ବୁଦ୍ଧିର ଖେଳ
– ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟ –
(ଜଙ୍ଗଲର ଦୃଶ୍ୟ । ସିଂହ ସମସ୍ତ ପଶୁଙ୍କୁ ଗୋଡ଼ାଉଥିବ । ପଶୁମାନେ ଏଣେ ତେଣେ ଦୌଡ଼ୁଥିବେ ।)
ସିଂହ – ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ସବୁ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିକି ଖାଇବି, ହାଃ ହାଃ ……..
ଆରେ ଗୋଟେ ହରିଣ ଆସୁଛି ତ, ଏହାକୁ ଆଗେ ଖାଇବି…….. !
ହରିଣ – ନା, ମହାରାଜ, ମୋତେ ଖାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ । ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତୁ । ମୋର ଛୋଟଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ମୋ ବିନା ରହିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ସିଂହ – ମୁଁ ଯଦି ତୋତେ ଦୟା ଦେଖାଇ ଛାଡ଼ିଦେବି, ତାହେଲେ ମୁଁ କ’ଣ ଖାଇବି ?
– ଦ୍ବିତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ –
(ସବୁ ପଶୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଳପତି ହାତୀ ରହିଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ)
ହରିଣ – ଭାଇମାନେ, ସେଦିନ ମୁଁ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ସିଂହ କବଳରୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଲି । ସେ କଥା ମନେପଡ଼ିଲା ବେଳକୁ ଦେହ ମୋର ଥରି ଉଠୁଛି ।
ଭାଲୁ – ଏବେ କ’ଣ କରିବା, ଦଳପତି ? ସିଂହ କବଳରୁ କିପରି ରକ୍ଷାପାଇବା ?
ହାତୀ ( ଦଳପତି) – ଚାଲ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଜି ସିଂହ ପାଖକୁ ଯିବା। ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା । ସେ ଏକାଦିନେ ସବୁ ପଶୁଙ୍କୁ ମାରି ଖାଇବେ
ନାହିଁ । ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପଶୁକୁ ମାରିକି ଖାଇବେ।
ବିଲୁଆ – ହଁ ଦଳପତି, ଏଇଟା ଭଲ ହେବ । ତେବେ ଆମେ କ’ଣ ସିଂହ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ?
ହାତୀ – ହଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବା । ସମସ୍ତେ ମୋ ପଛେ ପଛେ ଆସ ।
– ତୃତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ –
(ସିଂହ ଗୁମ୍ଫା ପାଖରେ ବସିଛି । ସବୁ ପଶୁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି । ଏକା ସ୍ଵରରେ ମହାରାଜାଙ୍କ ଜୟ ଜୟ କାର କରି ସିଂହଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ।)
ସିଂହ – ତୁମେମାନେ ଆଜି ମୋ ପାଖକୁ କ’ଣ ପାଇଁ ଆସିଛ ?
ହାତୀ – ନମସ୍ତେ, ମହାରାଜ । ଆପଣ ଆମ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା । ଆମେ ଆମ ଦୁଃଖ ଜଣାଇବାକୁ ଆସିଛୁ । ଆମ ଦୁଃଖ ଶୁଣନ୍ତୁ ମହାରାଜ!
ସିଂହ – କୁହ, କି ଦୁଃଖ ଜଣାଇବାକୁ ଆଜି ସମସ୍ତେ ଆସିଛ ?
