ଗଛ କାହାଣୀ – ସାରାଂଶ
ଏହି କବିତାରେ ଏକ ଗଛର ଆତ୍ମକାହାଣୀ ଓ ତାର ବେଦନାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଗଛଟି ମଣିଷମାନଙ୍କୁ କହୁଛି ଯେ ଲୋକମାନେ ତାର ଫଳ ଖାଇଲେ ତାର କୌଣସି ଆପତ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ତାର ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଲେ ତାକୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହୁଏ। ଗଛରୁ ଝରୁଥିବା ଅଠା କେବଳ କ୍ଷୀର ନୁହେଁ, ବରଂ ତାହା ଗଛର ଲୁହ ଅଟେ। ନିଜ ଜନ୍ମରୁ ଖରା, ବର୍ଷା ଓ ଝଡ଼ ସହି ଗଛ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ନିଜର ଚେରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଫଳ, ଫୁଲ, ଛାଲି ଓ ଛାଇ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବରେ ଦାନ କରିଥାଏ। ଶେଷରେ ଗଛଟି ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି ଯେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ କର୍ମପଥରେ ଅବହେଳା ନ କରି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବା ଦରକାର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ସବୁଜ ଓ ସୁନ୍ଦର ହୋଇପାରିବ।
सारांश
इस कविता में एक पेड़ की आत्मकथा और उसकी भावनाओं का मार्मिक वर्णन किया गया है। पेड़ मनुष्यों से कहता है कि उसे अपने फल देने में कोई आपत्ति नहीं है, लेकिन जब लोग बेदर्दी से उसकी डालियाँ तोड़ते हैं, तो उसे बहुत दर्द होता है। पेड़ से निकलने वाला रस केवल दूध नहीं, बल्कि उसके आँसू हैं। बचपन से ही धूप, बारिश और आँधी सहकर पेड़ बड़ा होता है और अपने जीवन को दूसरों की भलाई (परोपकार) के लिए समर्पित कर देता है। पेड़ अपनी जड़, छाल, पत्ते, फूल, फल और छाया सब कुछ दूसरों को दे देता है। अंत में, पेड़ मनुष्यों से यह संकल्प लेने को कहता है कि वे जीवन में कभी अपने कर्तव्यों से विमुख न हों और पर्यावरण की रक्षा के लिए अधिक से अधिक पेड़ लगाएँ ताकि धरती हरी-भरी और सुंदर बनी रहे।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Hindi Meaning | English Meaning |
ଲୋତକ (Lotaka) | आँसू | Tears |
ନୟନୁ (Nayanu) | आँखों से | From the eyes |
ଶୋଚନା (Shochana) | खेद / पछतावा | Regret / Remorse |
ତିଳେ (Tile) | थोड़ा-सा भी | Even a little |
ପରାଣ (Parana) | प्राण / जीवन | Soul / Life |
ବେଦନା (Bedana) | दर्द / पीड़ा | Pain / Agony |
ବଖାଣି (Bakhani) | वर्णन करना | To describe / narrate |
କାକର (Kakara) | ओस / ठंड | Dew / Cold |
ଯତନେ (Yatane) | यत्न से / देखभाल से | With care / Effort |
ଈରିଷା (Irisha) | ईर्ष्या / जलन | Jealousy |
ବକଳ (Bakala) | पेड़ की छाल | Tree bark |
ଆଶରା (Ashara) | आश्रय / सहारा | Shelter / Refuge |
ଆକୁଳ (Akula) | व्याकुल / परेशान | Anxious / Restless |
ସବୁଜିମା (Sabujima) | हरियाली | Greenery |
ଧରଣୀ (Dharani) | धरती / पृथ्वी | Earth |
ହତଶିରୀ (Hatashiri) | श्रीहीन / शोभाहीन | Devoid of beauty / Grace-less |
ଆସ କଥା ହେବା
୧. ଗଛଟି ନରମଗଳାରେ କାହାକୁ କହୁଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛଟି ନରମଗଳାରେ ମଣିଷ ଭାଇଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।
୨. ଜନ୍ମକାଳରୁ ଗଛଟି କେଉଁ କେଉଁ ଯାତନା ସହି ଆସିଛି?
