ସାରାଂଶ
ପଞ୍ଜାବକେଶରୀ ମହାରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ ଥରେ ନିଜ ଦଳବଳ ସହ ଘୋଡ଼ାରେ ଏକ ନିର୍ଜନ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ଟେକା ଆସି ତାଙ୍କ କପାଳରେ ବାଜିଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ବୋହିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସୈନ୍ୟମାନେ ଖୋଜି ଖୋଜି ଜଣେ ଗରିବ ଓ ଭୟଭୀତ ନାରୀକୁ ଧରିଆଣିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ତାକୁ ଗାଳି ଦେବାରୁ ନାରୀଟି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲା ଯେ, ତାର ପିଲାଟି ତିନିଦିନ ହେଲା ଭୋକରେ କଲବଲ ହେଉଛି। ଖାଇବାକୁ ନପାଇ ସେ ବଣକୁ ଫଳ ପାରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ଗଛକୁ ଟେକାଟିଏ ଫିଙ୍ଗିଥିଲା, ଯାହା ଭୁଲବଶତଃ ରାଜାଙ୍କ କପାଳରେ ବାଜିଗଲା।
ଏକଥା ଶୁଣି ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ ରାଗିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେ କହିଲେ ଯେ ଏହା ରକ୍ତ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କ ମଥାର ଟିକା ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଆଜି ଏକ ମହାଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି। ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଯଦି ଭୋକରେ ଉପାସରେ ମରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ରାଜାପଣିଆ ବୃଥା ଏବଂ ସେ ନିଜେ ହିଁ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅପରାଧୀ। ନିଜର ଦୋଷ ସ୍ୱୀକାର କରି ସେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ରାଜ୍ୟରେ ଯେପରି କେହି ଅନାହାରରେ ନରୁହନ୍ତି ତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ, ଏବଂ ସେହି ଗରିବ ନାରୀଟିକୁ ପ୍ରଚୁର ଧନ, ଅନ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ କହିଲେ।
सारांश
पंजाब केसरी महाराजा रणजीत सिंह एक बार अपने सैनिकों के साथ घोड़े पर एक सुनसान रास्ते से जा रहे थे, तभी अचानक एक पत्थर उनके माथे पर लगा और खून बहने लगा। सैनिकों ने खोजबीन कर एक गरीब और सहमी हुई महिला को पकड़ लिया। मंत्री के डाँटने पर महिला ने रोते हुए बताया कि उसका बच्चा तीन दिन से भूखा है। वह जंगल में पेड़ से फल तोड़ने के लिए पत्थर मार रही थी, जो गलती से राजा के माथे पर लग गया।
यह सुनकर राजा रणजीत सिंह क्रोधित होने के बजाय भावुक हो गए। उन्होंने कहा कि यह खून का निशान नहीं, बल्कि उनके माथे का टीका है जिसने उन्हें एक महान शिक्षा दी है। उन्होंने महसूस किया कि अगर उनके राज्य में प्रजा भूखी मर रही है, तो उनका राजा होना व्यर्थ है और वे ही धरती के सबसे बड़े अपराधी हैं। राजा ने मंत्री को आदेश दिया कि राज्य में यह सुनिश्चित किया जाए कि कोई भी भूखा न रहे, और उस गरीब महिला को बहुत सारा धन, अन्न और वस्त्र दिए जाएँ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word (ଓଡ଼ିଆ) | Hindi Meaning (हिंदी) | English Meaning |
ଅଶ୍ଵ (Aswa) | घोड़ा | Horse |
ଜନହୀନ (Janahina) | सुनसान / जनशून्य | Lonely / Deserted |
ରୁଧିର (Rudhira) | खून / रक्त | Blood |
ତୁରିତେ (Turite) | तुरंत / शीघ्र | Immediately / Quickly |
ବଦନ (Badana) | मुख / चेहरा | Face / Mouth |
ଦୁର୍ମତି (Durmati) | दुर्बुद्धि / दुष्ट | Evil-minded / Wicked |
ବନସ୍ତେ (Banaste) | जंगल में | In the forest |
ଅଶ୍ରୁ (Ashru) | आँसू | Tears |
କାକୁସ୍ତରେ (Kakustare) | गिड़गिड़ाकर / दयनीय स्वर में | Piteously / Pleadingly |
ଗୁହାରି (Guhari) | फरियाद / निवेदन | Plea / Appeal |
ଆବେଗେ (Abege) | भावुक होकर | Emotionally |