ହରିଣ – ମହାରାଜ ! ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ପଶୁ ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁମାନେ ପ୍ରାଣ ବିକଳରେ ଦୌଡୁଛନ୍ତି । ଅନେକ ପଶୁ ଖଣ୍ଡିଆଖାବରା ହୋଇ ମରୁଛନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଆପଣ ଯେତିକି ପଶୁକୁ ମାରୁଛନ୍ତି, ସେତିକି ଖାଇପାରୁ ନାହାନ୍ତି । ତେଣୁ ଆମେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛୁ ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଡ଼ କରିବୁ । ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପଶୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିବୁ । ଆପଣ ଆମକୁ ଖାଇ ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବେ।
ଜିରାଫ୍ – ହଁ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆଉ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ । ଆମ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ ମଣିମା ।
ସିଂହ – ହଉ, ଠିକ୍ ଅଛି । ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ରାଜି ହେଲି । ଏବେ ତୁମେ ସବୁ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ । ମୁଁ ଏବେ ଶୋଇବି।
ଚତୁର୍ଥ ଦୃଶ୍ୟ –
(ସିଂହ ପାଖକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଠେକୁଆର ପାଳି ପଡ଼ିଛି । ଠେକୁଆଟିଏ ପଥର ଉପରେ ବସି ଭାବୁଥୁବ)
ଠେକୁଆ – ଉପାୟ ମିଳିଗଲା…… ମିଳିଗଲା।
(ଠେକୁଆ ସିଂହ ପାଖକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଯାଉଥିବ ।)
ସିଂହ – ଆରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଭୋକରେ ମୋର ପେଟ ଜଳିଲାଣି । ତୁ ଏତେ ଡେରିରେ ଆସୁଛୁ ? ତୁ ତ ଯେତେ ଛୋଟ ହୋଇଛୁ ତୋତେ ଖାଇଲେ, ମୋର ପେଟ ପୂରିବ ନାହିଁ ।
ଠେକୁଆ – କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ମହାରାଜ । ମୋର ବନ୍ଧୁମାନେ ମୋତେ ଛୋଟିଆ ଭାବି ମୋ ସହ ଆଉ ଚାରୋଟି ଠେକୁଆ ପଠେଇଥିଲେ । ଯେମିତି ଆପଣଙ୍କ ପେଟ ପୂରିବ।
ସିଂହ – ଆଉ ସବୁ ଠେକୁଆ ଗଲେ କୁଆଡ଼େ ?
ଠେକୁଆ – ଆମେ ଚାରିଜଣ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ଗୋଟିଏ ସିଂହ ଦେଖାହେଲା । ସେ ଆମକୁ ଗାଳି କଲା । ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଛୁ ବୋଲି କହିଲୁ । ସେ କହିଲା ସେ ହେଉଛି ବଣର ରାଜା । ଏହା କହି ସେ ମୋର ଚାରିଜଣ ସାଙ୍ଗଙ୍କୁ ଖାଇଦେଲା। ମୁଁ ଲୁଚିଲୁଚି ଆସୁଆସୁ ବିଳମ୍ବ ହୋଇଗଲା।
ସିଂହ – କେଉଁଠାରେ ଅଛି ସେ ନିର୍ବୋଧ ସିଂହ ? ତୁ ମୋତେ ତାକୁ ଦେଖାଇପାରିବୁ ?
ଠେକୁଆ – ଆସନ୍ତୁ ମହାରାଜ ………. ।
– ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟ –
(ଠେକୁଆ ଓ ସିଂହ ଗୋଟିଏ କୂଅ ପାଖରେ ପହଁଚିବାର ଦୃଶ୍ୟ)
ଠେକୁଆ – ମହାରାଜ୍ ! ଏହି କୂଅ ଭିତରେ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ସିଂହ ଲୁଚି ରହିଛି ।
(ସିଂହ କୂଅ ଭିତରକୁ ଅନାଇ ପାଣିରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖି ଗର୍ଜନ କରି ଉଠିଲା)
ସିଂହ – ଆରେ ଦୃଷ୍ଟ ! ତୁ ପଦାକୁ ଆସେ, ତୋର ମୋର ଲଢ଼େଇ ହେବ। ଯିଏ ଜିତିବ ସେ ରାଜା ହେବ।
( ସିଂହ ଯାହା କହିଲା ତାହାର ପ୍ରତିଧ୍ଵନି ଶୁଭିଲା)
ଠେକୁଆ – ଦେଖିଲେ ମହାରାଜ ! ସେ ଆପଣଙ୍କୁ କେମିତି ଦୁଷ୍ଟ କହି ଖାଇବା ପାଇଁ କହୁଛି ।
( ଏହାର ରହସ୍ୟ ସିଂହଟି ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ । ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ରାଗ ତମତମ ହୋଇ କୂଅ ଭିତରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲା।)
ଠେକୁଆ – ଓହୋ ! ଏବେ ଠାରୁ ମା ବନ୍ଧୁମାନେ ଆରାମରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲି ପାରିବେ।
