ଟା ବେଳକୁ) ଘରକୁ ଫେରିଆସିବେ।
(ଘ) ‘ଦ୍ବିପହର’ର ଅର୍ଥ ଦିନର ଦ୍ବିତୀୟ ପ୍ରହର ସମୟ ପ୍ରାୟତଃ ଦିନ ୧୨ ଘଟିକା ସମୟ ଯେତେବେଳେ କି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥା’ନ୍ତି । ସେତେବେଳେ ଦ୍ଵିତୀୟ ପ୍ରହରସମୟ ଶେଷ ହୋଇ ତୃତୀୟପ୍ରହର ସମୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ତାହାହେଲେ, ଏବେ କୁହ ଦିନର ପ୍ରଥମପ୍ରହର ପ୍ରାୟ କେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥବ?
ଉତ୍ତର – ଦିନର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହର ପ୍ରାୟ ଭୋର ୬ ଘଟିକା ସମୟରୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟଠାରୁ) ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ।
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ୟ (ନିଜର ଓ ଅନ୍ୟର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଲେଖ)
ତୁମର – ଭଲ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବା କିମ୍ବା ଭଲ ଗୀତ ଗାଇବା।
ତୁମ ପରିବାରର ଜଣେ ସଦସ୍ୟଙ୍କର – ବହୁତ ସୁଆଦିଆ ରୋଷେଇ କରିବା (ମାଆଙ୍କର)।
ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କର – କଠିନ ବିଷୟକୁ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ବୁଝାଇଦେବା।
ତୁମ ସାଙ୍ଗର – ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଥମ ହେବା।
(ଖ) ଦକ୍ଷତାକୁ ଉପଯୋଗ କରି ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା କିପରି କରିପାରିବ କୁହ ?
ଯିଏ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ – ମୁଁ ତାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସହଜ ଭାଷାରେ ଓ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝାଇଦେବି।
ଯିଏ ଦେଖ୍ ପାରୁନାହିଁ – ମୁଁ ବହିକୁ ଜୋର୍ରେ ପଢ଼ିବି ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶୁଣିକରି ମନେ ରଖିପାରିବ କିମ୍ବା ତାକୁ ବ୍ରେଲି (Braille) ବହି ଯୋଗାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି।
ଯିଏ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର କହେ – ତାକୁ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ଟିକେ ଅଟକି ଅଟକି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରାଇବି।
ଯିଏ ଅଟକି ଅଟକି କହେ – ତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବି ଏବଂ ବିନା ଭୟରେ ଲଗାତାର ପଢ଼ିବାକୁ ସାହସ ଦେବି।
ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ – ଆମେ ଏପରି କିଛି ଖେଳ ଖେଳିବୁ (ଯେମିତିକି ବୋର୍ଡ଼ ଖେଳ ବା ଚେୟାର୍ରେ ବସି କ୍ୟାଚ୍-କ୍ୟାଚ୍) ଯେଉଁଥିରେ ସେ ବି ଆମ ସହ ଭାଗ ନେଇ ଖୁସି ହୋଇପାରିବ।
ଯିଏ ଭଲ ଶୁଣିପାରେ ନାହିଁ – ମୁଁ ତାକୁ ଆଗ ଧାଡ଼ିରେ ବସାଇବି ଏବଂ ହାତ ଠାରି ବା ଲେଖିକରି ବୁଝାଇବି।
ଶବ୍ଦସାରଣୀ
କ୍ଷୀରରୁ ଲହୁଣୀ ବାହାରିଥାଏ । ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ମଧ୍ଯ ସେଥୁରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ । ତଳ ସାରଣୀରେ କେତେକ କ୍ଷୀରଜାତ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଲେଖାଯାଇଛି । ଅକ୍ଷର ଆଧାରରେ ଶବ୍ଦସାରଣୀ ପୂରଣ କର ।
ଯେପରିକି – ଲହୁଣୀ ।
ଘି – ଘିଅ
ଲ – ଲହୁଣୀ
ଦ – ଦହି
ସ –ସର
ରା – ରାବିଡ଼ି
ର – ରସଗୋଲା