ଉତ୍ତର – ଜନ୍ମକାଳରୁ ଗଛଟି ବର୍ଷା, ଝଡ଼, ଓ ଖରାକାକର ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଯାତନା ସହି ଆସିଛି।
୩. ଗଛ ଆମପାଇଁ କ’ଣ ସବୁ ସାଇତି ରଖିଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛ ଆମପାଇଁ ଫୁଲ, ଫଳ, ଓ ଛାଇ ସାଇତି ରଖିଛି।
୪. ଗଛର ଭାଷାରେ ଆମେ କାହାକୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍?
ଉତ୍ତର – ଗଛର ଭାଷାରେ ଆମେ ‘କର୍ମ’ ବା ‘କରମ’କୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍।
୫. କ’ଣ ନ କରିବାକୁ ଗଛଟି ଅନୁରୋଧ କରିଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛଟି ତାର ଡାଳ ନ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ, କର୍ମପଥରେ ହେଳା ନ କରିବାକୁ ଏବଂ ତାକୁ ଆକୁଳ ନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।
ପାଠରୁ
(କ) ତଳେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତର ରଖାଯାଇଛି। ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ପାଖରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଘରେ ( ) ଠିକ୍ ଚିହ୍ନ ଦିଅ।
୧. ଜୀବନସାରା କେଉଁପଥରେ ହେଳା ନ କରିବାକୁ ବୃକ୍ଷ କହିଛି।
ଚରମପଥ
କରମପଥ
ଧରମପଥ
ମରମପଥ
ଉତ୍ତର – (✓) କରମପଥ
୨. ଗଛ କ’ଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଇରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି?
ଡାଳପତ୍ର ଧରି
ବକଳ ହୃଦୟ ଚିରି
ଅନ୍ତର ଫେଡ଼ି
ବିରାଟ ଆକାର କରି
ଉତ୍ତର – (✓) ବକଳ ହୃଦୟ ଚିରି
୩. ଜଗତ ହିତରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?
ଫଳ ଖାଇବା
ସବୁଜିମା ଭରିବା
ପର ଉପକାର କରିବା
ଗଛ ଲଗାଇବା
ଉତ୍ତର – (✓) ଗଛ ଲଗାଇବା
୪. ପର ଉପକାର କରିବାପାଇଁ କାହାକୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କରିବା ଉଚିତ?
କର୍ମକୁ
ଜନ୍ମକୁ
ଧର୍ମକୁ
ସେବାକୁ
ଉତ୍ତର – (✓) କର୍ମକୁ
୫. ‘ଜାଣିପାରିବନି ଏ ରୂପ ମୋହର କେତେ ସାଧନାର ଫଳ।’ -ଏ କଥା କିଏ କହିଛି?
କବି କହିଛନ୍ତି
ପିଲାଟି କହିଛି
ଧରଣୀ କହିଛି
ଗଛ କହିଛି
ଉତ୍ତର – (✓) ଗଛ କହିଛି
ଚିନ୍ତା ଓ କଳ୍ପନା
୧. (କ) ଗଛ କେବେ କାହା ସହିତ କଥାହେବାର ତୁମେ ଜାଣିଛ?
