ମାଟି ଆମର ମାଆ
ମାଟିରୁ ହୁଏ ମାଠିଆ ପୁଣି
ମାଟିରୁ ଦୀପ, ସରା
ମାଟିରୁ ହୁଏ
ଠେକି, ପଲମ
ମାଟିରେ ଦିଅଁ ପରା।
ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ରୋଷେଇ ହୁଏ
ମାଟି ଚୁଲିରେ ବସି
ମାଟି କୁମ୍ପିରେ ପଇସା ରଖି
ମନ ହୁଅଇ ଖୁସି ।
ମାଟିକୁ ଖୋଳି
ପାଉରେ ଆମେ
କୋଇଲା, ହୀରା, ସୁନା
କୃଷକ ଭାଇ କ୍ଷେତରୁ ନିତି
ଫଳାଏ କେତେ ଦାନା ।
ମାଟି ବୁକୁରେ ବହଇ ନଈ
ସାଗରେ ମିଶେ ଯାଇ
ମାଟି ପରଶେ ରାଇଜ ହସେ
ପରାଣ ନିଏ ମୋହି।
ମାଟିର ବିନା ମିଳେନି ଦାନା
ମାଟି ସବୁରି ସାହା,
ତା’ର ମମତା ଅମୂଲ ମୂଲ
ମାଟି ଆମରି ମାଆ।
ସାରାଂଶ
ଏହି କବିତାରେ ମାଟିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଆମ ଜୀବନରେ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। କବିଙ୍କ ମତରେ, ମାଟିରୁ ମାଠିଆ, ଦୀପ, ସରା, ଠେକି, ପଲମ ଆଦି ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଜିନିଷ ସହିତ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ାଯାଏ। ମାଟି ଚୁଲିରେ ଥିବା ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ରୋଷେଇ କରିବା ଏବଂ ମାଟି କୁମ୍ପିରେ ପଇସା ସଞ୍ଚୟ କରିବାରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ମାଟି ତଳୁ କୋଇଲା, ହୀରା ଓ ସୁନା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ କୃଷକ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ଏହି ମାଟିରୁ ଶସ୍ୟ ଫଳାଇଥାଏ। ମାଟି ବୁକୁରେ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶେ ଏବଂ ଏହାର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ହସିଉଠେ। ମାଟି ବିନା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ମିଳିବା ଅସମ୍ଭବ। ମାଟି ସମସ୍ତଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ବା ସାହାରା ଏବଂ ଏହାର ମମତା ଅମୂଲ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଆମର ମାଆ।
सारांश
इस कविता में मिट्टी के महत्त्व और हमारे जीवन में उसकी उपयोगिता का सुंदर वर्णन किया गया है। कवि के अनुसार, मिट्टी से मटका, दीपक, सकोरा और विभिन्न प्रकार के बर्तन बनाए जाते हैं; यहाँ तक कि देवी-देवताओं की मूर्तियाँ भी इसी से बनती हैं। मिट्टी के चूल्हे पर मिट्टी की हांडी में खाना पकाने और मिट्टी की गुल्लक में पैसे जमा करने से बहुत खुशी मिलती है। मिट्टी को खोदकर ही हमें कोयला, हीरा और सोना जैसे बहुमूल्य खनिज प्राप्त होते हैं और किसान इसी मिट्टी में मेहनत करके अनाज उगाता है। नदियाँ इसी मिट्टी की छाती पर बहकर समुद्र में मिल जाती हैं, और इसके स्पर्श से पूरी दुनिया खिल उठती है। मिट्टी के बिना हमें अन्न नहीं मिल सकता, यह हम सभी का एकमात्र सहारा है। मिट्टी का प्यार और ममता अनमोल है, इसीलिए मिट्टी वास्तव में हमारी माँ के समान है।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Meaning in Odia | Meaning in Hindi | Meaning in English |
