ସାରାଂଶ
ଏହି କାହାଣୀଟି ମହାପୁରୁଷ ମେକରଣଙ୍କ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ଏବଂ ଜୀବଦୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଗୁଜୁରାଟର କଚ୍ଛ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନ୍ମିତ ମେକରଣ, ଗୁରୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ । ଗିରିନାର ପର୍ବତରେ ବାର ବର୍ଷର କଠୋର ତପସ୍ୟା ପରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ ସେ କଚ୍ଛର ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ । ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ତୁମ୍ବୀରେ ପାଣି ଭରି ସେ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ପଥକମାନଙ୍କୁ ପାଣି ପିଆଉଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଉଥିଲେ ।
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ନିଜେ ପରିଶ୍ରମ କରିନପାରିବାରୁ ସେ ଗୋଟିଏ ଗଧ (‘ଲାଲା’) ଏବଂ ଗୋଟିଏ କୁକୁର (‘ମୋତି’) ପାଳିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ମରୁଭୂମିରେ ଶୋଷିଲା ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପାଣି ପହଞ୍ଚାଉଥିଲେ । ନିଜେ ଭୋକିଲା ରହି ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଭାଗର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଦେଉଥିଲେ ।
ଦିନେ କଚ୍ଛର ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସି ମେକରଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୋଷା ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚଦର ଉପହାର ଦେବାକୁ ଚାହିଁଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତାହା ମନା କରିଦେଲେ । ଏହା ବଦଳରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିକାର ନକରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମାଗିଲେ । ରାଜା ସମ୍ମତ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ଦିନଠାରୁ କଚ୍ଛ ଅଞ୍ଚଳରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ନିର୍ଭୟରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ମେକରଣଙ୍କର ପରୋପକାର ଏବଂ ଜୀବପ୍ରେମର ଏକ ଅମର ନିଦର୍ଶନ ।
सारांश
यह कहानी महापुरुष मेकरण की निस्वार्थ सेवा और जीव दया पर आधारित है। गुजरात के कच्छ क्षेत्र में जन्मे मेकरण, गुरु दत्तात्रेय के शिष्य थे। गिरनार पर्वत पर बारह वर्ष की कठोर तपस्या के बाद, गुरु के निर्देश पर वे कच्छ के मरुस्थलीय क्षेत्र में लौट आए। गुरु द्वारा दी गई दो तूंबियों (लौकी के बर्तन) में पानी भरकर वे प्यासे राहगीरों को पानी पिलाते थे और उनकी जान बचाते थे।
बुढ़ापे में जब वे खुद मेहनत नहीं कर पाते थे, तो उन्होंने एक गधा (‘लाला’) और एक कुत्ता (‘मोती’) पाला। उनके माध्यम से वे रेगिस्तान में प्यासे लोगों तक पानी पहुँचाते थे। वे खुद भूखे रहकर भी दूसरों को अपने हिस्से का खाना दे देते थे।
एक दिन कच्छ के राजा शिकार करने आए और मेकरण तथा उनके पालतू जानवरों की सेवा देखकर हैरान रह गए। राजा ने प्रसन्न होकर उन्हें एक कीमती शॉल (चादर) उपहार में देना चाहा, लेकिन संन्यासी ने विनम्रतापूर्वक मना कर दिया। इसके बदले में, उन्होंने राजा से उस क्षेत्र में शिकार न करने का वचन माँगा। राजा सहमत हो गए और उसी दिन से कच्छ क्षेत्र में वन्यजीव निडर होकर रहते हैं। यह मेकरण के परोपकार और जीव प्रेम का एक अमर उदाहरण है।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ
Odia Word (ଓଡ଼ିଆ) | Hindi Meaning (हिंदी) | English Meaning |
ପର ଉପକାର (Para upakara) | परोपकार / दूसरों की भलाई | Philanthropy / Helping others |
କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ (Kendrashasita anchala) | केंद्र शासित प्रदेश | Union Territory |
ତପସ୍ୟା (Tapasya) | तपस्या / ध्यान | Penance / Meditation |
କନ୍ଦମୂଳ (Kandamula) | कंदमूल (जंगली जड़ें) | Roots and tubers |
ତୃଷା ନିବାରଣ (Trusha nibarana) | प्यास बुझाना | Quenching thirst |
ତୁମ୍ବୀ (Tumbi) | तूंबी (लौकी से बना बर्तन) | Dried gourd shell (used as a water vessel) |
