ଭାରତ ମାତାର ଜୟ
ଆମ ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥରେ
ବସିଥାଏ ଯୁବମେଳା,
ଚାଲିଥାଏ କେତେ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଯେ,
କେତେ ରଙ୍ଗର ଖେଳା।
ଭାରତର ସବୁରାଜ୍ୟର ଲୋକେ
ଠୁଳ ହୋଇଥଲେ ତହିଁ,
ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଗଉରବ ଗାଥା
ଜଣେ ଜଣେ ଗଲେ କହି ।
ପଞ୍ଜାବୀ କହେ “ଆମଠାରୁ ବଳି
ଯୋଦ୍ଧା କେ ଅଛି ଆଉ ?
ସମ୍ମୁଖ ରଣେ ସହିଅଛି କିଏ
ଶତ୍ରୁର ଏତେ ଦାଉ ?
କେତେ ଯେ ଭଗତ କେତେ ଲଜପତ
ବୁକୁର ରକ୍ତ ଢାଳି,
ସୁପ୍ତ ଜାତିରେ କଲେ ଜାଗ୍ରତ
ମୁକ୍ତିର ଦୀପ ଜାଳି।”
ବଙ୍ଗୀୟ ଜଣେ କହିଉଠେ ଟାଣେ,
“କାବ୍ୟ-କବିତା ଲେଖି
ମୋହିଅଛି କିଏ ରବୀନ୍ଦ୍ର ସମ
କୋଟି ମନ, କହ ଦେଖି ?
କହେ ଗୁଜୁରାଟୀ “ ଗୁର୍ଜର ମାଟି
ଧନ୍ୟ ‘ ବାପୁଜୀ’ ପାଇଁ;
ଦେଖାଇଲେ ସେ ଯେ ଶାନ୍ତିର ପଥ
ବିଶ୍ୱେ ତା ସରି କାହିଁ ? ”’
କହିଲା ମରାଠୀ, ଗୋଖଲେ, ତିଳକ
କେତେ ବିଦ୍ଵାନ ବୀର,
ନିଜ ସାଧନାର ଗୌରବେ କଲେ
ଉନ୍ନତ ଜାତି ଶିର।”
ତେଲୁଗୁ, ତାମିଲି, କନ୍ନଡ଼ ଆଦି
ଦେଖାଇ ଗର୍ବ ଠାଣି,
ଶୁଣାଇଲେ ସବୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର
ସିଦ୍ଧ ସାଧକ ବାଣୀ ।
ଉତ୍କଳୀ କହେ “ନୀଳାଚଳେ ଆମ
ଭେଦାଭେଦ ଭାବ ନାହିଁ;
ଗୋଟିଏ ମାଆର ସନ୍ତାନ ଆମେ
ସଭିଏଁ ଭଉଣୀ ଭାଇ।
ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଉତ୍କଳ ଆମ
ସାମ୍ୟର ଗୀତ ଗାଏ,
ଭୁଲିଯିବା କି’ ତା
ଦେଖାଇ ବଡ଼ିମା ?
ଛୋଟ ହେବା ଛାଏଁ ଛାଏଁ ?”