ଉତ୍ତର: ନା, ମୁଁ ଗଛ କେବେ କାହା ସହିତ ସିଧାସଳଖ କଥା ହେବାର ଜାଣି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କବିତା, ଗଳ୍ପ ଓ କଳ୍ପନାରେ ଗଛମାନେ ନିଜର ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ ଏବଂ ଭାବନାକୁ ମଣିଷ ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି।
(ଖ) ତୁମେ କେବେ ଗଛ ସହିତ କଥା ହୋଇଛ କି? ମନେରଖ, ଗଛମାନେ ପରସ୍ପର ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ହଁ, ମୁଁ ବେଳେବେଳେ ଏକୁଟିଆ ଥିବା ବେଳେ ମୋ ବଗିଚାର ଗଛମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା ହୁଏ। ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ଯେ ଗଛମାନେ ନିଜ ଚେର ଦ୍ୱାରା ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗାଯୋଗ (ସୂଚନା ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ) କରିଥାନ୍ତି।
(ଗ) ମନେକର ତୁମେ ଗଛଟିଏ। ତେବେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ସହିତ କ’ଣ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବ କୁହ।
ଉତ୍ତର: ଯଦି ମୁଁ ଗଛଟିଏ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ବନ୍ଧୁ (ଅନ୍ୟ ଏକ ଗଛ) ସହିତ କଥା ହୁଅନ୍ତି, “ଦେଖ ଭାଇ, ଆମେ କେତେ ଖରା, ବର୍ଷା ସହି ଏମାନଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଉଛୁ କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ଆମ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ଆମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛନ୍ତି। ତଥାପି ଆମେ ଏମାନଙ୍କର ଉପକାର କରିବା ବନ୍ଦ କରିବା ନାହିଁ।”
୨. (କ) ଉପରୋକ୍ତ କବିତା ଧାଡ଼ିରେ ଗଛ ମଣିଷକୁ ବୁଝାଉଛି ଯେ ସେ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ମନା କରୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି କଷ୍ଟ ନଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ସୁନ୍ଦର ରଖିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ଶପଥ ନେବାକୁ କହୁଛି। (ଏହା କେବଳ ଏକ ବିବରଣୀ)।
(ଖ) ହାତୀଛୁଆ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା :
ଉତ୍ତର:
ମୁଁ: ଆରେ ଛୋଟ ହାତୀ! ତୁମେ ଏକୁଟିଆ କୁଆଡେ ଯାଉଛ? ତୁମ ମାଆ କେଉଁଠି?
ହାତୀଛୁଆ: ମୁଁ ରାସ୍ତା ଭୁଲି ଯାଇଛି ବୋଧହୁଏ। ଏଠି ବହୁତ କୋଳାହଳ ଲାଗୁଛି, ମୋତେ ଡର ଲାଗୁଛି।
ମୁଁ: ଡର ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ସାଙ୍ଗ। ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦେବି, ତା’ପରେ ଆମେ ମିଶି ତୁମ ଜଙ୍ଗଲର ରାସ୍ତା ଖୋଜିବା।
ହାତୀଛୁଆ: ତୁମେ ବହୁତ ଭଲ! ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଏତେ ଭଲ ବନ୍ଧୁ ହୋଇପାରିବେ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି।
୧. କ’ଣ କଲେ ଆମ ଧରଣୀ ହତଶ୍ରୀ ହେବ ନାହିଁ?
ଉତ୍ତର – ଜଗତ ହିତରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ପରିବେଶ ସବୁଜିମାରେ ଭରିଯିବ ଓ ଆମ ଧରଣୀ ହତଶ୍ରୀ ହେବ ନାହିଁ।
୨. ଗଛ ତା’ ଜୀବନରେ କି କି ଯାତନା ସହିଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛ ତା’ ଜୀବନରେ ଖରା, ବର୍ଷା, କାକର ଓ ଝଡ଼ ଭଳି ଅନେକ ଯାତନା ସହିଛି। ତା’ଛଡ଼ା ମଣିଷ ତାର ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଯାତନା ଦେଉଛି।
୩. ଆମେ ସବୁ ଗଛକୁ କିପରି କଷଣ ଦେଉଛେ?
ଉତ୍ତର – ଆମେମାନେ ଟିକିଏ ବି ଶୋଚନା ବା ଦୁଃଖ ନକରି ଗଛର ଡାଳକୁ ଟାଣି ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ ତାକୁ କଷଣ ଦେଉଛେ।
୪. ଆମପାଇଁ ଗଛ କ’ଣ ସାଇତି ରଖିଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛ ନିଜର ଚେରମୂଳଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଡାଳପତ୍ର, ଫୁଲଫଳ ଓ ସଭିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଶୀତଳ ଛାଇ ଆମପାଇଁ ସାଇତି ରଖିଛି।
୫. ଗଛର ଉପକାରପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ?
