ସାରାଂଶ
ଏହି ପାଠଟିରେ ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ୍ ତଥା ପବିତ୍ର ନଦୀ ‘ଗଙ୍ଗା’ ନିଜର ଜୀବନ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଗଙ୍ଗାର ଜନ୍ମ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ‘ଗୋମୁଖ’ ନାମକ ହିମବାହରୁ (ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ) ହୋଇଛି। ରାଜା ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆଣିଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ‘ଭାଗୀରଥୀ’। ସେଠାରୁ ବାହାରି ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ଦେଇ ଗଙ୍ଗା ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇଛି। ଦେବପ୍ରୟାଗରେ ଅଳକାନନ୍ଦା ସହ ମିଶିବା ପରେ ଋଷିକେଶ ଓ ହରିଦ୍ୱାର ଦେଇ ସେ ସମତଳ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଋଷିକେଶ, ହରିଦ୍ୱାର, କାନପୁର, ପ୍ରୟାଗରାଜ ଓ ବାରଣାସୀ (କାଶୀ) ଭଳି ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସହର ତଥା ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି। ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ନଦୀ ସହ ମିଶିଥାଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରତି ବାର ବର୍ଷରେ କୁମ୍ଭମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଶେଷରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚି ଗଙ୍ଗା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ – ଗୋଟିଏ ଧାରା ବାଂଲାଦେଶକୁ ‘ପଦ୍ମା’ ନାମରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଧାରାଟି କୋଲକାତାକୁ ‘ହୁଗୁଳି’ ନାମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସୁନ୍ଦରବନ ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ମିଶେ।
ଗଙ୍ଗା ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଛି ଯେ କାନପୁର ଭଳି ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ସହରର ଆବର୍ଜନା ଯୋଗୁଁ ତା’ର ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ଦୂଷିତ ହୋଇ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଛି। ତଥାପି ଗଙ୍ଗା ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭଳି ଭଲପାଏ ଏବଂ ଜଳ ଯୋଗାଏ। ଶେଷରେ ଗଙ୍ଗା ଆଶାବ୍ୟକ୍ତ କରିଛି ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକେ ସଚେତନ ହେଲେଣି ଏବଂ ଦିନେ ନା ଦିନେ ତା’ର ଜଳ ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ଭଳି ପୁଣିଥରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯିବ।
सारांश
इस पाठ में भारत की सबसे बड़ी और पवित्र नदी ‘गंगा’ अपनी जीवन कहानी खुद सुना रही है। गंगा का जन्म उत्तराखंड में हिमालय पर्वतमाला के ‘गोमुख’ नामक हिमनद (गंगोत्री) से हुआ है। राजा भगीरथ उसे स्वर्ग से धरती पर लाए थे, इसलिए उसका एक और नाम ‘भागीरथी’ है। पहाड़ों और चट्टानों को पार करते हुए गंगा नीचे उतरती है। देवप्रयाग में अलकनंदा से मिलने के बाद, वह ऋषिकेश और हरिद्वार होते हुए मैदानी इलाकों में प्रवेश करती है।
गंगा के किनारे ऋषिकेश, हरिद्वार, कानपुर, प्रयागराज और वाराणसी (काशी) जैसे कई प्रसिद्ध शहर और तीर्थस्थल बसे हैं। प्रयागराज में गंगा का संगम यमुना नदी से होता है, जहाँ हर बारह साल में महाकुंभ मेला लगता है। अंत में पश्चिम बंगाल पहुँचकर गंगा दो धाराओं में बँट जाती है – एक धारा ‘पद्मा’ के नाम से बांग्लादेश चली जाती है और दूसरी धारा ‘हुगली’ के नाम से कोलकाता होते हुए सुंदरबन के पास बंगाल की खाड़ी में मिल जाती है।
