ସାରାଂଶ
“ଦଳପତି ପଦ ତୁମକୁ ସାଜେ” କବିତାଟି ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ମିତ୍ରଲାଭ’ କାହାଣୀ (କପୋତ ଏବଂ ମୂଷିକର କାହାଣୀ) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିରେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ନେତାର (ଦଳପତିର) ଆଦର୍ଶ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
କାହାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, କପୋତମାନଙ୍କର ରାଜା ଚିତ୍ରଗ୍ରୀବ (ଏଠାରେ କପୋତରାଜ) ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଳ ବଣରେ ଖାଦ୍ୟ (ଖୁଦକଣିକା) ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଜଣେ ଶିକାରୀ (ବାଣୁଆ) ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କପୋତରାଜଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ ସମସ୍ତ କପୋତ ଏକାଠି ଜୋର ଲଗାଇ ଜାଲ ସହିତ ଉଡ଼ି ପଳାନ୍ତି। ସେମାନେ ଆସି କପୋତରାଜଙ୍କର ବାଲ୍ୟବନ୍ଧୁ, ମୂଷିକରାଜା ‘ହିରଣ୍ୟକ’ଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। କପୋତରାଜା ବାହାରୁ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ହିରଣ୍ୟକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକନ୍ତି। ନିଜ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳର ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ହିରଣ୍ୟକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସନ୍ତି।
ହିରଣ୍ୟକ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ କପୋତରାଜାଙ୍କ ଜାଲ କାଟିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ କପୋତରାଜ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାନ୍ତି। ସେ ଅତି ବିନମ୍ରତାର ସହ କହନ୍ତି ଯେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ପରଜା (ଦଳର ଅନ୍ୟ କପୋତମାନଙ୍କୁ) ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ ଏବଂ ସର୍ବଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଜାଲ କଟାଯାଉ। ହିରଣ୍ୟକ ହସି କହନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ଓ ଶକ୍ତି ଅଳ୍ପ, ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଥିବ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜାଲ କାଟିବେ।
ଏହାର ଉତ୍ତରରେ କପୋତରାଜା ଏକ ମହାନ କଥା କହନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ନିଜ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ (ଅନୁଗତମାନଙ୍କୁ) ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ହିଁ ସେ ଦଳପତି ବା ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦି ତାଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଃଖ ବା ଭାବନା ନାହିଁ। କପୋତରାଜାଙ୍କର ଏହି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଏବଂ ପ୍ରଜାପ୍ରେମ ଶୁଣି ମୂଷିକରାଜା ହିରଣ୍ୟକ ବହୁତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଗର୍ବର ସହ କହନ୍ତି, “ବନ୍ଧୁ, ତୁମର ଏହି ଆଦର୍ଶ ଧନ୍ୟ। ପ୍ରକୃତରେ ତୁମକୁ ହିଁ ଦଳପତି ବା ରାଜା ପଦ ସାଜେ (ମାନେ)।”
सारांश
“दलपति पद तुमकु साजे” (नेता का पद तुम्हें ही शोभा देता है) कविता पंचतंत्र की प्रसिद्ध कहानी ‘मित्रलाभ’ (कबूतरों और चूहे की कहानी) पर आधारित है। इसमें एक सच्चे नेता (दलपति) के आदर्श, त्याग और जिम्मेदारी का सुंदर वर्णन किया गया है।