ସାରାଂଶ : ବୁଦ୍ଧିର ଖେଳ
ଏହି ନାଟକଟି ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ କାହାଣୀ “ଠେକୁଆ ଓ ସିଂହ” ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଜଙ୍ଗଲର ଅହଂକାରୀ ରାଜା ସିଂହ ପ୍ରତିଦିନ ଅନେକ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରି ମାରି ପକାଉଥିଲା। ପଶୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଳପତି ହାତୀର ନେତୃତ୍ୱରେ ସିଂହ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ନିବେଦନ କଲେ ଯେ ସିଂହ ଆଉ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଶିକାର ନ କରୁ, ବରଂ ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜଆଡୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପଶୁ ତା’ର ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପଠାଇବେ। ସିଂହ ଏଥିରେ ରାଜି ହେଲା।
ଦିନେ ଗୋଟିଏ ଚତୁର ଠେକୁଆର ପାଳି ପଡ଼ିଲା। ସେ ସିଂହକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏକ ବୁଦ୍ଧି ପାଞ୍ଚିଲା ଏବଂ ଜାଣିଶୁଣି ବିଳମ୍ବରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ଭୋକିଲା ସିଂହ ରାଗିଯିବାରୁ ଠେକୁଆ ମିଛ କହିଲା ଯେ ରାସ୍ତାରେ ଆଉ ଏକ ସିଂହ ତାକୁ ଅଟକାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ଜଙ୍ଗଲର ନୂଆ ରାଜା ବୋଲି କହୁଛି। ଅହଂକାରୀ ସିଂହ ସେହି “ନୂଆ ରାଜା”କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ବାହାରିଲା। ଠେକୁଆ ତାକୁ ଏକ ଗଭୀର କୂଅ ପାଖକୁ ନେଇଗଲା ଏବଂ କହିଲା ଯେ ଶତ୍ରୁ ସିଂହଟି କୂଅ ଭିତରେ ଲୁଚିଛି।
ସିଂହ କୂଅ ଭିତରକୁ ଅନାଇ ପାଣିରେ ନିଜର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲା ଏବଂ ତାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସିଂହ ଭାବି ଗର୍ଜନ କଲା। କୂଅ ଭିତରୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି (ଏକୋ) ଆସିବାରୁ ସେ ଭାବିଲା ଶତ୍ରୁ ସିଂହ ତାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି। ରାଗରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ କୂଅ ଭିତରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ବୁଡ଼ି ମରିଗଲା। ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ଛୋଟିଆ ଠେକୁଆଟି ଜଙ୍ଗଲର ସମସ୍ତ ପଶୁମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଦେଲା।
सारांश : बुद्धि का खेल
यह नाटक पंचतंत्र की प्रसिद्ध कहानी “खरगोश और शेर” पर आधारित है। जंगल का घमंडी राजा शेर रोज़ाना कई जानवरों का अंधाधुंध शिकार करता था। परेशान और डरे हुए जानवर, हाथी (दलपति) के नेतृत्व में शेर के पास गए। उन्होंने विनती की कि शेर इस तरह बेवजह शिकार न करे, इसके बजाय वे रोज़ाना अपनी तरफ से एक जानवर उसके भोजन के लिए भेज दिया करेंगे। शेर इस बात पर सहमत हो गया।
एक दिन, एक चतुर खरगोश की बारी आई। उसने शेर को मारने की एक तरकीब सोची और जानबूझकर देर से पहुँचा। भूखा शेर जब क्रोधित हुआ, तो खरगोश ने झूठ बोला कि रास्ते में एक और शेर ने उसे रोक लिया था, जो खुद को जंगल का नया राजा बता रहा था और उसने बाकी खरगोशों को खा लिया। घमंडी शेर उस “नए राजा” को मारने के लिए निकल पड़ा।