गंगा इस बात पर दुख जताती है कि कानपुर जैसे औद्योगिक शहरों के कारखानों का कचरा और शहरों के गंदे पानी ने उसके पवित्र और साफ जल को प्रदूषित कर दिया है। फिर भी, गंगा भारतवासियों को अपने बच्चों की तरह प्यार करती है और उन्हें जीवनदायी जल देती है। अंत में गंगा यह आशा व्यक्त करती है कि अब लोग उसके पानी को साफ करने के लिए जागरूक हो रहे हैं, और वह उस दिन का इंतज़ार कर रही है जब उसका पानी फिर से गंगोत्री जैसा निर्मल और स्वच्छ हो जाएगा।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word (ଓଡ଼ିଆ) | Hindi Meaning (हिंदी) | English Meaning |
ହିମବାହ (Himabaha) | हिमनद / ग्लेशियर | Glacier |
ଅଗ୍ରସର (Agrasara) | आगे बढ़ना | Moving forward / Advancing |
ମୁଗ୍ଧ (Mugdha) | मुग्ध / मोहित | Charmed / Captivated |
ପରିପୂର୍ଣ (Paripurna) | परिपूर्ण / भरा हुआ | Full / Complete |
ସମତଳ ଭୂମି (Samatala bhumi) | मैदानी इलाका | Plain area / Flatland |
ସାଧୁସନ୍ଥ (Sadhusantha) | साधु-संत | Saints and sages |
ମନୋହର (Manohara) | मनोहर / सुंदर | Beautiful / Attractive |
ସମୃଦ୍ଧ (Samruddha) | समृद्ध / विकसित | Prosperous / Developed |
ପ୍ରଦୂଷିତ (Pradushita) | प्रदूषित / गंदा | Polluted |
ଅପରିଷ୍କାର (Aparishkara) | अस्वच्छ / गंदा | Unclean / Dirty |
ମହାସଙ୍ଗମ (Mahasangama) | महासंगम / नदियों का बड़ा मिलन | Great confluence (of rivers) |
ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ (Shraddhalu) | श्रद्धालु / भक्त | Devotees |
ଆବର୍ଜନା (Abarjana) | कूड़ा-कचरा / गंदगी | Garbage / Waste |
ବିଶୁଦ୍ଧ (Bishuddha) | विशुद्ध / पूरी तरह साफ | Pure / Purified |
ସ୍ୱଚ୍ଛ (Swachha) | स्वच्छ / साफ | Clean / Clear |
ନିର୍ମଳ (Nirmala) | निर्मल / मल रहित | Pure / Unblemished |
ଆସ କଥା ହେବା
୧. ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ଏବଂ ଏଥିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ଜଳର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଝରଣା, ଗ୍ଲାସିଆର, କୂଅ, ନଳକୂଅ, ପୋଖରୀ।
୨. ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ। ପ୍ରବାହିତ ନଦୀଠାରୁ ଆମେ କି କି ଉପକାର ପାଉ, କୁହ? ତୁମ ଘରକୁ ପାଣି କେଉଁଠାରୁ ଆସେ?
ଉତ୍ତର – ମୋ ଅଞ୍ଚଳରେ ମହାନଦୀ ଓ କାଠଯୋଡ଼ି ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ନଦୀଠାରୁ ଆମେ ପିଇବା ପାଣି, ଚାଷ ପାଇଁ ଜଳସେଚନ, ମାଛ ଧରିବା ଏବଂ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ଉପକାର ପାଇଥାଉ। ମୋ ଘରକୁ ପାଣି ପଞ୍ଚାୟତ ପାଇପ୍ କିମ୍ବା ନଳକୂଅରୁ ଆସେ।
୩. ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଝରଣା ପୋଖରୀ ଓ ନଦୀଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାରୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବ, ଶ୍ରେଣୀରେ ଏହା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କର।
ଉତ୍ତର – ନଦୀ କିମ୍ବା ପୋଖରୀରେ ମଇଳା ଆବର୍ଜନା ପକାଇବା ନାହିଁ, ସେଥିରେ ଗାଧୋଇବା ବା ଲୁଗା ସଫା କରିବା ନାହିଁ। କାରଖାନାର ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ଯେପରି ସିଧାସଳଖ ନଦୀରେ ନ ମିଶେ ସେଥିପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ।
ପାଠରୁ
୧. ନିମ୍ନରେ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ଠିକ୍ ଚିହ୍ନ (/) ଦିଅ।
(କ) ‘ମୁଁ ହିମାଳୟ କୋଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲି’। ଏହି ବାକ୍ୟରେ ‘ମୁଁ’ ଶବ୍ଦଟି କାହାକୁ ବୁଝାଏ।
(i) ଗୋମୁଖ
(ii) ଗଙ୍ଗାନଦୀ
(iii) ପର୍ବତ
(iv) ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ
ଉତ୍ତର – (ii) ଗଙ୍ଗାନଦୀ (/)
(ଖ) ‘କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ଖୁସି ଯେ ଲୋକମାନେ ଏଥୁରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି।’ ଏଠାରେ କେଉଁଥିରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକଥା କୁହାଯାଇଛି?