कहानी के अनुसार, कबूतरों के राजा चित्रग्रीव (कपोतराज) और उनका झुंड जंगल में अनाज के दानों (खुदाकणिका) के लालच में एक शिकारी (बाणुआ) के जाल में फँस जाते हैं। जान बचाने के लिए, कपोतराज के निर्देश पर सभी कबूतर एक साथ जोर लगाकर जाल के साथ उड़ जाते हैं। वे अपने बचपन के दोस्त, चूहों के राजा ‘हिरण्यक’ के पास पहुँचते हैं। कपोतराज बाहर से हिरण्यक को मदद के लिए पुकारते हैं। अपने मित्र और उनके झुंड की यह दुर्दशा देखकर हिरण्यक हैरान रह जाते हैं और तुरंत मदद के लिए आगे आते हैं।
जब हिरण्यक सबसे पहले अपने दोस्त कपोतराज का जाल काटने जाते हैं, तो कपोतराज उन्हें रोक देते हैं। वे विनम्रता से कहते हैं कि पहले उनकी प्रजा (अन्य कबूतरों) को मुक्त किया जाए और सबसे अंत में उनका जाल काटा जाए। हिरण्यक मुस्कुराते हुए कहते हैं कि उनका शरीर छोटा है और शक्ति कम है, इसलिए वे पहले अपने दोस्त (कपोतराज) को मुक्त करेंगे और फिर जब तक उनके शरीर में शक्ति रहेगी, वे बाकी कबूतरों का जाल काटेंगे।
इस पर कपोतराज एक महान बात कहते हैं। वे कहते हैं कि अपने आश्रितों (झुंड के सदस्यों) की रक्षा करने के लिए ही वे उनके नेता या राजा बने हैं। उनकी रक्षा के लिए यदि उनकी अपनी जान भी चली जाए, तो उन्हें इसकी कोई चिंता नहीं है। कपोतराज के इस निःस्वार्थ भाव और प्रजा-प्रेम को सुनकर चूहों के राजा हिरण्यक बहुत प्रसन्न होते हैं और गर्व से कहते हैं, “मित्र, तुम्हारे ये आदर्श धन्य हैं। सचमुच, तुम पर ही नेता (राजा) का पद शोभा देता है।”
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word (ଓଡ଼ିଆ) | Hindi Meaning (हिंदी) | English Meaning |
ଦଳପତି (Dalapati) | दल का नेता / राजा (Leader of the flock/group) | Leader / Captain |
ସାଜେ (Saje) | शोभा देता है (Suits / Fits) | Suits / Fits well |
ମୂଷିକ (Mushika) | चूहा (Mouse / Rat) | Mouse / Rat |
କପୋତ (Kapota) | कबूतर (Pigeon / Dove) | Pigeon / Dove |
କାବା (Kaba) | चकित / हैरान (Astonished / Surprised) | Astonished / Surprised |
ସଖା (Sakha) | मित्र / दोस्त (Friend) | Friend |
ବାଣୁଆ (Banua) | शिकारी / बहेलिया (Hunter / Fowler) | Hunter / Bird-catcher |
ଖୁଦକଣିକା (Khudukanika) | चावल के छोटे दाने / कण (Broken rice grains) | Broken rice / Tiny food grains |
ପରାଣବିକଳେ (Paranabikale) | जान बचाने की घबराहट में / व्याकुल होकर (Desperately for life) | Desperately to save one’s life |
ଟାଳି (Tali) | टालना / बचना (To avoid / to dodge) | To avoid / evade |
ଅନୁଗତ (Anugata) | अनुयायी / अधीन रहने वाले (Followers / Dependents) | Followers / Subordinates |
ବିନୀତ (Binita) | विनम्र / नम्र (Polite / Humble) | Polite / Humble |
ପହିଲେ (Pahile) | सबसे पहले (First of all) | At first / Initially |
କ୍ଷୀଣ (Kshina) | कमज़ोर / दुबला (Weak / Feeble) | Weak / Feeble |
ଆଶ୍ରିତଜନ (Ashritajana) | आश्रित लोग / शरण में आए हुए (Dependents / Refugees) | Dependents / Those who seek shelter |
ତେଜେ (Teje) | गर्व से / तेज के साथ (With pride / enthusiastically) | With pride / Radiant |
ଆଦରଶ (Adarasha) | आदर्श / मूल्य (Ideals / Values) | Ideal / Principle |
ଧନ୍ୟ (Dhanya) | महान / प्रशंसा के योग्य (Blessed / Praiseworthy) | Blessed / Praiseworthy |
ଆସ କଥା ହେବା
୧. କପୋତରାଜଙ୍କର କେଉଁ ବିଶେଷ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗିଲା?