ଉତ୍ତର – ଗଛର ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ନୂଆ ନୂଆ ଗଛ ଲଗାଇବି, ଗଛ ନ କାଟିବାକୁ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଇବି ଏବଂ ତା’ର ଯତ୍ନ ନେବି।
ଆସ କବିତାକୁ ବୁଝିବା
କବିତାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ୟାଂଶଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି:
୧. କ୍ଷୀର ନୁହେଁ ଏ ତ ଲୋତକ ଧାରାରେ, ନୟନୁ ଝରଇ ମୋର:
ଗଛର ଡାଳ ବା ପତ୍ର ଛିଣ୍ଡାଇଲେ ସେଥିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧଳା ରସକୁ ଆମେ କ୍ଷୀର ବୋଲି ଭାବୁ। କିନ୍ତୁ କବିତାରେ ଗଛ କହୁଛି ଯେ, ତାହା କ୍ଷୀର ନୁହେଁ, ବରଂ କଷ୍ଟ ପାଇଲା ବେଳେ ତା’ ଆଖିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଲୁହ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଗଛର କଷ୍ଟ ଓ ବେଦନାକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି।
୨. ଧରଣୀ ହସିଲେ ଆମ ପରିବେଶ, ହେବ ନାହିଁ ହତଶିରୀ:
ଯଦି ଆମେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବା ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସବୁଜିମାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ତେବେ ଧରିତ୍ରୀ ହସି ଉଠିବ। ଏପରି ହେଲେ ଆମ ପରିବେଶ କେବେ ବି ଶ୍ରୀହୀନ ବା ଅସୁନ୍ଦର (ହତଶିରୀ) ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସୁସ୍ଥ ରହିବେ।
୩. ମୋ ଫଳ ଖାଇକି ମୋହରି ଆଗରେ, ଶପଥ କରରେ ରହି:
ଗଛ ମଣିଷକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି ଯେ, ତୁମେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୋର ଫଳ ଖାଅ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଆଗରେ ଗୋଟିଏ ଶପଥ କର ଯେ ତୁମେମାନେ ବି ମୋ ପରି ଜୀବନସାରା ଅନ୍ୟର ଉପକାର କରିବ ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ହେଳା କରିବ ନାହିଁ।
୪. କରମକୁ ମୂଳ-ମନ୍ତର କରିଣ, ପର ଉପକାର କର:
ଗଛ ନିଜ କର୍ମ (କରମ) ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ୟର ଉପକାର କରିବାକୁ ଜୀବନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କରିଛି। ସେ ନିଜେ ଖରାବର୍ଷା ସହି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଛାଇ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ସେ ମଣିଷ ସମାଜକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି ଯେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖି ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଉପକାର କରନ୍ତୁ।
ଭାବ ଓ ଲେଖ
୧. କ’ଣ କଲେ ଆମ ଧରଣୀ ହତଶ୍ରୀ ହେବ ନାହିଁ?
ଉତ୍ତର – ଜଗତ ହିତରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ପରିବେଶ ସବୁଜିମାରେ ଭରିଯିବ ଓ ଆମ ଧରଣୀ ହତଶ୍ରୀ ହେବ ନାହିଁ।
୨. ଗଛ ତା’ ଜୀବନରେ କି କି ଯାତନା ସହିଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛ ତା’ ଜୀବନରେ ଖରା, ବର୍ଷା, କାକର ଓ ଝଡ଼ ଭଳି ଅନେକ ଯାତନା ସହିଛି। ତା’ଛଡ଼ା ମଣିଷ ତାର ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଯାତନା ଦେଉଛି।
୩. ଆମେ ସବୁ ଗଛକୁ କିପରି କଷଣ ଦେଉଛେ?