(i) ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ରତା ଆଡ଼କୁ
(ii) ଗଙ୍ଗାର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରଙ୍ଗ ଆଡ଼କୁ
(iii) ଗଙ୍ଗାଜଳର ଶୁଦ୍ଧତା ଦିଗରେ
(iv) ଗଙ୍ଗାନଦୀର ସ୍ରୋତ ଆଡ଼କୁ
ଉତ୍ତର – (iii) ଗଙ୍ଗାଜଳର ଶୁଦ୍ଧତା ଦିଗରେ (/)
(ଗ) ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣର କାରଣଟି କ’ଣ?
(i) କାରଖାନା ଏବଂ ସହରରୁ ନିର୍ଗତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ନଦୀରେ ମିଶି ପ୍ରବାହିତ ହେବାଦ୍ଵାରା
(ii) କାରଖାନାଗୁଡ଼ିକରୁ ନିର୍ଗତ ଧୂଆଁଦ୍ଵାରା
(iii) ନଦୀ ଓ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା
(iv) ଜୋର୍ରେ ହଣ୍ଡି ବଜାଇବା ଦ୍ଵାରା
ଉତ୍ତର – (i) କାରଖାନା ଏବଂ ସହରରୁ ନିର୍ଗତ ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ନଦୀରେ ମିଶି ପ୍ରବାହିତ ହେବାଦ୍ଵାରା (/)
(ଘ) ‘ମୁଁ ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳକ ଯମୁନା ସହିତ ମୋର ସଙ୍ଗମ ହୁଏ।’ ଏହି ବାକ୍ୟରେ ‘ସଙ୍ଗମ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି-
(i) ଏକାଧ୍ଵକ ନଦୀର ମିଶ୍ରଣ।
(ii) ବିପରୀତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ।
(iii) ଦୁଇଟି ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ।
(iv) ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ।
ଉତ୍ତର – (i) ଏକାଧିକ ନଦୀର ମିଶ୍ରଣ। (/)
୨. ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ତୁମ ଖାତାରେ ଲେଖ।
(କ) ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହରଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଋଷିକେଶ, ହରିଦ୍ୱାର, କାନପୁର, ପ୍ରୟାଗରାଜ, ବାରଣାସୀ (କାଶୀ) ଏବଂ କୋଲକାତା।
(ଖ) ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଶିଳ୍ପସହର ଦ୍ଵାରା ଗଙ୍ଗାନଦୀର କ’ଣ କ୍ଷତି ହୋଇଛି?
ଉତ୍ତର – କାନପୁର ଭଳି ଶିଳ୍ପସହରରେ ଥିବା କପଡ଼ା, ଚମଡ଼ା ଓ ଲୁହା କାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ବିଷାକ୍ତ ଏବଂ ଅପରିଷ୍କାର ପାଣି ଗଙ୍ଗାନଦୀରେ ମିଶିବା ଫଳରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ବହୁମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
(ଗ) କୁମ୍ଭମେଳା କେବେ ଓ କେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ?
ଉତ୍ତର – କୁମ୍ଭମେଳା ପ୍ରତି ବାର ବର୍ଷରେ ଥରେ ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ‘ହରିଦ୍ୱାର’ ଏବଂ ‘ପ୍ରୟାଗରାଜ’ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
(ଘ) (i) ଏଠାରେ ‘ରୁପା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯିବାର’ ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଉତ୍ତର – ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀରୁ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାର ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ, ଅତି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସଫା ଧଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
(ii) କାଶୀରେ ପହଞ୍ଚୁ ପହଞ୍ଚୁ ଗଙ୍ଗାର ଶରୀର କାହିଁକି ମଳିନ ହୋଇଯାଏ?