ଉତ୍ତର – କପୋତରାଜଙ୍କର ନିଜ ଦଳର କପୋତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମ, ନିଜ ଜୀବନ ଅପେକ୍ଷା ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା, ତ୍ୟାଗଭାବ ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତିର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଭଳି ବିଶେଷ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗିଲା।
୨. ହିରଣ୍ୟକ କପୋତରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କପୋତରାଜ ମନା କରିବାର କାରଣ କ’ଣ?
ଉତ୍ତର – କପୋତରାଜ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ହିରଣ୍ୟକଙ୍କ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ଓ ଶକ୍ତି ଅଳ୍ପ। ଯଦି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ନିଜର ଜାଲ କଟାଯାଏ ଏବଂ ତା’ପରେ ହିରଣ୍ୟକ ଥକିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିବେ। ତେଣୁ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତି ଭାବରେ, ନିଜ ଜୀବନ ସଙ୍କଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ମନା କରିଥିଲେ।
୩. କେଉଁ ସବୁ ଭଲଗୁଣକୁ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ କରି ତୁମେ ନିଜକୁ ଅଧ୍ଵକ କୁଶଳୀ କରିପାରିବ?
ଉତ୍ତର – ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତା, ଅନ୍ୟକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ମନୋଭାବ, ସାହସ, ମିଳିମିଶି କାମ କରିବା, ବିପଦ ସମୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ନହରାଇ ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଇବା, ଏବଂ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ତୁଲାଇବା ଭଳି ଭଲଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ କରି ମୁଁ ନିଜକୁ ଅଧିକ କୁଶଳୀ କରିପାରିବି।
୪. ଯଦି ହିରଣ୍ୟକ ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ କପୋତଦଳ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାପାଇଁ କ’ଣ କରିଥାଆନ୍ତେ?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ହିରଣ୍ୟକ ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ ହୁଏତ କପୋତଦଳ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିରାପଦ ସ୍ଥାନକୁ ଉଡ଼ିଯାଇ ନିଜ ନିଜ ଥଣ୍ଟରେ ପରସ୍ପରର ଜାଲ କାଟିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥାଆନ୍ତେ କିମ୍ବା ଜାଲ କାଟିପାରୁଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀବର ସାହାଯ୍ୟ ଲୋଡ଼ିଥାଆନ୍ତେ। ନଚେତ୍ ଶିକାରୀ ହାତରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯାଇଥାନ୍ତା।
ପାଠରୁ
ତଳେ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରଶ୍ନର ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା ()ଚିହ୍ନ ଦିଅ।
୧. କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବାଣୁଆ ଜାଲ ଟାଣିଥିଲା?
(କ) ଆକାଶରେ
(ଖ) ଅଗଣାରେ
(ଗ) ପାହାଡ଼ ଉପରେ
(ଘ) ଜଙ୍ଗଲରେ
ଉତ୍ତର – (ଘ) ଜଙ୍ଗଲରେ (*) [କବିତାରେ ଅଛି- ଯାଇଥିଲୁ ବନପଥରେ ଉଡ଼ି]
୨. ହିରଣ୍ୟକ କିଏ?
(କ) ସିଂହରାଜା
(ଖ) କପୋତରାଜ
(ଘ) ଜଙ୍ଗଲରାଜା
(ଗ) ମୂଷିକରାଜ
- ଉତ୍ତର – (ଗ) ମୂଷିକରାଜ (*)
୩. କପୋତମାନେ କିପରି ନିଜର ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ?
(କ) ଜଣ ଜଣ କରି ଜାଲ ଧରି ଉଡ଼ିଲେ।
(ଖ) ଏକାଠି ଜାଲ ଧରି ଉଡ଼ିଲେ।
(ଗ) ଜାଲକୁ ଚଞ୍ଚୁରେ ଛିଣ୍ଡାଇ ଉଡ଼ିଲେ।
(ଘ) କେବଳ କପୋତରାଜ ଜାଲ ସହିତ ଉଡ଼ିଲେ।
- ଉତ୍ତର – (ଖ) ଏକାଠି ଜାଲ ଧରି ଉଡ଼ିଲେ। (*) [କବିତାରେ ଅଛି- ପରାଣବିକଳେ ସରବେ ମିଳି, ଜାଲ ସହିତରେ ଆସିଛୁ ଉଡ଼ି]
୪. କପୋତମାନେ ଏପରି ଦଶା ଭୋଗିଲେ କାହିଁକି?
