ପ୍ରଭାତ ଅବକାଶ
ବନମାଳୀ ଦାସ
ଉଠ ନିଶି ପାହିଲା ଏଥର ହେ ବଂଶୀଧର ! (ଘୋଷା)
ମନ୍ଦିରେ ଡାକିଲେ ଶୁକ
ବୃକ୍ଷରେ ରାବିଲେ କାକ
କୁହୁ କୁହୁ ରଟେ ପିକ,
କୁକ୍କୁଟ ଡାକିଲେ ପରଖର ହେ।୧।
ଡାକେ ଯଶୋବନ୍ତୀ ଭାଳି,
ଉଠ ମୋର ବନମାଳୀ
ଶ୍ରୀମୁଖ ଦେବି ପଖାଳି,
ଝରିରେ ରଖୁଛି ବାସ ନୀର ହେ।୨।
ଅମୃତ ପାଣି କଦଳୀ,
ଲବଣୀ ସଂଗତେ ଗୋଳି
ଅଧାମ ଗୋଟିକା ପୁଳି,
ଖଣ୍ଡ ସଙ୍ଗେ ଭୁଞ୍ଜାଇବି ସର ହେ। ୩।
ଉଠ ରାମ ବାସୁଦେବ,
ଗୋ–ଗୋଟେ ଉଛୁର ହେବ
ଦଧୂ ଅନ୍ନ ସାଥେ ନେବ,
ନଦୀକୂଳେ କରିବ ଆହାର ହେ। ୪।
ବାଛୁରୀ ଚିରାଇ ଯାଇ,
କାଲି ପଥଶ୍ରମ ପାଇ
ଅଳସରେ ଅଛୁ ଶୋଇ,
ଅଶକତ ହୁଏ କି ଶରୀର ହେ। ୫।
ସିଂହଦ୍ଵାରେ ଗୋପସୁତ,
ଡାକନ୍ତି ଉଠ ଅଚ୍ୟୁତ
କେତେ ନିଦ୍ରା ଯାଉ ତୁ ତ
ଆକାଶେ ଉଦୟ ଦିନକର ହେ। ୬।
ଉଠ ପ୍ରଭୁ ଚକ୍ରଧର,
ଯିବାକୁ ହେବ ଉଛୁର
ବନକୁ ଗମନ କର,
ବନମାଳୀ ଚରଣେ କିଙ୍କର ହେ। ୭।
ବନମାଳୀ ଦାସ –
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ଭକ୍ତକବି। ସେ ପୁରୀରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବକ ଭାବରେ ସେ ବହୁ ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ ରଚନା କରିଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନେକ କବିତା ଲେଖୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ସରଳ ଓ ସଂଗୀତମୟ। ସମସ୍ତ କବିତାକୁ ବନମାଳୀ ପଦାବଳୀ ନାମରେ ଏକତ୍ର କରି ଛପାଯାଇଛି।
ସୂଚନା –
ଅମୃତ ପାଣି କଦଳୀ : ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର କଦଳୀର ନାମ
ଦିନକର : ସୂର୍ଯ୍ୟ
ଆସ ଜାଣିବା କେତୋଟି ନୂଆ ଶବ୍ଦ
ଶବ୍ଦ (Odia) | ଅର୍ଥ (Odia) | अर्थ (Hindi) | Meaning (English) |
ଶୁକ | ଟିଆ, ପକ୍ଷୀ ବିଶେଷ | तोता | Parrot |
ପରଖର | କଠିନ, ଦୃଢ଼ | कठोर, सख़्त | Hard / Firm |
ଲବଣୀ | ଲୁଣ | नमक | Salt |
ପୁଳି | ପିଠା, କେବେ କେବେ ଖାଦ୍ୟର ପିଣ୍ଡ | पुआ / पकोड़ी | Rice cake / Dumpling |
ଦିନକର | ସୂର୍ଯ୍ୟ | सूर्य | Sun |
ପିକ | ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରାଜା, କୋଇଳି | कोकिला (कुहू बोलनेवाली चिड़िया) | Cuckoo |
ପଖାଳି | ପଖାଳ (ପାଣିଭାତ) ଖାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି | पखाल खानेवाला | One who eats watery rice (Pakhala eater) |
ଅଧାମ | ନିଚ, ଦୁଷ୍ଟ, ନିମ୍ନ | नीच, अधम | Mean / Wicked |
ଗୋଷ୍ଠ | ସଭା, ସମୂହ, ସମ୍ମିଳନ | सभा, समूह | Assembly / Gathering |
ଉଛୁର | ଅଧିକ, ଅତିରିକ୍ତ | बहुत, अधिक | Excess / Overflow |
କୁକ୍କୁଟ | କୋଳି, ମୁର୍ଗା | मुर्गा | Cock / Hen (Poultry) |
ଝରି | ଛୋଟ ପାଣି ପ୍ରବାହ | झरना, नाला | Stream / Waterflow |
ଗୋଟିକା | ଏକଟି, ଗୋଟେ | एक, एक टुकड़ा | One / Single |
ପଥଶ୍ରମ | ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି | यात्रा की थकान | Fatigue of journey |
ଅଶକତ | ଦୁର୍ବଳ, କାମ କରିପାରୁନଥିବା | अशक्त, कमजोर | Weak / Incapable |
ଅତିରିକ୍ତ ଶବ୍ଦ – ଅର୍ଥ
Word Meanings
Odia Word | Odia Meaning | Hindi Meaning | English Meaning |
ନିଶି | ରାତି | रात | Night |
ପାହିଲା | ଶେଷ ହେଲା | समाप्त हुआ | Has ended |
ବଂଶୀଧର | ବଂଶୀ ଧରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ | बंसीधर (कृष्ण) | Flute-holder (Krishna) |