ମହୀ (Mahi) | पृथ्वी / धरती | Earth / World |
ନରପତି (Narapati) | राजा | King |
ଅନାହାରେ (Anahare) | भूखे / बिना भोजन के | Starving / Fasting |
କଷଣ (Kashana) | दुख / कष्ट | Suffering / Hardship |
ଆସ କଥା ହେବା
୧. ତୁମେ କେବେ ତୋଟା ବା ବଗିଚା ଦେଖିଛ? ଗଛରୁ ଫଳ ତୋଳିବା ପାଇଁ ଢେଲା ମାରିଛ?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ମୁଁ ଆମ ଗାଁରେ ଆମ୍ବ ତୋଟା ଓ ପିଜୁଳି ବଗିଚା ଦେଖିଛି। ପିଲାଦିନେ ଗଛରୁ ଆମ୍ବ ଓ କୋଳି ତୋଳିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଢେଲା ମାରିଛି।
୨. ତୁମର ଦୁଷ୍ଟାମିପାଇଁ ମାଆ ତୁମକୁ କେବେ ଭୋକିଲା ରଖିଛନ୍ତି କି? ସେତେବେଳେ ତୁମକୁ କେମିତି ଲାଗୁଥୁଲା ତ? କୁହ ତ?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ଥରେ ମୋର ଖୁବ୍ ଦୁଷ୍ଟାମି ପାଇଁ ମାଆ ମୋତେ ରାଗିଯାଇ ଗୋଟିଏ ଓଳି ଖାଇବାକୁ ଦେଇନଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ମୋତେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଲାଗୁଥିଲା, ପେଟ ଭୋକରେ ଆଉଟୁପାଉଟୁ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ମୋର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରି ମାଆଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗିଥିଲି।
୩. ଜଣେ ଭୋକିଲା ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟପାଇଁ ଡହଳବିକଳ ହେଉଥିବାବେଳେ ତା’ର ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଉଥବ କୁହ ତ?
ଉତ୍ତର – ଜଣେ ଭୋକିଲା ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଡହଳବିକଳ ହେଉଥିବା ବେଳେ ତାର ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଚନୀୟ ହୋଇଯାଏ। ତାର ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ଆଖି ଭିତରକୁ ପଶିଯାଏ, ଦେହରେ ବଳ ନଥାଏ ଏବଂ ନିଜର ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ କିମ୍ବା ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କ ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ ସେ ଯେକୌଣସି କଷ୍ଟ ସହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଏ।
୪. ତୁମେ ଘୋଡ଼ା ପିଠିରେ କେବେ ବସିଛ କି? ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଲେ କେମିତି ଲାଗେ?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ମୁଁ ଥରେ ମେଳାରେ ଘୋଡ଼ା ପିଠିରେ ବସିଥିଲି। ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଲେ ବହୁତ ରୋମାଞ୍ଚକର ଏବଂ ଟିକେ ଭୟ ମଧ୍ୟ ଲାଗେ। ଉଚ୍ଚରେ ବସିଲା ଭଳି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
୫. ମନେକର ତୁମେ ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ। ତେବେ ଦୁଃଖନୀ ନାରୀଟିକୁ ତୁମେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଯଦି ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ ହୋଇଥାନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖିନୀ ନାରୀଟିର କଥା ଶୁଣି ତାକୁ କ୍ଷମା କରିଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ତାର ଅଭାବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।
ପାଠରୁ
ତଳେ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ତା’ର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ( ) ଚିହ୍ନ ଦିଅ।
(କ) ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ କାହା ପିଠିରେ ବସି ଯାଉଥିଲେ?
(i) ଘୋଡ଼ା
(ii) ଗଧ
(iii) ମଇଁଷି
(iv) ହାତୀ
ଉତ୍ତର – (i) ଘୋଡ଼ା (/)
(ଖ) ନାରୀଟି ମାରିଥିବା ଢେଲାଟି କେଉଁଠି ବାଜିଲା?
(i) ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କପାଳରେ
(ii) ରାଜାଙ୍କ କପାଳରେ
(iii) ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡରେ
(iv) ରାଜାଙ୍କ ପିଠିରେ
ଉତ୍ତର – (ii) ରାଜାଙ୍କ କପାଳରେ (/)
(ଗ) ନାରୀଟି କାହିଁକି ଢେଲା ମାରିଥିଲା?