(କ) ମୁଗକଣିକା ଲୋଭରେ।
(ଖ) ବିରିକଣିକା ଲୋଭରେ।
(ଗ) ଧାନକଣିକା ଲୋଭରେ।
(ଘ) ଖୁଦକଣିକା ଲୋଭରେ।
- ଉତ୍ତର – (ଘ) ଖୁଦକଣିକା ଲୋଭରେ। (*)
ଚିନ୍ତାକରି ଲେଖ
୧. ଯଦି କପୋତମାନେ ଏକମନ ହୋଇ ନ ଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ କ’ଣ ହୋଇଥାନ୍ତା?
ଉତ୍ତର – ଯଦି କପୋତମାନେ ଏକମନ ହୋଇ ଏକାଠି ଉଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନେ ଓଜନିଆ ଜାଲକୁ ଉଠାଇ ପାରିନଥାନ୍ତେ। ଫଳରେ ସମସ୍ତେ ଶିକାରୀ (ବାଣୁଆ) ହାତରେ ଧରାପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତେ।
୨. ଶିକାରୀ ଜାଲ ବିଛାଇଥୁଲା କାହିଁକି?
ଉତ୍ତର – ଶିକାରୀ କପୋତ ବା ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଖୁଦକଣିକା ପକାଇ ତା’ ଉପରେ ଜାଲ ବିଛାଇଥିଲା।
୩. ଯଦି କପୋତମାନେ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନ ଥାନ୍ତେ, ତାହାହେଲେ କି ଅସୁବିଧା ହୋଇଥାନ୍ତା?
ଉତ୍ତର – ଯଦି କପୋତମାନେ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନେ ଆଜୀବନ ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତେ। ସେମାନେ ଖାଇବାକୁ ନପାଇ ଭୋକଶୋଷରେ ମରିଯାଇଥାନ୍ତେ କିମ୍ବା ଶିକାରୀ ଆସି ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତା।
୪. ହିରଣ୍ୟକ ପରି ଜଣେ ଉପକାରୀ ବନ୍ଧୁ ହେବାପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ?
ଉତ୍ତର – ହିରଣ୍ୟକ ପରି ଉପକାରୀ ବନ୍ଧୁ ହେବାକୁ ହେଲେ ମୁଁ ମୋର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ବିପଦ ସମୟରେ ସବୁବେଳେ ଛିଡ଼ା ହେବି। ନିଜର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବିନା ସ୍ୱାର୍ଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିବି।
ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନାରୁ
୧. ଯଦି ହିରଣ୍ୟକ କପୋତରାଜଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣି ଆସିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ କ’ଣ ହୋଇଥାନ୍ତା?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ହିରଣ୍ୟକ ଆସିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ କପୋତମାନେ ଜାଲରୁ ମୁକୁଳି ପାରିନଥାନ୍ତେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଥକିଯାଇ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତେ।
୨. ତୁମେ କପୋତରାଜଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ କ’ଣ କରିପାରିଥାନ୍ତ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଯଦି କପୋତରାଜଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଥାଆନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦଳର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥାନ୍ତି।
୩. ଯଦି ଦଳପତି ଅନ୍ୟ ସାଥୀମାନଙ୍କ କଥା ଭାବି ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ କ’ଣ ଅସୁବିଧା ହୋଇଥାନ୍ତା?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ଦଳପତି କେବଳ ନିଜ କଥା ଭାବି ପ୍ରଥମେ ନିଜେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସାଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରୁ ବିଶ୍ୱାସ ହରାଇଥାନ୍ତେ ଏବଂ ସେମାନେ ବୋଧହୁଏ ମୁକ୍ତ ନହୋଇପାରି ମରିଯାଇଥାନ୍ତେ। ଜଣେ ସ୍ୱାର୍ଥପର ଲୋକ କେବେ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