ଉତ୍ତର – କାଶୀରେ ପହଞ୍ଚିବା ବାଟରେ ଅନେକ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଯେପରିକି କାନପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ସହର ପଡ଼େ। ସେହି କଳକାରଖାନା ଓ ସହରମାନଙ୍କର ଆବର୍ଜନା ଓ ଦୂଷିତ ଜଳ ଗଙ୍ଗାରେ ମିଶିବା ଫଳରେ ଗଙ୍ଗାର ଜଳ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗ ଅର୍ଥାତ ମଳିନ ହୋଇଯାଏ।
୩. ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ଉପରେ (~) ଓ ଭୁଲ ଉକ୍ତି ଉପରେ (*) ଚିହ୍ନ ଦିଅ।
(କ) ଗଙ୍ଗାକୂଳରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଅଛି। (~)
(ଖ) ଗଙ୍ଗା ଆରାବଳୀ କୋଳରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। (*) (ଏହା ହିମାଳୟ କୋଳରେ)
(ଗ) କାରଖାନାରୁ ବାହାରୁଥିବା ମଇଳାପାଣି ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରୁଛି। (~)
(ଘ) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା ତିନୋଟି ସ୍ରୋତରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। (*) (ଏହା ଦୁଇଟି ସ୍ରୋତରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ)
(ଙ) ଗଙ୍ଗାର ଅନ୍ୟନାମ ଭାଗୀରଥୀ। (~)
ମେଳ କର
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି -> ଗୋମୁଖ
ଦେବ ପ୍ରୟାଗ -> ଅଳକାନନ୍ଦା
ଶିଳ୍ପ ସହର -> କାନପୁର
ବାଙ୍ଗଲାଦେଶ -> ପଦ୍ମାନଦୀ
ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ -> ବାରଣାସୀ
ଭାଷାର କଥା
ନିମ୍ନଲିଖିତ ବାକ୍ୟକୁ ପଢ଼
‘ହରିଦ୍ଵାରରେ ପ୍ରତି ବାରବର୍ଷରେ ଥରେ କୁମ୍ଭମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।’
ଏହି ବାକ୍ୟରେ ‘ ହୁଏ’ ଶବ୍ଦ ‘ହେବା’ କ୍ରିୟାର ମୂଳରୂପ ଅଟେ।
୧. ନିମ୍ନଲିଖିତ ବାକ୍ୟରେ ‘ହେବ’ କ୍ରିୟାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଲିସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଛି।
(ହୁଏ, ହେବି, ହେବେ, ହୋଇଛି, ହୁଅନ୍ତି, ହୋଇଥିବ, ହୋଇପାରିବ, ହେବାର)
(କ) କୁମ୍ଭମେଳାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋକ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।
(ଖ) ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଆସ, ମୁଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେବି।
(ଗ) ସେଦିନ ସକାଳେ ଆମ ଘରେ ବହୁତ ଲୋକ ଏକାଠି ହୋଇଥିବେ।
(ଘ) ପର୍ବତମାଳାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ହୋଇଛି / ହୁଏ।
(ଙ) ଏହି କାମ ଗତକାଲି ହେବାର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ଏହି କାମ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ।
୨. ପାଠରେ ‘ହିମାଳୟ’ ଶବ୍ଦଟି ‘ହିମ’ ଏବଂ ‘ ଆଳୟ’ ଶବ୍ଦ ମିଶି ଗଠିତ। ସେହିପରି ନିମ୍ନରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ତିଆରି କର। ଗୋଟିକର ନମୁନା ଦିଆଯାଇଛି।
ଆଳୟ – ପୁସ୍ତକ ପୁସ୍ତକାଳୟ
ଆଳୟ – ପୁସ୍ତକ = ପୁସ୍ତକାଳୟ | ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ପୁସ୍ତକାଳୟକୁ ଯାଇ ବହି ପଢ଼େ।
ଭୋଜନ + ଆଳୟ = ଭୋଜନାଳୟ | ଆମେ ଭୋଜନାଳୟରେ ଖାଇବାକୁ ଗଲୁ।
ଦେବ + ଆଳୟ = ଦେବାଳୟ | ଦେବାଳୟ ହେଉଛି ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ବିଦ୍ୟା + ଆଳୟ = ବିଦ୍ୟାଳୟ | ମୋ ବିଦ୍ୟାଳୟର ନାମ ସରସ୍ୱତୀ ଶିଶୁମନ୍ଦିର।
ମେଘ + ଆଳୟ = ମେଘାଳୟ | ମେଘାଳୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରାଜ୍ୟ।
୩. ନିମ୍ନରେ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଚିତ୍ର ଉପରେ କିଛି ଶବ୍ଦ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନୁଚ୍ଛେଦଟି ଲେଖ।