(i) ସେ ଖୁବ୍ ଡରିଯାଇଥଲା।
(ii) ସେ ଫଳ ତୋଳିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା।
(iii) ସେ ତିନିଦିନ ଧରି ଭୋକିଲା ଥିଲା।
(iv) ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା।
ଉତ୍ତର – (ii) ସେ ଫଳ ତୋଳିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା। (/)
(ଘ) ‘ଦୋଷ କରି ପ୍ରଜା ପାଏ ନାହିଁ ଦଣ୍ଡ ଦୋଷୀ ହୁଏ ନରପତି’ – ଏହି ଉକ୍ତିଟି କାହାର?
(i) ରାଜାଙ୍କର
(ii) ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର
(iii) ପ୍ରଜାଙ୍କର
(iv) ସୈନ୍ୟଙ୍କର
ଉତ୍ତର – (ii) ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର (/)
ଚିନ୍ତା କରି ଲେଖ
୧. ପଞ୍ଜାବ କେଶରୀ କିଏ? ସେ କାହା ସହିତ ଯାଉଥିଲେ?
ଉତ୍ତର – ପଞ୍ଜାବ କେଶରୀ ହେଉଛନ୍ତି ମହାରାଜା ‘ରଣଜିତ୍ ସିଂହ’। ସେ ନିଜର ଦଳବଳ ତଥା ସୈନ୍ୟସାମନ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଅଶ୍ୱ ପିଠିରେ ଯାଉଥିଲେ।
୨. ରାଜାଙ୍କ କପାଳରୁ ରକ୍ତ ଝରିବାର କାରଣ କ’ଣ?
ଉତ୍ତର – ସେହି ଜନହୀନ ପଥରେ ଗୋଟିଏ ନାରୀ ଗଛରୁ ଫଳ ତୋଳିବା ପାଇଁ ଫିଙ୍ଗିଥିବା ଢେଲା ହଠାତ୍ ଆସି ରାଜାଙ୍କ କପାଳରେ ବାଜିଯିବାରୁ ସେଠାରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
୩. ରାଜାଙ୍କ କପାଳରୁ ରକ୍ତ ଝରିବାର ଦେଖି ମନ୍ତ୍ରୀ କି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କଲେ?
ଉତ୍ତର – ରାଜାଙ୍କ କପାଳରୁ ରକ୍ତ ଝରିବାର ଦେଖି ମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜି ଉଠିଲେ ଏବଂ ସେହି ଦୁର୍ମତି ଅର୍ଥାତ ଢେଲା ମାରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଧରି ଆଣିବା ପାଇଁ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
୪. ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କ’ଣ କହିଲା?
ଉତ୍ତର – ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କାକୁସ୍ତ ସ୍ୱରରେ ନିଜ ଗୁହାରି ଜଣାଇଲା ଯେ, ତାର ପିଲାଟି ତିନିଦିନ ହେଲା ଭୋକରେ ଅଛି। ସେ ଖାଦ୍ୟ ଟିକେ ପାଇଁ ଘୋର ବନସ୍ତକୁ ଆସି ଗଛରୁ ଫଳ ତୋଳିବା ଆଶାରେ ଟେକାଟିଏ ଫିଙ୍ଗିଥିଲା। ସେହି ଟେକାଟି ଫଳରେ ନବାଜି ଭୁଲବଶତଃ ରାଜାଙ୍କ କପାଳରେ ବାଜିଯାଇଛି ବୋଲି ସେ କହିଲା।
୫. ରାଜା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟିଠାରୁ ତା’ର ଦୁଃଖ ଶୁଣିଲାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ?
ଉତ୍ତର – ରାଜା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟିଠାରୁ ତାର ଦୁଃଖ ଶୁଣି ନିଜର ଦୋଷ ବୁଝିପାରିଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ତୁରନ୍ତ ଖବର ନେବାକୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଆଉ କିଏ ଅନାହାରରେ ଅଛି କି ନାହିଁ। ଏବଂ ସେହି ଗରିବ ନାରୀଟିକୁ ଯେତେ ପାରିବ ସେତେ ଧନ, ଅନ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
୬. ଆଗକାଳରେ ଯାନବାହନ ନ ଥିଲା, ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ କିପରି ଯାତାୟାତ କରୁଥିଲେ?