ସବୁରି ମର୍ମ ଛୁଇଁଲା ଏକଥା,
ଭାବିଲେ ସକଳ ଜନ–
“ଗୋଟିଏ ଦେଶର
ସନ୍ତାନ ଆମେ ଏକଇ ପରାଣ ମନ।
ବଙ୍ଗ, ଓଡ଼ିଶା, ଆନ୍ଧ୍ର, ବିହାର
ଯେତେ ଅଛି ଦାନ ଯା’ର,
ଭାରତମାତାର ଚରଣେ ତା’ ସିନା
ପୂଜାର ଅର୍ଘ୍ୟ-ଧାର ।
ଭୁଲି ଭେଦଭାବ
ଗାଇବା ଆସରେ
ଭାରତର ଜୟଗୀତି,
ହୃଦୟେ ହୃଦୟେ
ଖେଳାଇ ଦେବାରେ
ବିପୁଳ ମମତା ପ୍ରୀତି ।”
ଓଡ଼ିଆ : ଭାରତ ମାତାର ଜୟ
ଏହି କବିତାଟି ଭାରତର ‘ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା’ (Unity in Diversity) ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ଥରେ ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଏକ ଯୁବମେଳା ବସିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେଶର ସବୁ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ବୀରତ୍ୱ ଓ ଗୌରବର କାହାଣୀ କହି ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ। ପଞ୍ଜାବର ଲୋକମାନେ ଭଗତ ସିଂହ ଓ ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟଙ୍କ ବଳିଦାନକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ବେଳେ, ବଙ୍ଗୀୟମାନେ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ କାବ୍ୟକବିତା ପାଇଁ, ଗୁଜୁରାଟୀମାନେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଶାନ୍ତିର ମାର୍ଗ ପାଇଁ ଏବଂ ମରାଠୀମାନେ ଗୋଖଲେ ଓ ତିଳକଙ୍କ ପରି ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରମାଣ କରୁଥିଲେ। ତେଲୁଗୁ, ତାମିଲ୍ ଓ କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ସାଧକମାନଙ୍କ ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ।
ମାତ୍ର ଶେଷରେ ଜଣେ ଉତ୍କଳୀ (ଓଡ଼ିଆ) ଉଠି କହିଲେ ଯେ, ଆମ ନୀଳାଚଳ (ପୁରୀ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର) ରେ ଛୁଆଁ-ଅଛୁଆଁ ବା ଭେଦଭାବ ନାହିଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ଭାରତ ମାତାର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ପରସ୍ପରର ଭାଇ-ଭଉଣୀ। ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ବଡ଼ିମା ବା ଅହଂକାର ଦେଖାଇ ଆମେ କାହିଁକି ଛୋଟ ହେବା? ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା। ସମସ୍ତେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଶା, ବଙ୍ଗ, ଆନ୍ଧ୍ର ବା ବିହାରର ଯେତେ ସବୁ ଭଲ ଅବଦାନ ରହିଛି, ତାହା କେବଳ ଭାରତ ମାତାର ଚରଣରେ ପୂଜା ଫୁଲ ସଦୃଶ। ତେଣୁ ସବୁ ଭେଦଭାବ ଭୁଲି ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଭାରତ ମାତାର ଜୟଗାନ କରିବା ସହ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମ ଭରିଦେବା ଉଚିତ୍।
सारांश : भारत माता की जय
यह कविता भारत की ‘अनेकता में एकता’ की भावना को दर्शाती है। एक बार राजधानी दिल्ली में एक युवा मेले का आयोजन हुआ, जहाँ देश के सभी राज्यों के लोग इकट्ठे हुए। सभी अपने-अपने राज्य की महानता और गौरव का बखान कर रहे थे। पंजाबी लोग भगत सिंह और लाला लाजपत राय के बलिदान पर गर्व कर रहे थे, बंगाली रवींद्रनाथ टैगोर की कविताओं पर, गुजराती महात्मा गांधी के शांति मार्ग पर और मराठी लोग गोखले और तिलक जैसे विद्वानों पर गर्व कर रहे थे। दक्षिण भारत के लोग भी अपने सिद्ध साधकों की महिमा सुना रहे थे।
तभी एक उत्कली (ओड़िया) व्यक्ति ने उठकर कहा कि हमारे नीलाचल (पुरी) में कोई भेदभाव या ऊँच-नीच नहीं है। हम सभी एक ही भारत माता की संतान हैं और आपस में भाई-बहन हैं। आपस में घमंड दिखाकर हम खुद को छोटा क्यों करें? यह बात वहाँ मौजूद सभी लोगों के दिलों को छू गई। सभी को यह एहसास हुआ कि वे एक ही देश की संतान हैं। बंगाल, ओडिशा, आंध्र या बिहार का जो भी योगदान है, वह केवल भारत माता के चरणों में अर्पित एक पूजा (अर्घ्य) के समान है। अंत में सभी ने यह तय किया कि वे सारे भेदभाव भूलकर एक साथ भारत माता की जय गाएंगे और सबके दिलों में प्रेम और अपनापन फैलाएँगे।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Meaning in Odia | Meaning in Hindi | Meaning in English |