ଉତ୍ତର – ଆମେମାନେ ଟିକିଏ ବି ଶୋଚନା ବା ଦୁଃଖ ନକରି ଗଛର ଡାଳକୁ ଟାଣି ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ ତାକୁ କଷଣ ଦେଉଛେ।
୪. ଆମପାଇଁ ଗଛ କ’ଣ ସାଇତି ରଖିଛି?
ଉତ୍ତର – ଗଛ ନିଜର ଚେରମୂଳଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଡାଳପତ୍ର, ଫୁଲଫଳ ଓ ସଭିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଶୀତଳ ଛାଇ ଆମପାଇଁ ସାଇତି ରଖିଛି।
୫. ଗଛର ଉପକାରପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ?
ଉତ୍ତର – ଗଛର ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ନୂଆ ନୂଆ ଗଛ ଲଗାଇବି, ଗଛ ନ କାଟିବାକୁ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଇବି ଏବଂ ତା’ର ଯତ୍ନ ନେବି।
ଭାଷାର କଥା
(କ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମେଳାଅ:
୧. ଗଛ ଆମକୁ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ମନା କରିନାହିଁ। -> ଫଳ ଖାଇବାକୁ ବଳାଇଛ ମନ ଆପତ୍ତି ମୋହର ନାହିଁ।
୨. ଗଛର ଆଖରୁ ଲୁହର ଧାର ବହୁଛି। -> କ୍ଷୀର ନୁହେଁ ଏ ତ ଲୋତକ ଧାରାରେ ନୟନୁ ଝରଇ ମୋର।
୩. ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଦେଖ୍ ମୋତେ ଈର୍ଷା କରୁଛ? -> ଆଜି ସିନା ତୁମେ ଈରିଷା କରୁଛ ଦେଖ୍ ଫଳ ମାଳମାଳ।
୪. ସାରା ଜୀବନ କର୍ମପଥରେ ରହିବ। -> ଏ ସାରାଜୀବନ କରମପଥରେ ହେଳା ନ କରିବ କେହି।
୫. ଆମ ପରିବେଶ ହତଶ୍ରୀ ହେବ ନାହିଁ। -> ଧରଣୀ ହସିଲେ ଆମ ପରିବେଶ ହେବ ନାହିଁ ହତଶିରୀ।
୬. ଦୁଃଖରେ ମୋ (ଗଛର) ପ୍ରାଣ ଜଳିଯାଉଛି। -> ଜାଣିପାରିବନି ପରାଣ ମୋହର ଦୁଃଖରେ କିପରି ଜଳେ।
(ଖ) ଅକ୍ଷର ସଜାଡ଼ି ଶବଦ ଗଢ଼:
ନ ବ ଜ -> ଜୀବନ
ତ ଗ ଜ -> ଜଗତ
କ ତ ଲ -> ଲୋତକ
ର ଧ ଣ -> ଧରଣୀ
ନ ଚ ଶ -> ଶୋଚନା
କ ର ପ ଉ -> ଉପକାର
ସ ମ ଜ ବ -> ସବୁଜିମା
(ଗ) ସମାନ ଅର୍ଥ ଥିବା ଶବ୍ଦ (Synonyms):
ଗଛ -> ବୃକ୍ଷ, ପାଦପ
ପତ୍ର -> ଦଳ, ପଲ୍ଲବ
ଲୁହ -> ଅଶ୍ରୁ, ଲୋତକ
ଆଖି -> ଚକ୍ଷୁ, ନୟନ
ଶପଥ -> ପଣ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା
(ଘ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମେଳାଅ (କବିତା ଅନୁଯାୟୀ):
୧. ଡାଳକୁ ମୋହର -> ୪. ଟାଣି ନେଉଥାନ୍ତି
୨. କ୍ଷୀର ନୁହେଁ ଏ ତ -> ୮. ଲୋତକର ଧାରା
୩. ଗଛ ଲଗାଇବା -> ୬. ଜଗତ ହିତରେ
୪. ପର ଉପକାର -> ୭. ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେବ (କିମ୍ବା ‘କରେ’)
୫. ଜନମ କାଳରୁ -> ୫. ବରଷାଝଡ଼ ସହିଛି
୬. ଜଗତ ହିତରେ -> ୨. ଗଛ ଲଗାଇବା
୭. ଧରଣୀ ହସିଲେ -> ୧. ଆମ ପରିବେଶ (ହେବ ନାହିଁ ହତଶିରୀ)
୮. ଏ ରୂପ ମୋହର -> ୯. ସାଧନାର ଫଳ
୯. ଫଳ ଖାଇକି -> ୩. ଶପଥ କରିବା
୧୦. ଛାଇରେ ଆଶରା ଦେଇଛି -> ୧୦. ବକଳ ହୃଦୟ ଚିରି
(ଙ) କବିତାରୁ ଯୋଡ଼ିଶବ୍ଦ:
ଫୁଲଫଳ
ଡାଳପତର
ଖରାକାକର
ଚେରମୂଳ
(ଚ) ପଦ୍ୟରୂପରୁ ଗଦ୍ୟରୂପ:
ପରାଣ -> ପ୍ରାଣ
ଲୋତକ -> ଲୁହ
କରମ -> କର୍ମ
ବରଷା -> ବର୍ଷା
ଭଉଣୀଭାଇ -> ଭାଇଭଉଣୀ
୧. ଗଛଟି ନରମଗଳାରେ କାହାକୁ କହୁଛି?
୨. ଜନ୍ମକାଳରୁ ଗଛଟି କେଉଁ କେଉଁ ଯାତନା ସହି ଆସିଛି?