ଉତ୍ତର – ଆଗକାଳରେ ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ଅଶ୍ୱ, ହାତୀ, ରଥ କିମ୍ବା ପାଲିଙ୍କିରେ ବସି ଯାତାୟାତ କରୁଥିଲେ।
ଆସ ବୁଝିବା
‘ରକତଗାର ଏ ନୁହଁଇ ମାଆଲୋ
ଏ ତ ମୋ ମଥାର ଟିକା
ରଣଜିତ ସିଂହ
କହିଲେ ଆବେଗେ
ଦେଲୁ ମୋତେ ମହାଶିକ୍ଷା।’
ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶଟିରୁ ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝୁଛ?
ଯାହା ବୁଝିଲ, ତାହାକୁ ସରଳଭାଷାରେ ବୁଝାଇ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ, ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ ନାରୀଟିର କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ନାରୀଟିକୁ କହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ କପାଳରୁ ବୋହୁଥିବା ରକ୍ତଗାର ଏକ ଆଘାତର ଚିହ୍ନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ତାଙ୍କ ମଥାରେ ଏକ ଚେତାବନୀ ସ୍ୱରୂପ ଟିକା। କାରଣ ନାରୀଟିର ଏହି ଢେଲା ମାଡ଼ ତାଙ୍କର ଆଖି ଖୋଲିଦେଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମହାଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି ଯେ- ଜଣେ ରାଜା ହିସାବରେ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଅଭାବ ଅସୁବିଧା ଓ ଭୋକଶୋଷ ବୁଝିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜା ଉପାସରେ ମରୁଥିବା ବେଳେ ରାଜା ନିଜେ ହିଁ ଦୋଷୀ ବୋଲି ସେ ଉପଲବ୍ଧି କରିଥିଲେ।
ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନାରୁ
୧. ଯଦି ଢେଲାଟି ରାଜାଙ୍କ ଦେହରେ ନ ବାଜି କୌଣସି ସୈନ୍ୟ ଦେହରେ ବାଜିଥାନ୍ତା, ତେବେ କ’ଣ ହୋଇଥାନ୍ତା?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ଢେଲାଟି ସୈନ୍ୟ ଦେହରେ ବାଜିଥାନ୍ତା, ତେବେ ସୈନ୍ୟମାନେ ରାଗିଯାଇ ନାରୀଟିକୁ ଖୁବ୍ ମାଡ଼ ମାରିଥାନ୍ତେ ବା ବନ୍ଦୀ କରିଥାନ୍ତେ ଏବଂ ହୁଏତ ଏକଥା ରାଜାଙ୍କ କାନକୁ ଯାଇନଥାନ୍ତା ଓ ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଜାଣିପାରିନଥାନ୍ତେ।
୨. ଯଦି ନାରୀଟିକୁ ସୈନ୍ୟମାନେ ପାଇ ନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କହିଥାନ୍ତେ?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ସୈନ୍ୟମାନେ ନାରୀଟିକୁ ପାଇ ନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ହୁଏତ ରାଜା ବା ମନ୍ତ୍ରୀ ସେମାନଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅବହେଳା କରିଥିବା ଦର୍ଶାଇ ଗାଳି ଦେଇଥାନ୍ତେ କିମ୍ବା ଖୋଜାଖୋଜି ବନ୍ଦ କରି ନିଜ ବାଟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଇଥାନ୍ତେ।
୩. ତୁମେ ଖେଳୁଖେଳୁ ପଡ଼ିଗଲ। ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଧାରଧାର ହୋଇ ବହିଗଲା। ତେବେ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ଯଦି ଖେଳୁଖେଳୁ ପଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ବହେ, ତେବେ ମୁଁ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ସଫା ପାଣିରେ ଧୋଇ କପଡ଼ାରେ ଚାପି ଧରିବି ଯେପରି ରକ୍ତ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ। ତା’ପରେ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଜଣାଇ ପ୍ରାଥମିକ ଚିକିତ୍ସା ନେବି।
ଭାଷାର କଥା
୧. ‘ରୁଧିର’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ‘ରକ୍ତ’। ଏହାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ ‘ଶୋଣିତ’।
ସେହିପରି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଆଉ କେତୋଟି ଅର୍ଥ ଲେଖ।
ପଥ – ବାଟ, ରାସ୍ତା, ମାର୍ଗ
ନିଆଁ – ଅଗ୍ନି, ଅନଳ, ପାବକ
ଘୋଡ଼ା – ଅଶ୍ୱ, ତୁରଗ, ବାଜୀ
ଶିର – ମଥା, ମୁଣ୍ଡ, ମସ୍ତକ
ନରପତି – ରାଜା, ଭୂପତି, ନରେଶ
ଦିବସ – ଦିନ, ଅହଃ
୨. . ‘ଅଭାବ କଷଣ ନ ଘୁଞ୍ଚୁଲେ ଦେଶୁ
ଜନମିବେ କାହୁଁ ବୀର?’