୪. ଯଦି ତୁମେ ହିରଣ୍ୟକ ଓ କପୋତରାଜଙ୍କୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଭେଟ,ତେବେ ତାଙ୍କ ସହିତ କ’ଣ କଥା ହେବ।
ଉତ୍ତର – ଯଦି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଟେ, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଗାଢ଼ ବନ୍ଧୁତା, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ସାହସକୁ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କରିବି। ଏତେ ବଡ଼ ବିପଦରୁ କିପରି ସାହସର ସହ ମୁକୁଳିଲେ, ସେ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କଥା ପଚାରି ବୁଝିବି।
ଭାଷାର କଥା
୨. ଏହି କବିତାର ଏହିପରି ସମତାନ ବିଶିଷ୍ଟ ନୂଆଶବ୍ଦକୁ ବାଛି ଲେଖ।
ଉଡ଼ି – ପଡ଼ି
ମିଳି – ଟାଳି
ଧାଇଁ – ପାଇଁ
ମୁହିଁ – ନାହିଁ
ହୋଇ – ଭାଇ
୪. ଏବେ ଆସ, ନିମ୍ନ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନ କାଳରେ ଥିବା ରୂପକୁ ଲେଖିବା।
ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ (Present) | ଅତୀତ କାଳ (Past) | ଭବିଷ୍ଯତ କାଳ (Future) |
ଯାଏ | ଗଲି | ଯିବି |
ଖାଏ | ଖାଇଲା | ଖାଇବ |
ଉଡ଼େ | ଉଡ଼ିଲା | ଉଡ଼ିବ |
କରେ | କଲି / କଲା | କରିବି / କରିବ |
୫. ଏବେ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକରୁ ରେଖାଙ୍କିତ ବିଶେଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବଦଳରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସର୍ବନାମ ପଦ ବ୍ୟବହାର କର।
(ଖ) ଶିକାରୀର ଜାଲରେ କପୋତମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ତର – ତାହାର (ବା ତାର) ଜାଲରେ ସେମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ।
(ଗ) କପୋତମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ କହିଲେ ନ ସରେ।
ଉତ୍ତର – ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ କହିଲେ ନ ସରେ।
(ଘ) ମୂଷିକରାଜର ଦାନ୍ତ ମୁନିଆଁ ଥିଲା।
ଉତ୍ତର – ତାହାର ଦାନ୍ତ ମୁନିଆଁ ଥିଲା।
କବିତାରୁ କାହାଣୀ
୧. ‘ଦଳପତି ପଦ ତୁମକୁ ସାଜେ’ କବିତାରେ ତୁମେ ହିରଣ୍ୟକ ଓ କପୋତରାଜଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଆନନ୍ଦ ନେଲ। ଏବେ ଏହି କଥାକୁ ନିଜଭାଷାରେ ଲେଖ।
ଖାଦ୍ୟ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି କପୋତରାଜ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ଶିକାରୀ ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ ମିଶି ଜାଲ ସହ ଉଡ଼ିଆସି ମୂଷିକରାଜ ହିରଣ୍ୟକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଲେ। ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବିପଦରେ ଦେଖି ହିରଣ୍ୟକ ପ୍ରଥମେ କପୋତରାଜଙ୍କ ଜାଲ କାଟିବାକୁ ବାହାରିଲେ। କିନ୍ତୁ କପୋତରାଜ ମନାକରି କହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଆଗ, ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ। କପୋତରାଜଙ୍କର ଏପରି ତ୍ୟାଗ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଦେଖି ହିରଣ୍ୟକ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, “ସଖା, ତୁମର ଆଦର୍ଶ ଧନ୍ୟ, ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଦଳପତି ପଦ ସାଜେ।”