ଯୁବମେଳା (Jubamela) | ଯୁବକମାନଙ୍କର ଉତ୍ସବ | युवा महोत्सव / मेला | Youth festival |
ଠୁଳ (Thula) | ଏକାଠି ହେବା | इकट्ठा होना | Gathered / Assembled |
ଗଉରବ ଗାଥା (Gauraba Gatha) | ଯଶ ବା ସମ୍ମାନର କାହାଣୀ | गौरव गाथा | Tale of glory / Pride |
ସମ୍ମୁଖ ରଣେ (Sammukha rane) | ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗରେ | युद्ध के मैदान में | On the frontline of battle |
ଦାଉ (Dau) | ଅତ୍ୟାଚାର / ଆକ୍ରମଣ | अत्याचार / वार | Attack / Torment |
ସୁପ୍ତ (Supta) | ଶୋଇଥିବା / ଅଜ୍ଞାନ | सोया हुआ | Asleep / Dormant |
ଜାଗ୍ରତ (Jagrata) | ଉଠିବା / ଚେଇଁବା | जागृत / जगा हुआ | Awake / Awakened |
ସରି (Sari) | ସମାନ / ତୁଳନା | समान / बराबरी | Equal / Comparable |
ଶିର (Shira) | ମୁଣ୍ଡ / ମସ୍ତକ | सिर / मस्तक | Head |
ନୀଳାଚଳ (Nilachala) | ପୁରୀ (ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଧାମ) | पुरी (नीलाचल धाम) | Puri (Abode of Lord Jagannath) |
ଭେଦାଭେଦ (Bhedabheda) | ଛୁଆଁ ଅଛୁଆଁ ବିଚାର | भेदभाव / ऊँच-नीच | Discrimination / Differences |
ସାମ୍ୟ (Samya) | ସମାନତା | समानता | Equality |
ବଡ଼ିମା (Badima) | ଅହଂକାର / ଗର୍ବ | घमंड / बड़प्पन | Boastfulness / Pride |
ମର୍ମ (Marma) | ହୃଦୟର କଥା / ରହସ୍ୟ | मर्म / हृदय | Core / Heart |
ଅର୍ଘ୍ୟ-ଧାର (Arghya-dhara) | ପୂଜାର ଉପକରଣ / ନୈବେଦ୍ୟ | पूजा की भेंट / अर्घ्य | Offering (in worship) |
ବିପୁଳ (Bipula) | ପ୍ରଚୁର / ବହୁତ | प्रचुर / विशाल | Abundant / Vast |
ପ୍ରୀତି (Priti) | ଭଲପାଇବା / ପ୍ରେମ | प्रेम / प्यार | Love / Affection |
ଆସ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବା
୧. ଆମ ଦେଶର ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର – ଆମ ଦେଶର ରାଜଧାନୀର ନାମ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ।
୨. କେଉଁ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁଜୁରାଟର ସୁନାମ ରହିଛି ?
ଉତ୍ତର – ମହାପୁରୁଷ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ (ବାପୁଜୀ)ଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁଜୁରାଟର ସୁନାମ ରହିଛି।
୩. ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର – ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ‘ଓଡ଼ିଆ’ କିମ୍ବା ‘ଉତ୍କଳୀୟ’ କହନ୍ତି।
୪. ତୁମେ ବଡ଼ ହେଲେ ଦେଶ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବ ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ବଡ଼ ହେଲେ ଜଣେ ଭଲ ମଣିଷ ହେବି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମିଳିମିଶି ରହିବି ଏବଂ ଦେଶର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କାମ କରି ଦେଶର ନାଁ ରଖିବି।
୫. ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର କେଉଁ ରାଜ୍ୟର ଲୋକ ଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର – ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର ବଙ୍ଗ ମାନେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଲୋକ ଥିଲେ।
ଚିନ୍ତାକରି ଲେଖ
୧. ଉତ୍କଳୀୟମାନେ କେଉଁସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱରେ ପରିଚୟ ପାଇଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର – ଉତ୍କଳୀୟମାନେ ନିଜର ମନ୍ଦିର ଗଠନ ବା କଳା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ, ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ବୀରତ୍ୱ, ଭାଇଚାରା ଏବଂ ଭେଦଭାବ ନଥିବା ମନୋଭାବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱରେ ପରିଚୟ ପାଇଛନ୍ତି।
୨. ଯୁବମେଳାରେ ପଞ୍ଜାବର ଲୋକମାନେ ଆଉ କ’ଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିଥା’ନ୍ତେ?