खरगोश उसे एक गहरे कुएँ के पास ले गया और कहा कि दुश्मन शेर इसी में छिपा है। शेर ने कुएँ के अंदर झाँका और पानी में अपनी ही परछाईं देखी। उसे दूसरा शेर समझकर उसने ज़ोर से दहाड़ लगाई। कुएँ से गूँज (प्रतिध्वनि) वापस आने पर उसे लगा कि दुश्मन शेर उसे ललकार रहा है। गुस्से में अंधा होकर उसने कुएँ में छलाँग लगा दी और डूबकर मर गया। इस तरह, एक छोटे से खरगोश ने अपनी बुद्धि के बल पर जंगल के सभी जानवरों की जान बचा ली।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word | Meaning in Odia | Meaning in Hindi | Meaning in English |
ଦଳପତି (Dalapati) | ଦଳର ମୁଖିଆ ବା ନେତା | दल का नेता / मुखिया | Leader of the group / Chief |
ପ୍ରାଣ ବିକଳରେ (Prana bikalare) | ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ | जान बचाने की छटपटाहट में | Desperately / Fearing for life |
ଖଣ୍ଡିଆଖାବରା (Khandiakhabara) | ଆହତ ହୋଇଯିବା / କ୍ଷତାକ୍ତ | घायल / लहूलुहान | Wounded / Injured |
ନିଷ୍ପତ୍ତି (Nispatti) | ଫୈସଲା ବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ | निर्णय / फैसला | Decision |
ଯୋଗାଡ଼ (Jogada) | ବ୍ୟବସ୍ଥା ବା ପ୍ରବନ୍ଧ | प्रबंध / व्यवस्था | Arrangement |
ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବେ (Bhoka mentaibe) | କ୍ଷୁଧା ନିବାରଣ କରିବେ | भूख मिटाएंगे | Satisfy hunger |
ପରିଶ୍ରମ (Parishrama) | ଖଟଣି / କଠିନ କାମ | मेहनत / परिश्रम | Hard work / Labor |
ପ୍ରସ୍ତାବ (Prastaba) | କଥା ବା ଅଫର୍ | प्रस्ताव | Proposal / Offer |
ଦୁଷ୍ଟ (Dusta) | ଖରାପ / ବଦମାସ୍ | दुष्ट / बदमाश | Wicked / Naughty |
ନିର୍ବୋଧ (Nirbodha) | ବୋକା ବା ମୂର୍ଖ | मूर्ख / बेवकूफ़ | Foolish / Stupid |
ପ୍ରତିବିମ୍ବ (Pratibimba) | ଛାଇ / ଦର୍ପଣ ବା ଜଳରେ ଦିଶୁଥିବା ରୂପ | परछाईं / प्रतिबिंब | Reflection |
ପ୍ରତିଧ୍ଵନି (Pratidhwani) | ଫେରିଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦ (ଇକୋ) | गूँज / प्रतिध्वनि | Echo |
ଆସ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବା
୧. ତୁମକୁ ଭୋକ ଲାଗିଲେ ତୁମେ କ’ଣ କର ?
ଉତ୍ତର – ମୋତେ ଭୋକ ଲାଗିଲେ ମୁଁ ମୋ ବୋଉକୁ ଖାଇବାକୁ ମାଗେ ଆଉ ପେଟ ପୂରାଇ ଖାଏ।
୨. ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କର ?
ଉତ୍ତର – ମୋ ସାଙ୍ଗ ପାଖରେ ପେନ୍ସିଲ୍ ନଥିଲେ ମୁଁ ଦିଏ, ସେ ଖେଳିଲା ବେଳେ ପଡ଼ିଗଲେ ତାକୁ ଉଠାଏ ଆଉ ପାଠ ନ ବୁଝିପାରିଲେ ତାକୁ ବୁଝାଇ ଦିଏ।
୩. ଏକାଙ୍କିକାର ନାମ ‘ବୁଦ୍ଧିର ଖେଳ’ କାହିଁକି ରଖାଯାଇଛି ?
ଉତ୍ତର – ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଠେକୁଆ ନିଜ ଦେହର ବଳ ବଦଳରେ ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଇ ଜଙ୍ଗଲର ବଡ଼ ଓ ବଳବାନ ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲା। ତେଣୁ ଏହାର ନାମ ‘ବୁଦ୍ଧିର ଖେଳ’ ରଖାଯାଇଛି।
୪. ତୁମେ ଏହି ଏକାଙ୍କିକାର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ଦିଅ ।
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଏହି ଏକାଙ୍କିକାର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ଦେବି- “ଚତୁର ଠେକୁଆ ଓ ଅହଂକାରୀ ସିଂହ”।
୫. ତୁମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ତୁମ ସାଙ୍ଗଠାରୁ କି ପ୍ରକାର ସାହାଯ୍ୟ ଆଶା କରିବ କୁହ ।
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ ମୋ ସାଙ୍ଗ ମୋତେ ଏକୁଟିଆ ନଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖରେ ରହୁ ଏବଂ ମୋତେ ସାହସ ଦେଉ ବୋଲି ମୁଁ ଆଶା କରିବି।
ଚିନ୍ତା କର ଓ ଲେଖ
୧. ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନେ କାହିଁକି ଭୟରେ ଦୌଡୁଥିଲେ ?