ମନ୍ଦିରେ | ମନ୍ଦିରରେ | मंदिर में | In the temple |
ଶୁକ | ଶୁଆ | तोता | Parrot |
ବୃକ୍ଷରେ | ଗଛରେ | पेड़ पर | On the tree |
ରାବିଲେ | ଚିତ୍କାର କଲେ | चिल्लाया | Cawed |
କାକ | କାଉ | कौआ | Crow |
କୁହୁ | କୁହୁ ଶବ୍ଦ | कूकने की आवाज | Cooing sound |
ପିକ | କୋଇଲି | कोयल | Cuckoo |
କୁକ୍କୁଟ | କୁକୁଡ଼ା | मुर्गा | Rooster |
ପରଖର | ଜୋରରେ | जोर से | Loudly |
ଯଶୋବନ୍ତୀ | ଯଶୋଦା | यशोदा | Yashoda (Krishna’s mother) |
ଭାଳି | ଭାଲୁ | भालू | Bear |
ବନମାଳୀ | ଫୁଲମାଳ ପିନ୍ଧିଥିବା କୃଷ୍ଣ | वनमाली (कृष्ण) | Garlanded Krishna |
ଶ୍ରୀମୁଖ | ସୁନ୍ଦର ମୁଖ | सुंदर मुख | Beautiful face |
ପଖାଳି | ଧୋଇବା | धोना | Wash |
ଝରିରେ | ଝରଣାରେ | झरने में | In the stream |
ବାସ | ସୁଗନ୍ଧ | सुगंध | Fragrance |
ନୀର | ପାଣି | पानी | Water |
ଅମୃତ | ଅମୃତ ପାଣି | अमृत | Nectar |
କଦଳୀ | କଦଳୀ ଫଳ | केला | Banana |
ଲବଣୀ | ମାଖଣ | मक्खन | Butter |
ଗୋଳି | ଗୋଲାକାର | गोल | Round |
ଅଧାମ | ଅଧା ମୁଦ୍ରା | आधा | Half |
ପୁଳି | ଖଟା ପିଠା | खट्टा पूड़ा | Sour pancake |
ଖଣ୍ଡ | ମିଠା | चीनी | Sugar |
ସର | ଶୀଘ୍ର | जल्दी | Quickly |
ରାମ | କୃଷ୍ଣର ଅନ୍ୟ ନାମ | राम (कृष्ण) | Rama (another name for Krishna) |
ବାସୁଦେବ | କୃଷ୍ଣ | वासुदेव (कृष्ण) | Vasudeva (Krishna) |
ଗୋ–ଗୋଟେ | ଗାଈମାନେ | गायें | Cows |
ଉଛୁର | ଉଠିବା | उठना | Rise |
ଦଧୂ | ଦହି | दही | Curd |
ଅନ୍ନ | ଖାଦ୍ୟ | भोजन | Food |
ନଦୀକୂଳେ | ନଦୀ କୂଳରେ | नदी के किनारे | On the riverbank |
ଆହାର | ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ | भोजन करना | Eating |
ବାଛୁରୀ | ବାଛୁରୀ | बछड़ा | Calf |
ଚିରାଇ | ଚରାଇବା | चराना | Grazing |
ପଥଶ୍ରମ | ପଥରେ ଶ୍ରମ | रास्ते का श्रम | Fatigue of the journey |
ଅଳସ | ଅଳସୁଆ | आलस्य | Laziness |
ଅଶକତ | ଦୁର୍ବଳ | कमजोर | Weak |
ଶରୀର | ଦେହ | शरीर | Body |
ସିଂହଦ୍ଵାରେ | ସିଂହଦ୍ଵାରରେ | सिंहद्वार पर | At the lion gate |
ଗୋପସୁତ | ଗୋପଙ୍କ ପୁତ୍ର (କୃଷ୍ଣ) | गोप पुत्र (कृष्ण) | Son of cowherds (Krishna) |
ଅଚ୍ୟୁତ | କୃଷ୍ଣ | अच्युत (कृष्ण) | Infallible (Krishna) |
ନିଦ୍ରା | ନିଦ୍ରା | नींद | Sleep |
ଦିନକର | ସୂର୍ଯ୍ୟ | सूर्य | Sun |
ଚକ୍ରଧର | ଚକ୍ର ଧରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ | चक्रधर (कृष्ण) | Discus-holder (Krishna) |
ବନ | ଜଙ୍ଗଲ | वन | Forest |
ଗମନ | ଯିବା | जाना | Going |
କିଙ୍କର | ଦାସ | सेवक | Servant |
ସାରାଂଶ
ବନମାଳୀ ଦାସଙ୍କ କବିତା ‘ପ୍ରଭାତ ଅବକାଶ’ ଏକ ଭକ୍ତିମୂଳକ କବିତା ଯାହା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସକାଳୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି। ଏହି କବିତାରେ ପ୍ରଭାତର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି। ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଶୁଆ, କାଉ, କୋଇଲି ଓ କୁକୁଡ଼ାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଭାତ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ (ବନମାଳୀ) ଡାକି ତାଙ୍କ ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଝରଣାକୁ ନେବାକୁ କହୁଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ କଦଳୀ, ମାଖଣ, ଖଟା ପିଠା ଓ ମିଠା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗାଈ ଚରାଇବା ଓ ନଦୀକୂଳେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପାଇଁ ଉଠିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। କବି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଳସ ଛାଡ଼ି ଉଠିବାକୁ ଓ ଗୋପସୁତ ଭାବରେ ସିଂହଦ୍ଵାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗୋପମାନଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚକ୍ରଧର ଓ ବଂଶୀଧର ରୂପେ ଡାକି କବି ନିଜକୁ ତାଙ୍କର ଦାସ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି କବିତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାତର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ମିଳିତ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରୁଛି।
सारांश
बनमाली दास की कविता ‘प्रभात अवकाश’ एक भक्ति रचना है जो भगवान कृष्ण को सुबह उठाने के लिए आह्वान करती है। यह कविता प्रभात की प्राकृतिक सुंदरता और कृष्ण के दैनिक जीवन का एक जीवंत चित्र प्रस्तुत करती है। रात समाप्त होने के बाद तोता, कौआ, कोयल और मुर्गे की आवाजों से सुबह जागृत होती है। यशोदा कृष्ण (वनमाली) को बुलाकर उनका मुख धोने के लिए झरने की ओर ले जाने को कहती हैं। कृष्ण के लिए केला, मक्खन, खट्टा पूड़ा और चीनी के साथ भोजन तैयार किया जा रहा है। कृष्ण को गाय चराने और नदी के किनारे भोजन करने के लिए उठने को कहा जाता है। कवि कृष्ण को आलस्य छोड़कर उठने और गोपों के साथ, जो सिंहद्वार पर प्रतीक्षा कर रहे हैं, वन की ओर जाने का अनुरोध करता है। सूर्योदय के साथ कृष्ण को चक्रधर और बंसीधर के रूप में बुलाकर कवि स्वयं को उनके सेवक के रूप में प्रस्तुत करता है। यह कविता कृष्ण के प्रति भक्ति और प्रभात की सुंदरता को एक साथ चित्रित करती है।
Summary
The poem ‘Prabhata Abakasha’ by Banamali Das is a devotional composition that invokes Lord Krishna to rise in the morning. It vividly portrays the natural beauty of dawn and Krishna’s daily life. As the night ends, the morning awakens with the sounds of parrots, crows, cuckoos, and roosters. Yashoda calls out to Krishna (referred to as Banamali) to wash his face at the stream. Food, including bananas, butter, sour pancakes, and sugar, is prepared for him. Krishna is urged to rise to tend to the cows and eat by the riverbank. The poet requests Krishna to shed laziness and join the cowherds waiting at the lion gate to head to the forest. With the sunrise, Krishna is addressed as Chakradhar (discus-holder) and Bansidhar (flute-holder), while the poet presents himself as Krishna’s humble servant. The poem beautifully blends devotion to Krishna with the charm of the morning.