ଉତ୍ତର – ଯୁବମେଳାରେ ପଞ୍ଜାବର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଭାଙ୍ଗଡ଼ା’ ନୃତ୍ୟ, ପଞ୍ଜାବୀ ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି ବିଷୟରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିଥାନ୍ତେ।
୩. ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରିଥିବା କେତେଜଣ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ନାମ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି, ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ଭକ୍ତକବି ମଧୁସୂଦନ ରାଓ ଏବଂ ପଲ୍ଲୀକବି ନନ୍ଦକିଶୋର ବଳ।
୪. ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ଏକ ମେଳା କିମ୍ବା ଗାଁ ଯାତ ବିଷୟରେ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଆମ ଗାଁରେ ‘ଦୋଳ ଯାତ’ ଦେଖିଛି। ସେଦିନ ବହୁତ ଲୋକ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧନ୍ତି ଆଉ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦୋଳିରେ ଖେଳାନ୍ତି। ସେଠାରେ ବଜାର ବସେ ଏବଂ ଆମେ ସେଠାରୁ ଖେଳଣା ଓ ମିଠା କିଣି ବହୁତ ମଜା କରୁ।
୫. ଆମ ଦେଶର ଗୌରବ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆମେ କ’ଣ କରିପାରିବା ?
ଉତ୍ତର – ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାତି ଓ ଧର୍ମର ଭେଦଭାବ ଭୁଲି ଭାଇଭଉଣୀ ପରି ରହିବା ଏବଂ ଭଲ ପାଠ ପଢ଼ି ନିଜ କାମକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କଲେ ଦେଶର ଗୌରବ ବଢ଼ିପାରିବ।
ଶବ୍ଦ ଖେଳ
୧. କବିତାରେ ଏକାପରି ଶୁଭୁଥିବା (ସମାନ ଧ୍ଵନି) ଶବ୍ଦକୁ ବାଛି ଖାଲି ଘରେ ଲେଖ।
ମେଳା = ଖେଳା
ବଳି = ଢାଳି (ବା ଜାଳି)
ବୀର = ଶିର
ଠାଣି = ବାଣୀ
ମନ = ଜନ
୨. ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥିବା ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ନାମ ସହିତ ମେଳ ଖାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଅଛି । ଆସ ଗାର ଟାଣି ଚିହ୍ନାଇବା।
କଟକ ➔ ଦହିବରା
ଢେଙ୍କାନାଳ ➔ ବିରିବରା
କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ➔ ରସାବଳୀ
ବାରିପଦା ➔ ମୁଢ଼ି
ନିମାପଡ଼ା ➔ ଛେନାଝିଲ୍ଲୀ
ନୟାଗଡ଼ ➔ ଛେନାପୋଡ଼
ବଲାଙ୍ଗୀର ➔ ଚାଉଳବରା
୩. କବିତାର ପଦ ଅନୁସାରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।
(କ) ପଞ୍ଜାବୀ କହେ “ଆମଠାରୁ ବଳି ଯୋଦ୍ଧା କେ ଅଛି ଆଉ ?”
(ଖ) ବଙ୍ଗୀୟ ଜଣେ କହିଉଠେ ଟାଣେ “କାବ୍ୟ-କବିତା ଲେଖି…”
(ଗ) ତେଲୁଗୁ, ତାମିଲି, କନ୍ନଡ଼ ଆଦି ଦେଖାଇ ଗର୍ବ ଠାଣି, ଶୁଣାଇଲେ ସବୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ସିଦ୍ଧ ସାଧକ ବାଣୀ।
୪. ଅଭିଧାନରୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଖୋଜି ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ଲେଖ। (ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମେଳ କର)
ଜାଗ୍ରତ ➔ ଚେଇଁଉଠିବା
ବାଣୀ ➔ କଥା
ସନ୍ତାନ ➔ ପିଲା
ଶିର ➔ ମୁଣ୍ଡ
ବୁକୁ (ବକ) ➔ ଛାତି
୫. ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବାକ୍ୟର ଦୁଇଟି ଉତ୍ତର ଲେଖାଅଛି। ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ତା ପାଖରେ ଠିକ୍ ଚିହ୍ନ (✓) ଦିଅ।
(କ) ମୁକ୍ତି ଦୀପ ଜାଳି –
କାରାଗାରରୁ ମୁକ୍ତି କରିବା ପାଇଁ ଦୀପ ଜାଳିବା [ ]
ସ୍ଵାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆଶା ସଞ୍ଚାର କରାଇବା [ ✓ ]
(ଖ) ଏକଇ ପରାଣ ମନ –
ଏକଜୁଟ ହେବା [ ✓ ]
ନିଜ ମନ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ଏକାଠି କରିବା [ ]