ଉତ୍ତର – ସିଂହ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଗୋଡ଼ାଇ ଗୋଡ଼ାଇ ମାରି ଖାଉଥିଲା, ତେଣୁ ପ୍ରାଣ ଭୟରେ ପଶୁମାନେ ଦୌଡୁଥିଲେ।
୨. ହରିଣଟି ସିଂହକୁ କ’ଣ କହିଲା ?
ଉତ୍ତର – ହରିଣ କହିଲା, “ମହାରାଜ ମୋତେ ଖାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ମୋର ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ମୋ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।”
୩. ଦଳପତି ହାତୀ କି ଯୋଜନା କଲେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ?
ଉତ୍ତର – ଦଳପତି ହାତୀ ସବୁ ପଶୁଙ୍କୁ ଧରି ସିଂହ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ କହିଲା ଯେ, “ଆପଣ ଏକାଦିନକେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମାରି, ପ୍ରତିଦିନ ଆମେ ନିଜେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପଶୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ପଠାଇବୁ।”
୪. ଠେକୁଆ ନିଜର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କେଉଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲା ?
ଉତ୍ତର – ଠେକୁଆ ଜାଣିଶୁଣି ସିଂହ ପାଖକୁ ଡେରିରେ ଗଲା ଓ ମିଛ କହିଲା ଯେ ରାସ୍ତାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ସିଂହ ମିଳିଥିଲା ଯିଏ ନିଜକୁ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା ବୋଲି କହୁଥିଲା। ଏହା ଶୁଣି ସିଂହ ରାଗିଗଲା।
୫. ଶେଷରେ ସିଂହର ପରିଣତି କ’ଣ ହେଲା ?
ଉତ୍ତର – ଠେକୁଆ ସିଂହକୁ ଏକ କୂଅ ପାଖକୁ ନେଇଗଲା। ସିଂହ ନିଜ ଛାଇକୁ ଆଉ ଏକ ସିଂହ ଭାବି କୂଅ ଭିତରକୁ ଡେଇଁପଡ଼ି ବୁଡ଼ି ମରିଗଲା।
୩. ଏହି କଥା କିଏ କାହାକୁ କହିଛି ଲେଖ।
(କ) “ମୁଁ କ’ଣ ଖାଇ ବଞ୍ଚିବି” ?
ଉତ୍ତର – ସିଂହ, ହରିଣକୁ କହିଲା।
(ଖ) “ମହାରାଜ ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଏ ବଣର ରାଜା”
ଉତ୍ତର – ହାତୀ (ବା ସମସ୍ତ ପଶୁମିଶି), ସିଂହକୁ କହିଲେ। (ପାଠ ଅନୁସାରେ ଠେକୁଆ ମଧ୍ୟ ମିଛ ସିଂହ ବିଷୟରେ ଏହିପରି କହିଥିଲା)
(ଗ) “ହଁ । ଆପଣଙ୍କୁ ଆଉ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ”
ଉତ୍ତର – ଜିରାଫ୍, ସିଂହକୁ କହିଲା।
(ଘ) “ଉପାୟ ମିଳିଗଲା” ।
ଉତ୍ତର – ଠେକୁଆ, ନିଜକୁ ନିଜେ କହିଲା।
ଭାଷାର କଥା
୧. ସାରଣୀରେ ଥିବା ଅକ୍ଷରକୁ ଯୋଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ନାମରେ ଗୋଲ ବୁଲାଅ ଓ ଲେଖ।
୧. ଠେକୁଆ
୨. ବାଘ
୩. ହାତୀ
୪. ଘୋଡ଼ା
୫. ଭାଲୁ
୬. ମୟୂର
୭. ହରିଣ
୮. ଶୁଆ
୯. ପାରା
୨. ପଶୁ ବା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ନାମ ସହ ସେମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଗାର ଟାଣି ଯୋଡ଼।
ବାଘ — ଗୁମ୍ଫା
ହରିଣ — ବଣ
ଭାଲୁ — ବଣ (ବା ଗୁମ୍ଫା/ବୁଦା)
ଠେକୁଆ — ଗାତ (ବା ବୁଦା)
ଚଢ଼େଇ — ବସା