ପଥକ (Pathika) | पथिक / राहगीर | Traveler / Wayfarer |
ବିକଳ (Bikala) | व्याकुल / बेचैन | Restless / Desperate |
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ (Bardhakya) | बुढ़ापा | Old age |
କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ (Khudhartta) | भूखा | Hungry person |
ପରମ ତୃପ୍ତି (Parama trupti) | परम संतोष | Supreme satisfaction |
ଶିକାର (Shikara) | शिकार | Hunting |
ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁ (Hinsrajantu) | हिंसक जानवर | Wild / Ferocious animals |
ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ (Stambhibhuta) | हतप्रभ / हैरान | Astonished / Stunned |
ବିନୟ (Binaya) | विनम्रता | Humility / Politeness |
ବିଚରଣ (Bicharana) | घूमना / विचरण करना | Roaming / Wandering |
ବାରଣ (Barana) | मनाही / निषेध | Prohibition / Banned |
ଆସ କଥା ହେବା
୧. ଯଦି ତୁମେ ମେକରଣ ହୋଇଥା’ନ୍ତ, ତେବେ ତୁମ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ବୋଲି ଭାବୁଛ?
ଉତ୍ତର – ଯଦି ମୁଁ ମେକରଣ ହୋଇଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ସେବା ଓ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ପରୋପକାର ହୋଇଥାଆନ୍ତା। ଗରିବ, ଅସହାୟ ଏବଂ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ମୋର ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହୋଇଥାଆନ୍ତା।
୨. ତୁମେମାନେ କେବେ କାହାର ଜୀବନ ବଞ୍ଚେଇଛ କି? କେମିତି?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ଥରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କୁକୁର ଛୁଆ ରାସ୍ତା ମଝିରେ ଖରାଦିନେ ପାଣି ନପାଇ ତରତର ହେଉଥିଲା। ମୁଁ ତାକୁ ରାସ୍ତା କଡ଼କୁ ଆଣି ପାଣି ପିଆଇଥିଲି ଓ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ ତା’ର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଥିଲି।
୩. ଗୁରୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମେକରଣ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ ସେ କିପରି ଜୀବନ ବିତାଉଥଲେ ବୋଲି ତୁମେମାନେ ଭାବୁଛ?
ଉତ୍ତର – ମେକରଣ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ ବହୁତ ସାଧାରଣ ଓ କଷ୍ଟକର ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ। ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ କନ୍ଦମୂଳ ଖାଇ ଓ ଝରଣା ପାଣି ପିଇ ନିଜର ଶୋଷ ମେଣ୍ଟାଉଥିଲେ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନରେ ନିମଗ୍ନ ରହୁଥିଲେ।
୪. ତୁମ ଚାରିପଟେ ଦେଖୁଥିବା ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେମାନେ କ’ଣ ସବୁ କରୁଛ?
ଉତ୍ତର – ଖରାଦିନେ ଆମେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛାତ ଉପରେ ଏକ ପାତ୍ରରେ ପାଣି ଓ କିଛି ଶସ୍ୟ ରଖୁଛୁ। ରାସ୍ତାରେ ବୁଲୁଥିବା ଗାଈ କିମ୍ବା କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ବଳକା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଛୁ ଏବଂ କେବେହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରି କଷ୍ଟ ଦେଉନାହୁଁ।
ପାଠରୁ
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତରରେ ଏକ ହସୁଥିବା (u) ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। ଏକରୁ ଅଧିକ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ହୋଇପାରେ।
୧. ଗୁରୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ କାହିଁକି ପୂରିଗଲା?
(କ) ଶିଷ୍ୟ ମେକରଣ ରାଜାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିବାରୁ।
(ଖ) ଶିଷ୍ୟ ମେକରଣ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାରୁ।
(ଗ) ଶିଷ୍ୟ ମେକରଣ କନ୍ଦମୂଳ ଖାଇ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାରୁ।
(ଘ) ଶିଷ୍ୟ ମେକରଣ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ।
ଉତ୍ତର – (ଖ) ଶିଷ୍ୟ ମେକରଣ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାରୁ।
୨. ଯେଉଁଠି ମଣିଷମାନେ ପାଣିବିନା ଛଟପଟ ହେଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପାଣିନେଇ କିଏ ପହଞ୍ଚି ଯାଉଥିଲେ?