୩. ଗଛ ଆମପାଇଁ କ’ଣ ସବୁ ସାଇତି ରଖିଛି?
୪. ଗଛର ଭାଷାରେ ଆମେ କାହାକୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍?
୫. କ’ଣ ନ କରିବାକୁ ଗଛଟି ଅନୁରୋଧ କରିଛି?
ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନା
୧. ଯଦି ଆମ ପୃଥିବୀ ଗଛଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ, କ’ଣ ହେବ? ଅନୁମାନ କରି ଅତିକମ୍ରେ ଦଶଟି ବାକ୍ୟ ଲେଖ।
୧. ଯଦି ଆମ ପୃଥିବୀ ଗଛଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ, ତେବେ ମଣିଷ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନିହାତି ଦରକାର ହେଉଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ (ଅକ୍ସିଜେନ) ଆଦୌ ମିଳିବ ନାହିଁ।
୨. ଅମ୍ଳଜାନ ଅଭାବରୁ ଓ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ନପାରି ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଯିବେ।
୩. ଗଛ ନଥିଲେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍) ଗ୍ୟାସର ମାତ୍ରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବଢ଼ିଯିବ।
୪. ବିଶ୍ୱ ତାପନ (Global Warming) ହେତୁ ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
୫. ଗରମ ବଢ଼ିବା କାରଣରୁ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳିଯିବ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର କୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯିବ।
୬. ଗଛ ନଥିଲେ ଜଳଚକ୍ର ପ୍ରଭାବିତ ହେବ, ଫଳରେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେବ ନାହିଁ ଓ ଘୋର ମରୁଡ଼ି ପଡ଼ିବ।
୭. ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜର ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ହରାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
୮. ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋକିବା ପାଇଁ ଗଛର ଚେର ନଥିବାରୁ, ବର୍ଷା ଓ ପବନରେ ମାଟି ଧୋଇଯାଇ ଏହାର ଉର୍ବରତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
୯. ଆମକୁ ଖାଇବାକୁ ଫଳମୂଳ, ଶସ୍ୟ ଏବଂ ରୋଗ ଭଲ କରିବା ପାଇଁ ଔଷଧ ଆଦୌ ମିଳିବ ନାହିଁ।
୧୦. ଶେଷରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ସବୁଜ ପୃଥିବୀ ଏକ ଜୀବଶୂନ୍ୟ, ଉତ୍ତପ୍ତ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ମରୁଭୂମିରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିବ।
୨. ଯଦି ତୁମକୁ ଅନ୍ୟଗ୍ରହକୁ ଯିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ଗ୍ରହକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଁବ? ତୁମ ପସନ୍ଦ କରିଥିବା ଗ୍ରହ ସମ୍ପର୍କରେ ଦଶଧାଡ଼ି ଲେଖ।
୨. ଯଦି ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହକୁ ଯିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ (ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ସମ୍ପର୍କରେ ଦଶ ଧାଡ଼ି):