ଏଠାରେ ରେଖାଙ୍କିତ ପଦଟି ପଦ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ତାହାକୁ ଗଦ୍ୟରୂପ କଲେ ‘ଜନ୍ମିବେ’ ହେବ। ସେହିପରି ତଳେ କେତେକ ଶବ୍ଦର ପଦ୍ୟରୂପ ଦିଆଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକର ଗଦ୍ୟରୂପ ତୁମ ଖାତାରେ ଲେଖ।
ରକତ – ରକ୍ତ
ସଇନ – ସୈନ୍ୟ
ଗରଜିଲେ – ଗର୍ଜନ କଲେ (କିମ୍ବା ରାଗିଲେ)
ସପନ – ସ୍ୱପ୍ନ
ସୂରୁଯ – ସୂର୍ଯ୍ୟ
୩. ମାଗିଯାଚି ବୁଲି ପାଇଲିନି କାହିଁ
ଖୁଦ ମଳୁଖରୁ ପୋଷେ’। – ଏହି ପଦଂଶରେ ‘ମାଗିଯାଚି’ ଓ ‘ ଖୁଦମଳୁଖ’ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଯୋଡ଼ିଶବ୍ଦ। ଆସ, ଏହି ପଦ୍ୟରୁ ଆଉକିଛି ନୂଆ ଯୋଡ଼ିଶବ୍ଦ ଖୋଜି ଖାତାରେ ଲେଖିବା।
ଦଳବଳ
ସଇନସାମନ୍ତ
ଫଳମୂଳ
ମାଗିଯାଚି
ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର
ଖୁଦମଳୁଖ
୪. ତଳେ କିଛି ପଦଂଶ ଦିଆଯାଇଛି। ପଦଂଶର ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦକୁ ବନ୍ଧନୀରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦ ବଦଳରେ ଆଉଥରେ ଲେଖ –
(କ) ସହସା ଫିଙ୍ଗିଲା ଢେଲାଟିଏ କିଏ -> ହଠାତ୍ ଫିଙ୍ଗିଲା ଢେଲାଟିଏ କିଏ।
(ଖ) ରୁଧିର ପଡ଼ିଲା ଝରି -> ରକ୍ତ ପଡ଼ିଲା ଝରି।
(ଗ) କିଏ ସେ ଦୁର୍ମତି -> କିଏ ସେ ଦୁଷ୍ଟ।
(ଘ) ଖୋଜିଲେ କୋପରେ ଅତି -> ଖୋଜିଲେ ରାଗରେ ଅତି।
(ଙ) ବିସ୍ମୟେ ଅନାଇ ଭାଳିଲେ ସଚିବ -> ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅନାଇ ଭାଳିଲେ ସଚିବ।
୫. ଆସ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦଟିକୁ ପୂରଣ କରିବା।
ଯେପରି – (କ) ‘ଏ କି ହେଲା ଆହା’ ! କହନ୍ତି ସକଳେ
କ୍ରୋଧେ ଚଉପାଶେ ଚାହିଁ। –
(ଖ) ଫୁଙ୍କିଦେଲେ କାହିଁ ଉଡ଼ିଯିବ ତା’ର / କୁଟା ଖିଅକର ବଳ।
(ଗ) କେଡ଼େ ତୋ’ ସାହସ କହିଲେ ସଚିବ / ନିଆଁରେ କରିଲୁ ଖେଳା।
(ଘ) ଦୋଷ କରି ପ୍ରଜା ପାଏ ନାହିଁ ଦଣ୍ଡ / ଦୋଷୀ ହୁଏ ନରପତି।
ପାଠରୁ ଆଗକୁ
୧. ୧. ଏହି କବିତାରେ ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହ ନାରୀଟି ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଥିଲେ। ତୁମେ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ସହିତ କଥା ହେବା ପାଇଁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରିବ, ତାହା ଉପରେ ଠିକ୍ (I) ଚିହ୍ନ ଦିଅ।
ମୁଁ – ମାଆ, ଆଜି ମୁଁ ରାଜା ରଣଜିତ୍ ସିଂହଙ୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗପ ପଢ଼ିଲି।
ମାଆ – ସତରେ କି? ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଜାଣିଲୁ?