(କ) ସାଧୁ ମେକରଣ।
(ଖ) କଚ୍ଛ ରାଜ୍ୟର ରାଜା।
(ଗ) ମୋତି ଓ ଲାଲା।
(ଘ) ଗୁରୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ।
ଉତ୍ତର – (ଗ) ମୋତି ଓ ଲାଲା।
୩. ସାଧୁ ମେକରଣ ଚିଠିରେ କ’ଣ ଲେଖି ପାଖ ଗାଁ ଦୋକାନରୁ ଆଣିବାକୁ କୁକୁରକୁ ପଠାଉଥିଲେ?
(କ) ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ଆଣିବାକୁ।
(ଖ) ମଧୁର ଜଳ ଆଣିବାକୁ।
(ଗ) ଅଦରକାରୀ ଜିନିଷ।
(ଘ) ଦରକାରୀ ଜିନିଷ।
ଉତ୍ତର – (ଘ) ଦରକାରୀ ଜିନିଷ।
୪. ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଜଣକ ରାଜାଙ୍କୁ କ’ଣ ମାଗିଲେ?
(କ) ଆଜିଠାରୁ ଏହି କଚ୍ଛଭୂମିରେ ଆପଣ ଆଉ କେବେ ଶିକାର କରିବେ ନାହିଁ।
(ଖ) ଆଜିଠାରୁ କଚ୍ଛ ଭୂମିକୁ ଆପଣ ଆଉ କେବେ ବି ଆସିବେନି।
(ଗ) ଆଜିଠାରୁ ଏହି କଚ୍ଛଭୂମିରେ ଆପଣ ସବୁଦିନ ଶିକାର କରିବେ।
(ଘ) ଆଜିଠାରୁ ଆପଣ କଚ୍ଛ ଭୂମିରେ ଶାସନ କରିବେ।
ଉତ୍ତର – (କ) ଆଜିଠାରୁ ଏହି କଚ୍ଛଭୂମିରେ ଆପଣ ଆଉ କେବେ ଶିକାର କରିବେ ନାହିଁ।
ଚିନ୍ତାକରି ଲେଖ
୧. ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମେକରଣକୁ ତୁମ୍ବୀଦୁଇଟି ଦେଇ କ’ଣ କହିଲେ?
ଉତ୍ତର – ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମେକରଣଙ୍କୁ ତୁମ୍ବୀ ଦୁଇଟି ଦେଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ କଚ୍ଛଭୂମିରୁ ଆସିଛ, ତାହା ଏକ ମରୁଭୂମି। ସେଠାରେ ପଥକମାନେ ପାଣି ନପାଇ କାତର ହୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି ତୁମ୍ବୀରେ ପାଣି ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପିଆଇବ, ଏହା ହିଁ ତୁମର ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ।”
୨. ପଥକମାନଙ୍କୁ ଦେଖ୍ ମେକରଣ ଖୁସି ହେଉଥଲେ କାହିଁକି?
ଉତ୍ତର – ମରୁଭୂମିରେ ଶୋଷରେ ଆତୁର ଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ମେକରଣଙ୍କ ଠାରୁ ପାଣି ପିଇ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଯେଉଁ ହସ ଓ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଫୁଟି ଉଠୁଥିଲା ତାହା ଦେଖି ମେକରଣ ଖୁବ୍ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।
୩. “ମହାରାଜ, ଏ ସ୍ଥାନରେ ଶୀତ ସହିବାରେ ମୋ ଦେହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ମୋ ପାଇଁ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” –ଏ କଥା ମେକରଣ ରାଜାଙ୍କୁ କାହିଁକି କହିଲେ?