୧. ଯଦି ମୋତେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହକୁ ଯିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ତେବେ ମୁଁ ‘ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ’ (Mars) କୁ ଯିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିବି।
୨. ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ହେଉଛି ଆମ ସୌରମଣ୍ଡଳର ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ରହ ଏବଂ ଏହାକୁ ‘ଲାଲ୍ ଗ୍ରହ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
୩. ଏହି ଗ୍ରହର ମାଟିରେ ଲୌହ ଅକ୍ସାଇଡ୍ (Iron Oxide) ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଥିବାରୁ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଲାଗେ।
୪. ଆମ ପୃଥିବୀ ପରି ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ମଧ୍ୟ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ।
୫. ସୌରମଣ୍ଡଳର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ‘ଅଲିମ୍ପସ୍ ମନ୍ସ’ (Olympus Mons) ଏହି ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ।
୬. ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଚନ୍ଦ୍ର (ଉପଗ୍ରହ) ଅଛନ୍ତି, ଯାହାର ନାମ ହେଲା ଫୋବୋସ୍ (Phobos) ଏବଂ ଡିମୋସ୍ (Deimos)।
୭. ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ମତରେ ଏଠାରେ ଅତୀତରେ ଜଳ ଥିଲା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
୮. ଏହାର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ବହୁତ ପତଳା ଏବଂ ଏଥିରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ରହିଛି।
୯. ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ସମେତ ଅନେକ ଦେଶ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ରୋଭର୍ ଓ ସାଟେଲାଇଟ୍ ପଠାଇ ସେଠାରେ ଗବେଷଣା କରୁଛନ୍ତି।
୧୦. ଦିନେ ନା ଦିନେ ମଣିଷ ସେଠାରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବ ବୋଲି ଆଶା ଥିବାରୁ ମୋର ଏହି ରହସ୍ୟମୟ ଗ୍ରହକୁ ବୁଲି ଦେଖିବାର ବହୁତ ଇଚ୍ଛା ଅଛି।
ଆସ ମନର ଭାବକୁ ଲେଖି ରଖିବା
ଗଛ ଆମର ଉପକାରୀ। ଆମର ବନ୍ଧୁ। ଏଇ ଭାବନାକୁ ନେଇ ଅନୁଚ୍ଛେଦ, କବିତା ବା ଛୋଟ କାହାଣୀଟିଏ ଲେଖ।
ମୋର ସାଥୀ ଗଛ
ଗଛଟିଏ ମୁଁ ଲଗାଇଥିଲି
ମୋ ଘର ବାଡ଼ି ପାଶେ,
ସାଙ୍ଗ ହୋଇ ଆମେ ବଡ଼ ହେଲୁଣି
ଖରା ଆଉ ବରଷାରେ।
ଖରା ଦିନେ ଯେବେ ତାତି ଲାଗଇ
ସେ ଦିଏ ମୋତେ ଛାଇ,
ମିଠା ମିଠା ଫଳ ତୋଳି ଖାଇବାକୁ
ଦିଏ ସେ ଡାଳ ନୁଆଁଇ।
କେତେ ଚଢ଼େଇ ଆସନ୍ତି ଉଡ଼ି
ତା’ ଡାଳେ ବସା ବାନ୍ଧି,
ପବନ ଦେଇ ସେ ସଭିଙ୍କୁ ରଖେ
ସ୍ନେହ ମମତାରେ ଛନ୍ଦି।
ଗଛ ଆମର ପରମ ମିତ୍ର
ଗଛ ହିଁ ଆମ ଜୀବନ,
ତାକୁ ନ କାଟି ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଲେ
ସବୁଜ ରହିବ ଏ ଭୁବନ।