ମାଠିଆ (Mathia) | ମାଟିର ପାତ୍ର / କଳସ | घड़ा / मटका | Earthen pot / Pitcher |
ସରା / ଠେକି / ପଲମ (Sara/Theki/Palama) | ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଟି ପାତ୍ର | मिट्टी के विभिन्न प्रकार के बर्तन | Various types of earthen vessels |
ଦିଅଁ (Dian) | ଦେବତା / ଭଗବାନ | भगवान / देवी-देवता | God / Deity |
ହାଣ୍ଡି (Handi) | ମାଟିର ବଡ଼ ପାତ୍ର (ରୋଷେଇ ପାଇଁ) | हांडी (मिट्टी का बर्तन) | Earthen cooking pot |
କୁମ୍ପି (Kumpi) | ମାଟିର ସଞ୍ଚୟ ବାକ୍ସ | मिट्टी की गुल्लक | Earthen piggy bank |
ବୁକୁ (Buku) | ଛାତି / ବକ୍ଷ | छाती / सीना | Chest / Bosom |
ପରଶେ (Parashe) | ସ୍ପର୍ଶରେ | स्पर्श से | By touch |
ରାଇଜ (Raija) | ରାଜ୍ୟ / ଦେଶ | राज्य / देश | Kingdom / Land |
ପରାଣ (Parana) | ପ୍ରାଣ / ଜୀବନ | प्राण / मन | Soul / Life / Heart |
ସାହା (Saha) | ସାହାରା / ଆଶ୍ରୟ | सहारा / आश्रय | Support / Shelter |
ଅମୂଲ ମୂଲ (Amula mula) | ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇହେବ ନାହିଁ | अनमोल / अमूल्य | Priceless / Invaluable |
ଆସ, କଥା ହେବା
୧. ଚିତ୍ରରେ କ’ଣସବୁ ଦେଖୁଛ ?
ଉତ୍ତର – ଆମେ ଏହି ଚିତ୍ରରେ ଲୋକମାନେ ମାଟିରେ ହାଣ୍ଡି, ମାଠିଆ, ଦୀପ ଆଦି ତିଆରି କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।
୨. ଚିତ୍ରରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ଲୋକଟି କ’ଣ ତିଆରି କରୁଛି ?
ଉତ୍ତର – ଚିତ୍ରରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ଲୋକଟି ମାଟିକୁ ଚକଟିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି ବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଜିନିଷ ଯେପରିକି ଦୀପ, ମାଠିଆ ବା ସରା ଗଢୁଛନ୍ତି।
୩. ପୁରୁଷ-ଲୋକଟି କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
ଉତ୍ତର – ପୁରୁଷ-ଲୋକଟି ଚକ ବୁଲାଇ କେମିତି ସୁନ୍ଦର ମାଠିଆ ଓ ହାଣ୍ଡି ତିଆରି କରିବ, ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବ।
୪. ମାଟିକାମ କରୁଥିବା ଲୋକ, କେଉଁଠାରୁ ମାଟି ଆଣୁଥୁବେ ?
ଉତ୍ତର – ମାଟିକାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ବିଲରୁ, ପୋଖରୀ ହୁଡ଼ାରୁ କିମ୍ବା ନଈ କୂଳରୁ ଭଲ ଚିକିଟା ମାଟି ଆଣୁଥିବେ।
୫. ତୁମେ ମାଟି କୁମ୍ପିରେ ସାଇତିଥିବା ପଇସାକୁ ନେଇ କ’ଣ କରିବ ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ମାଟି କୁମ୍ପିରେ ସାଇତିଥିବା ପଇସାରେ ମୋ ପାଇଁ ବହି, ଖେଳଣା ବା ଦରକାରୀ ଜିନିଷ କିଣିବି।
ଭାବ ଓ ଲେଖ ।
୧. କାହାଠାରୁ ଆମେ କ’ଣ ଉପକାର ପାଉ ?