ଅଭ୍ୟାସ
୧. ଉତ୍ତର କୁହ :
(କ) ସକାଳ ହେବାରୁ କେଉଁ କେଉଁ ପକ୍ଷୀ ରାବିଲେ?
ଉତ୍ତର – ସକାଳ ହେବାରୁ ଶୁକ, କାକ, ପିକ, କୁକ୍କୁଟ ପକ୍ଷୀ ରାବିଲେ।
(ଖ) ମାତା ଯଶୋବନ୍ତୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେଉଁ ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ମାତା ଯଶୋବନ୍ତୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅମୃତ ପାଣି କଦଳୀ, ଲବଣୀ, ଅଧାମ, ଗୋଟିକା, ପୁଳି, ଖଣ୍ଡ, ଦଧି, ଅନ୍ନ ଆଦି ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
(ଗ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେଉଁ କାରଣରୁ ପଥଶ୍ରମ ପାଇ ଅଧିକ ସମୟ ଶୋଇଯାଇଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କାଲି ବାଛୁରୀ ଚରାଇବାକୁ ଯାଇ ପଥଶ୍ରମ ପାଇ ଅଧିକ ସମୟ ଶୋଇଯାଇଛନ୍ତି ।
(ଘ) କେଉଁମାନେ ସିଂହଦ୍ଵାର ନିକଟରେ ଥାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ଗୋପସୁତ ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋପାଳ ବାଳକମାନେ ସିଂହଦ୍ଵାର ନିକଟରେ ଥାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି ।
୨. ଉତ୍ତର ଲେଖ :
(କ) କେଉଁ କେଉଁ ପକ୍ଷୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାତି ପାହି ଯିବାର ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ଶୁକ, କାକ, ପିକ, କୁକ୍କୁଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାତି ପାହି ଯିବାର ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି।
(ଖ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଦରୁ ଉଠିବା ପରେ ମା’ ଯଶୋଦା କ’ଣ କରିବେ କହୁଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଦରୁ ଉଠିବା ପରେ ମା’ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାସୀ ଜଳରେ ମୁହଁ ଧୋଇ ଦେଇ ଅମୃତ ପାଣି କଦଳୀ, ଲବଣୀ, ଅଧାମ, ଗୋଟିକା, ପୁଳି, ଖଣ୍ଡ, ଦଧି, ଅନ୍ନ ଆଦି ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
(ଗ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କାହିଁକି ଏତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ମାତା ଯଶୋଦା ଭାବୁଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ବାଛୁରୀ ଚରାଇବାର କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅଳସ ହୋଇ ଏତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ମାତା ଯଶୋଦା ଭାବୁଛନ୍ତି।
(ଘ) ଏହି କବିତାଟିରେ ଯଶୋଦାଙ୍କର ମାତୃ ସ୍ନେହ କିପରି ଫୁଟି ଉଠିଛି?
ଉତ୍ତର – ଏହି କବିତାଟିରେ ଯଶୋଦାଙ୍କର ଅନାବିଳ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତା ଭାବନା ଫୁଟି ଉଠୁଛି ।
(ଙ) ଗୋପାଳ ବାଳକମାନେ କ’ଣ କହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଦରୁ ଉଠାଉଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତର – ଗୋପାଳ ବାଳକମାନେ- କେତେ ଶୋଉଛ, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇ ଦିନ ହେଇ ଗଲାଣି ଏବେ ଉଠ। ଏହି କଥା କହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଦରୁ ଉଠାଉଛନ୍ତି।
୩. ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝାଇ ଲେଖ :
(କ) ଅମୃତ ପାଣି କଦଳୀ,
ଲବଣୀ ସଙ୍ଗତେ ଗୋଳି
ଅଧାମ ଗୋଟିକା ପୁଳି,