ଉତ୍ତର – ରାଜା ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମୁକ୍ତା ଖଚିତ ଚଦର ମେକରଣଙ୍କ ଦେହରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଜଣେ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭାବରେ ସେହି ବସ୍ତ୍ରର କୌଣସି ଲୋଭ ତାଙ୍କର ନଥିଲା। ସେ ସେହି ଚଦର କୌଣସି ଦୁଃଖୀ ଲୋକକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ପାଇଁ ଏହା କହିଥିଲେ।
୪. ରାଜା ମରୁଭୂମିରେ ଗଧ ଓ କୁକୁରକୁ ଦେଖ୍ କାହିଁକି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ?
ଉତ୍ତର – ମରୁଭୂମି ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠି ଚିତାବାଘ ଓ ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭୟ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଗଧ ଓ କୁକୁର ଏକାକୀ ନିର୍ଭୟରେ ଯାଉଥିବାର ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ମୋତି, ଲାଲା ଓ ମେକରଣ
୧. କାହାଣୀରେ ମୋତି ଓ ଲାଲାର ଅନେକ ସୁଗୁଣ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର –
ମାନେ ପ୍ରଭୁଭକ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ।
ଲାଲା (ଗଧ) ନିଜ ପିଠିରେ ଓଜନିଆ ପାଣି ତୁମ୍ବୀ ବୋହି ଶୋଷିଲା ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚୁଥିଲା।
ମୋତି (କୁକୁର) ବାଟ ଦେଖାଇବା ସହିତ ଦୋକାନରୁ ମେକରଣଙ୍କ ଚିଠି ଦେଇ ଜିନିଷ ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା।
ସେମାନେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ ଅନ୍ୟର ସେବା କରୁଥିଲେ।
୨. ଏବେ ସାଧୁ ମେକରଣଙ୍କର ସଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଖାତାରେ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ସାଧୁ ମେକରଣ ଦୟାଳୁ, ପରୋପକାରୀ, ନିସ୍ୱାର୍ଥପର, ଓ ତ୍ୟାଗୀ ଥିଲେ। ନିଜ କଷ୍ଟକୁ ଖାତିର ନକରି ଦିନରାତି ତୃଷାର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ପାଣି ଯୋଗାଇବା, ନିଜ ଭାଗର ଖାଦ୍ୟ ଭୋକିଲା ଯାତ୍ରୀ ଓ ପୋଷା ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେବା ଏବଂ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବା ତାଙ୍କର ମହାନ ଗୁଣ ଥିଲା।
ତୁମେ ଯାହା ବୁଝିଛ
୧. ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଆମର ଭାବନାକୁ ବୁଝନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ହଁ, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଣିଷର ସ୍ନେହ, ଆଦର ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଭାବନାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଘରର ପୋଷା କୁକୁର ତାର ମାଲିକର ମନ ଖରାପ ଥିଲେ ପାଖରେ ବସି ଭଲ ପାଇବା ଦେଖାଇଥାଏ।
୨. ସାଧୁ ମେକରଣ ଗଧ ଓ କୁକୁରକୁ କାହିଁକି ପାଳନ କରିଥିବେ ବୋଲି ଭାବୁଛ?
ଉତ୍ତର – ସାଧୁ ମେକରଣ ବୟସ୍କ ହେବା କାରଣରୁ ନିଜେ ପାଣି ଭାର ବୋହି ନେଇପାରୁନଥିଲେ। ମରୁଭୂମିରେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପାଣି ଯୋଗାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ ସେ ଗଧ ଉପରେ ପାଣି ବୋହିବାକୁ ଓ କୁକୁରକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ପାଳନ କରିଥିଲେ।
୩. ପରୋପକାର ଓ ସେବାଭାବନା ଲୋକଙ୍କ ମନରୁ ଉଭେଇଯିବାର କାରଣ କ’ଣ ବୋଲି ଭାବୁଛ?