(କ) ବିଲ — ବିଲରୁ ଆମେ ଧାନ, ଗହମ, ପନିପରିବା ପାଉ।
(ଖ) ଚୁଲି — ଚୁଲିରେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧି ଖାଉ।
(ଗ) ଖଣି — ଖଣିରୁ ଆମେ କୋଇଲା, ହୀରା ଓ ସୁନା ପାଉ।
୨. ପଢ଼, ବୁଝ ଓ ଲେଖ।
ମାଟିକାମ କରୁଥିବା ଲୋକର କାମ –
(କ) ମାଟି ଆଣିବା
(ଖ) ମାଟିକୁ ପାଣି ଦେଇ ବତୁରାଇବା
(ଗ) ମାଟି ଚକଟିବା
(ଘ) ମାଟିରୁ ଜିନିଷ ଗଢ଼ିବା
(ଙ) ଶୁଖାଇ ନିଆଁରେ ପୋଡ଼ିବା
ତୁମର କାମ –
(କ) ସକାଳୁ ଉଠି ମୁହଁ ଧୋଇବା
(ଖ) ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଓ ଗାଧୋଇବା
(ଗ) ଭଲଭାବେ ଖାଇବା
(ଘ) ସ୍କୁଲକୁ ଯାଇ ପାଠ ପଢ଼ିବା
(ଙ) ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା
ଶବ୍ଦ ଖେଳ
୧. ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦର ଶେଷ ଅକ୍ଷରକୁ ମୂଳକୁ ଆଣି ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗଢ଼ ଓ ଲେଖ ।
ବାଡ଼ – ଡବା
ଡାକ – କଡ଼ା
ରଡ଼ — ଡର
ଗଢ଼ – ଢଗ
ଢମ — ମଢ଼ (ବା ମାଢ଼)
ଢିପ – ପଢ଼ି
୨. ଶବ୍ଦ ସହ ତା’ର ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ବୁଝାଉଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ଗାର ଟାଣି ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।
ଆପଣା – ପର
ଦୁଃଖ – ସୁଖ
ହସ – କାନ୍ଦ
ଖୋଳିବା – ପୋତିବା
ପରିଶ୍ରମୀ – ଅଳସୁଆ
୩. ଏକାପରି ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଯୋଡ଼ି ଲେଖ –
(ସରା – ପରା, ମାଟି – ପାଟି, କେତେ – ତୋତେ, ଯାଇ – ପାଇ, ବସି – ହସି)
(କ) ସରା – ପରା
(ଖ) ମାଟି – ପାଟି
(ଗ) କେତେ – ତୋତେ
(ଘ) ଯାଇ – ପାଇ
(ଙ) ବସି – ହସି
୪. କବିତାକୁ ପଢ଼ି ଖାଲି ଜାଗା ପୂରଣ କର ।
(କ) ମାଟିକୁ ଖୋଳି ପାଉରେ ଆମେ
କୋଇଲା, ହୀରା, ସୁନା
କୃଷକ ଭାଇ କ୍ଷେତରୁ ନିତି
ଫଳାଏ କେତେ ଦାନା।
(ଖ) ମାଟିର ମୂଲ ଅମୂଲ ମୂଲ
ମାଟି ଆମରି ମାଆ
ମାଟିର ବିନା ମିଳେନି ଦାନା
ମାଟି ସବୁରି ସାହା ।
୫. ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବହୁବଚନ ରୂପ ଲେଖ।
ଏକବଚନ – ବହୁବଚନ
ଗୋଟିଏ ଫୁଲ – ଅନେକ ଫୁଲ / ବହୁତ ଫୁଲ
ପିଲାଟି – ପିଲାମାନେ / ସବୁ ପିଲା
ସରାଟିଏ – ଅନେକ ସରା / ଗୁଡ଼ିଏ ସରା
ନଦୀଟି – ନଦୀଗୁଡ଼ିକ / ଅନେକ ନଦୀ
ଆସ, ଖେଳିବା
୧. କବିତାରେ ମାଟିରୁ ତିଆରି କେତେକ ଜିନିଷ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ତଳ ସାରଣୀରୁ ଖୋଜି ଗୋଲ ବୁଲାଅ।
୧. ପଲମ – ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଅଛି (ଯାହାକୁ ଆଗରୁ ଗୋଲ ବୁଲାଯାଇଛି)।
୨. ମାଠିଆ – ତୃତୀୟ ଧାଡ଼ିରେ ଡାହାଣ ପଟେ ଅଛି (ମା – ଠି – ଆ)।
୩. ହାଣ୍ଡି – ଚତୁର୍ଥ ଧାଡ଼ିରେ ଅଛି (ହା – ଣ୍ଡି)।
୪. ଦୀପ – ପଞ୍ଚମ ଧାଡ଼ିରେ ବାମ ପଟେ ଅଛି (ଦୀ – ପ)।
୫. କୁମ୍ପି – ପଞ୍ଚମ ଧାଡ଼ିରେ ଡାହାଣ ପଟେ ଅଛି (କୁ – ମ୍ପି)।
୬. ସରା – ଷଷ୍ଠ ସ୍ତମ୍ଭରେ (Column) ଉପରୁ ତଳକୁ ଅଛି (ସ – ରା)।
୨. ମାଟି ଚକଟିବା ପାଇଁ କେଉଁସବୁ ଜାଗାରୁ ପାଣି ପାଇପାରିବ ?