ଗଙ୍ଗା ଭାରତର ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀ। ଏହା ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଗୋମୁଖ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ବାହାରିଛି। ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀରୁ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଏହାର ଜଳ ଖୁବ୍ ନିର୍ମଳ ଓ ରୁପା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ଉପକୂଳରେ ହରିଦ୍ୱାର, କାଶୀ ଭଳି ଅନେକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଅଛି ଯେଉଁଠାକୁ ଲୋକେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଆନ୍ତି। ତେବେ ତଳକୁ ଆସିବା ବାଟରେ କାନପୁର ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଳ୍ପ ସହରର ଦୂଷିତ ଜଳ ମିଶି ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ମଳିନ କରିଦେଉଛି। ତଥାପି, ଗଙ୍ଗା ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଜଳ ଯୋଗାଇ ଆସୁଛି।
୪. ସମାନ ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଥିବା ୧୦ଟି ଶବ୍ଦର ତାଲିକା ଏବଂ ବାକ୍ୟ –
୧. କର (ହାତ / ଖଜଣା) – ଦୁଇ କର ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କର। / ରାଜା ଟିକସ କର ବସାଇଲେ।
୨. ବନ (ଜଙ୍ଗଲ / ଜଳ) – ସେ ବନକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ। / ଛାତରୁ ବନ (ଜଳ) ଖସୁଛି।
୩. କାଳ (ସମୟ / ଯମ) – ଏବେ ବର୍ଷା କାଳ। / ତାକୁ କାଳ ଗ୍ରାସିଲା।
୪. ପର (ଅନ୍ୟ / ପକ୍ଷୀର ଡେଣା) – ପର କଥାରେ ମୁଣ୍ଡ ପୂରାଅ ନାହିଁ। / ପକ୍ଷୀର ପର ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।
୫. ଅର୍ଥ (ମାନେ / ଧନ) – ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ? / ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଅଛି।
୬. ତୀର (କୂଳ / ଶର) – ନଦୀ ତୀରରେ ବସିବାକୁ ଭଲ ଲାଗେ। / ରାମ ତୀର ମାରିଲେ।
୭. ହରି (ଭଗବାନ / ଚୋରି କରିବା) – ହରି ନାମ ସ୍ମରଣ କର। / ଚୋର ଟଙ୍କା ହରି ନେଲା।
୮. ଦଣ୍ଡ (ସମୟ / ଦଣ୍ଡବିଧାନ) – ସେ ଗୋଟିଏ ଦଣ୍ଡ ବି ବସୁନାହିଁ। / ଅପରାଧୀକୁ ଦଣ୍ଡ ମିଳିଲା।
୯. ପାତ୍ର (ବାସନ / ମନ୍ତ୍ରୀ) – ରୂପା ପାତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ। / ସେ ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପାତ୍ର।
୧୦. ରସ (ଫଳର ରସ / ଆନନ୍ଦ) – ଆମ୍ବ ରସ ବହୁତ ମିଠା। / ସାହିତ୍ୟ ପଢ଼ିବାରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ରସ ଅଛି।
ତୁମେ ଯାହା ବୁଝିଛ
୧. ଗଙ୍ଗାନଦୀ ସହିତ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବାର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ତୁମେମାନେ ଭାବୁଛ?
ଉତ୍ତର – ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଷିମୁନିମାନେ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ। ଜଳ ଜୀବନର ମୂଳଦୁଆ ହୋଇଥିବାରୁ ନଦୀ କୂଳରେ ହିଁ ସହର ଓ ମନ୍ଦିରମାନ ଗଢ଼ିଉଠିଲା। ଲୋକଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଧୋଇଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ହରିଦ୍ୱାର, କାଶୀ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି।
୨. ଯଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଦିନକୁ ଦିନ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାରେ ଲାଗିବ, ତେବେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆମ ଉପରେ କ’ଣ ପଡ଼ିବ?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାରେ ଲାଗେ, ତେବେ ଆମେ ପିଇବା ପାଇଁ ବିଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପାଇବା ନାହିଁ। ଦୂଷିତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କଲେ କଲେରା, ଟାଇଫଏଡ୍ ଭଳି ମାରାତ୍ମକ ରୋଗ ବ୍ୟାପିବ। ଜଳଜୀବ ଓ ମାଛମାନେ ମରିଯିବେ। କୃଷି ଓ ପରିବେଶ ଉପରେ ଏହାର ଭୟଙ୍କର ଖରାପ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ।
୩. ପାଠରେ ‘କାନପୁର’କୁ ଭାରତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପ-ସହର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ‘ଶିଳ୍ପ ସହର’ର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଉତ୍ତର – ‘ଶିଳ୍ପ ସହର’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏକ ସହର ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ କଳକାରଖାନା ରହିଛି। ଯେପରିକି କାନପୁରରେ କପଡ଼ା, ଚମଡ଼ା ଏବଂ ଲୁହା ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ କାରଖାନା ରହିଛି।