ଉତ୍ତର – ଆଜିକାଲି ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ସ୍ୱାର୍ଥପର ଏବଂ ନିଜ ଲାଭ ପ୍ରତି ବେଶୀ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଛନ୍ତି। ମାୟା ଓ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନଶୈଳୀ ଯୋଗୁଁ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସମୟ ନାହିଁ।
୪. ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଣିଷପରି କଥା ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଭାବର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
ଉତ୍ତର – ହଁ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହମତ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ (ରାବ), ଆଖିର ଇସାରା ଓ ଶରୀରର ହଲଚଲ (Body language) ମାଧ୍ୟମରେ ଭାବ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଯେପରି ବିପଦ ଆସିଲେ ମାଙ୍କଡ଼ ବା ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ କରି ନିଜ ଦଳକୁ ସତର୍କ କରାଇଦିଅନ୍ତି।
ଭାଷାର କଥା
୧. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର (ଓ, ଏବଂ, ତେଣୁ, କିନ୍ତୁ, ଆଉ) –
(କ) ଜଳ ହିଁ ଜୀବନ ତେଣୁ ଜଳଦାନ ମହତ ଦାନ।
(ଖ) ଦେଶ ସ୍ଵାଧୀନ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇନି।
(ଗ) ଆମ ଦେଶ ଭାରତ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ।
(ଘ) କୁକୁରଟିର ନାଁ ଥିଲା ମୋତି ଆଉ ଗଧଟିର ନାଁ ଥିଲା ଲାଲା।
(ଙ) ମେକରଣ ଭୋକିଲାଯାତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ।
୨. ସମାନ ଅର୍ଥ ଥିବା ଶବ୍ଦ ବାଛି ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର –
(କ) କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସେ ପରମ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରୁଥିଲେ। (ଶାନ୍ତି = ତୃପ୍ତି)
(ଖ) ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ରେ ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। (ଅରଣ୍ୟ = ଜଙ୍ଗଲ)
(ଗ) ପଥକମାନେ ପାଣି ନ ପାଇ ତୃଷାରେ କାତର ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। (ଶୋଷରେ = ତୃଷାରେ)
(ଘ) ମେକରଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ ହେଲେ। (ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ = ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ)
(ଙ) ଏତେ ଦୂର ଆସିଛୁ ଯେତେବେଳେ, ତାଙ୍କ ସହ ଭେଟ ହୋଇଯିବା ଉଚିତ ହେବ। (ସାକ୍ଷାତ = ଭେଟ)
୪. ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ କାହା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି?
(କ) ସେ ପହଞ୍ଚି ଯାଉଥିଲେ – ମେକରଣ
(ଖ) ତୁମ ପାଇଁ ହେବ – ମେକରଣଙ୍କ (ପାଇଁ)
(ଗ) ସେମାନେ ପହଞ୍ଚି ଯାଉଥିଲେ – ମୋତି ଓ ଲାଲା
(ଘ) ତାକୁ ବି ସେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ – ଭୋକିଲା ଯାତ୍ରୀକୁ
(ଙ) ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କଥାଦେଉଛି – ରାଜା
କଳ୍ପନାର ଉଡ଼ାଣ
ଯେତେବେଳେ ମୋତି ଆଉ ଲାଲା ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଯାଆନ୍ତି ସେତେବେଳେ ମେକରଣ ମୋତି ଆଉ ଲାଲାକୁ ବହୁତ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ମୋତି ଆଉ ଲାଲା କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିପାରୁଥା’ନ୍ତେ, ତୁମେ କଳ୍ପନା କର, ମୋତି ଓ ଲାଲା ମେକରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୋଇଥା’ନ୍ତେ?
ଲାଲା ଓ ମୋତି ନିଜ ଖରା କଷ୍ଟକୁ ଭୁଲି ଅନ୍ୟର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଥିବାର ଆନନ୍ଦ ମେକରଣଙ୍କୁ କୁହନ୍ତେ ଏବଂ ମେକରଣ ସେମାନଙ୍କ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାବାସୀ ଓ ସ୍ନେହ ଦିଅନ୍ତେ।
ଧନ୍ଦା/ପହେଳିକୁ ବୁଝ
(୧) ରଙ୍ଗ ମୋର କଳା ମୁଁ କଳାକାର…
ଉତ୍ତର – କୋଇଲି
(୨) ବିପଦ ଆସିଲେ ମୁଁ ଖୋଳ ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଏ…
ଉତ୍ତର – କଇଁଛ
(୩) ଜଳେ ଗତି କରେ ନୁହେଁ ଅଥୟ, କୋଳେ ଧରିଥାଏ ସବୁ ଆବୋରି…
ଉତ୍ତର – ଡଙ୍ଗା (ନାଆ)