୨. ଏହି କବିତାର ଶେଷରେ କପୋତମାନଙ୍କୁ ଜାଲରୁ ମୂଷିକରାଜ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ କ’ଣ ହୋଇଥବ? ତୁମେ ନିଜେ ଏହାର ଶେଷଭାଗକୁ ବଦଳାଇ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଲେଖ।
କପୋତମାନେ ଜାଲ ଧରି ଉଡ଼ିଯିବା ବେଳେ ଶିକାରୀ ତାଙ୍କ ପିଛା କରି ସେଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଗଲା। କିନ୍ତୁ କପୋତରାଜଙ୍କ ନିଜ ଦଳ ପ୍ରତି ଥିବା ଭଲପାଇବା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଏକତା ଦେଖି ଶିକାରୀର ହୃଦୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା। ଶିକାରୀ ନିଜେ ଆଗେଇ ଆସି କପୋତମାନଙ୍କୁ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲା ଏବଂ କହିଲା, “ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ! ତୁମମାନଙ୍କର ଏକତା ଓ ତୁମର ପ୍ରଜାପ୍ରେମ ଦେଖି ମୁଁ ମୋର ଭୁଲ ବୁଝିପାରିଲି। ମୁଁ ଆଜିଠାରୁ ଆଉ କେବେହେଲେ ନିରୀହ ପକ୍ଷୀ ଶିକାର କରିବି ନାହିଁ।” କପୋତମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ଶିକାରୀକୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
କଥାବାର୍ତ୍ତା
କପୋତରାଜ: ହେ ବନ୍ଧୁ ହିରଣ୍ୟକ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ?
ହିରଣ୍ୟକ: ହେ ସଖା କପୋତରାଜ! ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି। ତୁମର ଏ କି ଦଶା?
କପୋତରାଜ: ବନ୍ଧୁ, ଖୁଦକଣିକା ଲୋଭରେ ଆମେ ବାଣୁଆ ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲୁ। ପ୍ରାଣ ବିକଳରେ ଜାଲ ଧରି ଏଠାକୁ ଉଡ଼ି ଆସିଛୁ। ଦୟାକରି ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କର।
ହିରଣ୍ୟକ: ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଅନାହିଁ ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ଏବେ ହିଁ ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ଜାଲ କାଟିଦେଉଛି।
ତୁଳନା
ତଳେ କେତେକ ଗୁଣର ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଶିକାରୀ ଓ ଆଉ କେତେକ ହିରଣ୍ୟକର ବିଶେଷ ଗୁଣକୁ ସୂଚାଉଛି। ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ତଳେ ( ~ ) ଚିହ୍ନ ବା (x) ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଦର୍ଶାଅ।
ଗୁଣ | ଶିକାରୀ | ହିରଣ୍ୟକ |
ପରୋପକାରୀ | x | |
ବୁଦ୍ଧିମାନ | ~ | x |
ନିଷ୍ଠୁର | ~ | |
ଶକ୍ତିଶାଳୀ | ~ | |
ଚତୁର | ~ | |
ସାହସୀ | x | |
ନିରୀହ | ||
ସହଯୋଗୀ | x | |
ହିଂସ୍ର | ~ |
ଆଜିର ପହେଳି
(୧) ଶବଦ କରେ ମୁଁ ସାଇଁସାଇଁ… ବିଜୁଳି ନାହିଁତ କାମ ମୋ ନାହିଁ…
ଉତ୍ତର – ବିଜୁଳି ପଙ୍ଖା
(୨) ଟିକି ଟିକି ଦାନ୍ତ ବଡ଼ ଶକତ କାଟେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଖୋଳଇ ଗାତ… କୁଟୁକୁଟା କରି କାଟି ପକାଏ…
ଉତ୍ତର – ମୂଷା
(୩) ଆସିଲା ବଡ଼ଚଢ଼େଇ ବସିଲା ଡେଣା ମେଲାଇ, ଧରିଲା ମାଛ ଖାଇଲା ନାହିଁ…
ଉତ୍ତର – ମାଛଧରା ଜାଲ
(୪) ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କର ଅଟେ ବଇରୀ ହାତେ ଧନୁଶର ତୀରକୁ ଧରି…
ଉତ୍ତର – ଶିକାରୀ ବା ବାଣୁଆ