୩. ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ନେଇ ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର –
ନିଷ୍ଠୁର – ସିଂହଟି ବହୁତ ନିଷ୍ଠୁର ଥିଲା।
ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି – ପଶୁମାନେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ପଳାଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ପତ୍ତି – ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଗୋଟିଏ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲୁ।
ମେଣ୍ଟାଇବା – ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଭାତ ଖାଇଲି।
ପରିଶ୍ରମ – ସିଂହକୁ ଆଉ ଶିକାର ପାଇଁ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ପ୍ରତିବିମ୍ବ – ପାଣିରେ ମୋର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଉଛି।
ବନ୍ଧୁ – ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ମୋର ସବୁଠୁ ଭଲ ବନ୍ଧୁ ଅଟେ।
ନିର୍ବୋଧ – ସିଂହଟି ବହୁତ ନିର୍ବୋଧ (ବୋକା) ଥିଲା।
୪. ତଳେ ଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବହୁବଚନ ରୂପ ଲେଖ।
ମାଛ – ମାଛମାନେ
ଚୁଡ଼ି – ଚୁଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ
ଗାଈ – ଗାଈମାନେ
ଘୋଡ଼ା – ଘୋଡ଼ାମାନେ
ବାଘ – ବାଘମାନେ
ଛେଳି – ଛେଳିମାନେ
୫. ନିମ୍ନରେ କେତେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ଉପଯୁକ୍ତ ସାରଣୀରେ ଲେଖ –
(ବାଘ, ଭାଲୁ, ସିଂହ, କଇଁଛ, ମାଛ, ଗେଣ୍ଡା, ହାତୀ, କୁମ୍ଭୀର, କଙ୍କଡ଼ା, ସାପ, ବେଙ୍ଗ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, ଗୋଧି, ଏଣ୍ଡୁଅ, ମାଙ୍କଡ଼)
ସ୍ଥଳଚର (ଯିଏ ଖାଲି ଭୂଇଁରେ ରୁହନ୍ତି) – ବାଘ, ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହାତୀ, ମାଙ୍କଡ଼, ଏଣ୍ଡୁଅ।
ଜଳଚର (ଯିଏ ଖାଲି ପାଣିରେ ରୁହନ୍ତି) – ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି।
ଉଭୟଚର (ଯିଏ ଉଭୟ ପାଣି ଓ ଭୂଇଁରେ ରହିପାରନ୍ତି) – କଇଁଛ, କୁମ୍ଭୀର, କଙ୍କଡ଼ା, ସାପ, ବେଙ୍ଗ, ଗେଣ୍ଡା, ଗୋଧି।
ମୋର ଭାବନା
୧. ଯଦି ତୁମେ ଠେକୁଆ ଜାଗାରେ ଥାଆନ୍ତ, ତେବେ କ’ଣ କରିଥାଆନ୍ତ ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଯଦି ଠେକୁଆ ଜାଗାରେ ଥାଆନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏହିପରି ଏକ ବୁଦ୍ଧି ପାଞ୍ଚି ସିଂହକୁ ଫସାଇଦେଇଥାନ୍ତି।
୨. ଯଦି ଠେକୁଆ ଉପାୟ ବାହାର କରି ସିଂହକୁ ମାରି ନଥାନ୍ତା, ତେବେ କ’ଣ ହୋଇଥାଆନ୍ତା ?
ଉତ୍ତର – ଠେକୁଆ ସିଂହକୁ ମାରିନଥିଲେ, ସିଂହ ଠେକୁଆକୁ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତା ଆଉ ତା’ପରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ଜଙ୍ଗଲର ସବୁ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଖାଇ ଶେଷ କରିଦେଇଥାନ୍ତା।