ଉତ୍ତର – ନଈ, ପୋଖରୀ, କୂଅ, ନଳକୂପ (ଟ୍ୟାପ୍)।
୪. ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗୀନ ମାଟିଦୀପ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ –
୧. ବିଲରୁ ମାଟି ଆଣିବା ।
୨. ମାଟିକୁ ପାଣି ପକାଇ ବତୁରାଇବା ।
୩. ମାଟିକୁ ଚକଟିବା ।
୪. ଚକଟା ମାଟିରେ ଦୀପ ତିଆରି କରିବା ।
୫. ଦୀପକୁ ଖରାରେ ଶୁଖାଇବା ।
୬. ମାଟି ଦୀପରେ ରଂଗ ଦେବା ।
୬. ଦୋକାନୀ ସହ କ’ଣ କଥା ହୋଇ ମାଠିଆ କିଣିବ, ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର –
ପିଲା – ମଉସା, ଏହି ଛୋଟ ମାଠିଆଟିର ଦାମ୍ କେତେ?
ଦୋକାନୀ – ବାବୁ, ଏଇଟା କୋଡ଼ିଏ ଟଙ୍କା।
ପିଲା – ଏ ମାଠିଆରେ ପାଣି ଥଣ୍ଡା ରହିବ ତ?
ଦୋକାନୀ – ହଁ ବାବୁ, ଏଥିରେ ପାଣି ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ରହିବ।
ପିଲା – ଠିକ୍ ଅଛି, ମୋତେ ଗୋଟିଏ ମାଠିଆ ଦିଅ। (ଏହା କହି ପିଲାଟି ଦୋକାନୀକୁ ଟଙ୍କା ଦେବ।)
ଶୁଣ, ବୁଝ ଓ କୁହ (ଧନ୍ଦା ବା ପହେଳି)।
୧. ଗୁହାଳେ ରୁହେ ମୁଁ ଘାସକୁ ଖାଏ ବଳ ବଢ଼େ, ମୋର କ୍ଷୀର ଯେ ପିଏ, କହିଲ ପିଲେ – ମୁଁ ଅଟେ କିଏ ?
ଉତ୍ତର – ଗାଈ
୨. ହାତ ନାହିଁ ମୋର ଗୋଡ଼ ଦଶଟା ପାଣିରେ ରହି ବି ଟାଣ ଦେହଟା କହିଲ ପିଲେ – ମୋର ନାମଟା ?
ଉତ୍ତର – କଙ୍କଡ଼ା
୩. ମାଲିକ ଘରକୁ ଜଗିକି ଥାଏ ଅଚିହ୍ନା ଦେଖିଲେ ତଡି଼ ମୁଁ ଦିଏ । କହିଲ ପିଲେ – ମୁଁ ଅଟେ କିଏ ?
ଉତ୍ତର – କୁକୁର
୪. ପାଣିରେ ଖେଳେ ମୁଁ ପାଣିରେ ରୁହେ ପାଣି ବିନା ମୋର ଜୀବନ ଯାଏ କହିଲ ପିଲେ – ମୁଁ ଅଟେ କିଏ ?
ଉତ୍ତର – ମାଛ
୫. ଆମ୍ବ ବଉଳିଲେ ଗୀତ ମୁଁ ଗାଏ କଳା ଦେହ ମୋର କାଉ ମୁଁ ନୁହେଁ କହିଲ ପିଲେ – ମୁଁ ଅଟେ କିଏ ?
ଉତ୍ତର – କୋଇଲି