ଖଣ୍ଡ ସଙ୍ଗେ ଭୁଞ୍ଜାଇବି ସର ହେ।
ଉତ୍ତର – ଅମୃତ ପାଣି …….. ଭୁଞ୍ଜାଇବି ସର ହେ।
ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ପଠିତ ସାହିତ୍ୟ ବହିର ‘ପ୍ରଭାତ ଅବକାଶ’ କବିତାରୁ ଆନୀତ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କବି ବନମାଳୀ ଦାସ ନିଦ୍ରା ରେ ଶୋଇ ରହିଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାତା ଯଶୋଦା ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ଵାଦୁ ଖାଦ୍ୟର ନାମ ନେଇ ଉଠାଉଛନ୍ତି।
ନିଦରୁ ଉଠିବା ପରେ ମା’ ଯଶୋଦା ସୁବାସିତ ଜଳରେ ମୁଖକୁ ଧୋଇ ଦେଇ ଅମୃତ ପାଣି କଦଳୀ, ଲବଣୀ, ଗୋଟିକା, ଅଧାମ, ପୁଳି ଓ ଖଣ୍ଡ ସହିତ ସୁସ୍ଵାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇବି।
(ଖ) ବାଛୁରୀ ଚିରାଇ ଯାଇ,
କାଲି ପଥଶ୍ରମ ପାଇ,
ଅଳସରେ ଅଛୁ ଶୋଇ,
ଅଶକତ ହୁଏ କି ଶରୀର ହେ।
ଉତ୍ତର – ବାଛୁରୀ…….. ଶରୀର ହେ।
ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ପଠିତ ସାହିତ୍ୟ ବହିର ‘ପ୍ରଭାତ ଅବକାଶ’ କବିତାରୁ ଆନୀତ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କବି ବନମାଳୀ ଦାସ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୋଚାରଣ କରି ବିଳମ୍ବରେ ଘରକୁ ଫେରିଛନ୍ତି ଓ ଥକା ପାଇ ଡେରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସଖାମାନଙ୍କ ସହିତ କାଲି ଗୋଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ଆଜି ତୁମେ ଅଳସ ହୋଇ ଶୋଇଛ ଓ ଶରୀରଟା ଶକ୍ତିହୀନ ଲାଗୁଛି କି ବୋଲି ମାତା ଯଶୋଦା କହିଛନ୍ତି ?
୪. ମାଆ ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଦରୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ପଦଟିରୁ ଏହାର ସୂଚନା ମିଳୁଛି, ସେହି ପଦଟି ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – “ଡାକେ ଯଶୋବନ୍ତୀ ଭାଳି, ଉଠ ମୋର ବନମାଳୀ”।
୫. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିଏ, କେଉଁ ନାମ ଧରି ଡାକିଛନ୍ତି, ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ମାତା ଯଶୋଦା – ବଂଶୀଧର, ବନମାଳୀ, ବାସୁଦେବ
ଗୋପ ବାଳକ – ଅଚ୍ୟୁତ, ପ୍ରଭୁ, ଚକ୍ରଧର।
୬. ବଂଶୀ ଧରନ୍ତି ଯେ, ସେ ‘ବଂଶୀଧର’; ଏହି ଭଳି ଆଉ କେତୋଟି ଶବ୍ଦ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର – ବଂଶୀଧର (ବଂଶୀ ଧରିଥିବା)
ଚକ୍ରଧର (ଚକ୍ର ଧରନ୍ତି ଯେ ସେ ଚକ୍ରଧର)
ଗଦାଧର (ଗଦା ଧରନ୍ତି ଯେ ସେ ଗଦାଧର)
ବେଣୁଧର (ବେଣୁ ଧରନ୍ତି ଯେ ସେ ବେଣୁଧର)
ହଳଧର (ହଳ ଧରନ୍ତି ଯେ ସେ ହଲଧର)
୭. ଅସଜଡ଼ା ପଦକୁ ସଜାଡ଼ି ଲେଖ :
(କ) ବାସୁଦେବ ଉଛୁର ଗୋ–ଗୋଟେ ହେବ ରାମ ଉଠ।
ଉତ୍ତର – ଉଠ ରାମ ବାସୁଦେବ, ଗୋ–ଗୋଟେ ଉଛୁର ହେବ।
(ଖ) ଆହାର ନଦୀକୂଳେ ଦଧି ସାଥେ ଅନ୍ନ ନେବ କରିବ ହେ।
ଉତ୍ତର – ଦଧି ଅନ୍ନ ସାଥେ ନେବ, ନଦୀକୂଳେ କରିବ ଆହାର।
ତୁମ ପାଇଁ କାମ
୧. କାଉ, କୁକୁଡ଼ା, ଶୁଆ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପର ସଂଗ୍ରହ କରି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ରଖ।
୨. ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପିଲାଦିନ ଉପରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ କବିତା ସଂଗ୍ରହ କର ଏବଂ ପଢ଼।
୩. ବନମାଳୀ ଦାସଙ୍କ ଲିଖତ ଅନ୍ୟ କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଶ୍ରେଣୀରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆବୃତ୍ତି କର।