ମୁଁ – ସେ ଜଣେ ବହୁତ ଦୟାଳୁ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗରିବ ନାରୀ ଭୁଲରେ ଢେଲା ମାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାକୁ କ୍ଷମା କରିଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟବସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।
୨. ଦିନେ ତୁମେ ବଣ ଭିତରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ହଠାତ୍ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭେଟିଲ, ତାଙ୍କ ସହିତ କ’ଣ କଥା ହେବ?
ଉତ୍ତର – ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବି ଏବଂ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ଅଛନ୍ତି ସେ ବିଷୟରେ ପଚାରିବି।
୩. ତୁମ ଅଜାଣତରେ ଢେଲାଟିଏ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହରେ ବାଜିଲେ କ’ଣ ହେବ କୁହ ତ?
ଉତ୍ତର – ବୋଧହୁଏ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ମୋତେ ଧରିନେବେ ଏବଂ ପଚରାଉଚରା କରିବେ। ମୁଁ ମୋର ଭୁଲ୍ ସ୍ୱୀକାର କରି କ୍ଷମା ମାଗିଲେ ହୁଏତ ସେମାନେ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
୪. ରାଜା ରଣଜିତ ସିଂହଙ୍କ ବିଚାରରେ ତୁମେ ଏକମତ କି? କାହିଁକି?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକମତ। କାରଣ ଜଣେ ରାଜା ବା ଶାସକର ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସୁଖଦୁଃଖ ଓ ଅଭାବ ଅସୁବିଧା ବୁଝିବା। ଯଦି ପ୍ରଜା ଉପାସରେ ମରନ୍ତି, ତେବେ ଶାସକର ଶାସନ ବୃଥା।
ଆସ ପହେଳି ପଢ଼ିବା
(୧) ରାଜା ମହାରାଜା ବାହନ ମୁହିଁ ପବନ ବେଗରେ ଯାଏ ମୁଁ ଧାଇଁ, ନାତ ମୋର ଅଟେ ଭାରି ଶକତ ଚେତକ ନାମରେ ଥୁଲି ବିଖ୍ୟାତ। ନାମଟି ମୋହର ଏବେ କୁହ ତ?
ଉତ୍ତର – ଘୋଡ଼ା (ଅଶ୍ୱ)
(୨) ବିନା ଦରମାରେ କାମ କରନ୍ତି ଦିନ ରାତି ଆମ ସେବା କରନ୍ତି, କୋଳଟି ତାଙ୍କର ସରଗପୁର କହିଦିଅ ଏବେ ନାମ ତାଙ୍କର?
ଉତ୍ତର – ମାଆ (ଜନନୀ)
(୩) ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟରୁ ତିଆରି ହୁଏ ନାଲି ମୋର ରଙ୍ଗ ଦେହେ ମୁଁ ରହେ, ଖଣ୍ଡିଆ ହେଲେ ମୁଁ ହୁଏ ବାହାର, ସେବିକା କରନ୍ତି ମୋ ଉପଚାର, ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟଇ ମୁହିଁ, କହିଲ ଦେଖ୍ ମୋ ନାମଟି କେହି?
ଉତ୍ତର – ରକ୍ତ
(୪) ନୁହେଁ ମୁଁ ସଇନ ନୁହେଁ ମୁଁ ପ୍ରଜା ପାଳଇ ସଭିଙ୍କୁ ଦିଏ ମୁଁ ସଜା ରାଇଜଯାକର ମୁଖୁଆ ମୁହିଁ କହିଲ ଦେଖି ମୋ ନାମଟି କେହି?
ଉତ୍ତର – ରାଜା (ନରପତି)